Premium

Een vaandel van hoop

Voor wie of wat wil jij vaandeldrager zijn?

Op die dag zal de telg van Isaï
als een vaandel voor alle volken staan.
Dan zullen de volken hem zoeken
en zijn woonplaats zal schitterend zijn. (Jesaja 11:10)

Schriftlezing: Jesaja 11:1-10

Liedsuggesties

Liedboek 462 – Zal er ooit een dag van vrede
Liedboek 466 – O wijsheid, daal als vruchtbare taal
Liedboek 994 – Voor hen die ons regeren
Sela – God keert alles om
Sela – Geef ons vrede
Zangen van Zoeken en Zien 665 – Als groen dat in de wintertijd

Liturgisch kader

Het is de tweede zondag van Advent. De liturgische kleur is paars, de kleur van ingetogenheid, rust en bezinning. Het is al iets minder donker, voorzichtig durven we te hopen dat het weer licht wordt.
Advent is bij uitstek de periode om in donkere tijden te wijzen op de hoop die zo verbonden is met het christelijk geloof en die door de geboorte van Jezus dichterbij komt dan ooit.

Uitleg

Bij de profeten is er een overkoepelende visie te herkennen als het gaat om de tijd waarin de Messias op aarde komt: het herstel van een verstoorde orde. Van het verbond tussen God en mensen, en de terugkeer van de heelheid zoals die er was toen de aarde gemaakt werd. En dat visioen is hoopvol: het kán, een wereld die geheeld wordt. De heelheid van de schepping is terug te lezen in Jesaja’s visioen van de wereld onder de leiding van de telg van Isaï in de verzen 6-8. Het visioen van Jesaja is niet alleen een toekomstbeeld, maar ook een aanklacht tegen de machthebbers uit zijn tijd.
Deze telg van Isaï heeft iets wat deze machthebbers niet hebben: hij laat zich leiden door gerechtigheid en trouw. Daarmee is dit ook een politiek geladen tekst. Dat kan best ongemakkelijk geweest zijn voor de heersende koningen in Jesaja’s tijd.

Vrede en gerechtigheid

Vrede en gerechtigheid komen bij Jesaja vaker samen voor. En niet alleen bij Jesaja, ook in de Psalmen en brieven van Paulus worden vrede en gerechtigheid vaak in één adem genoemd. In de Bijbel is vrede een rijk begrip, veel meer dan alleen de afwezigheid van oorlog. Vrede gaat altijd over heelheid, over dat wat verdeeld is weer samenbrengen en een bepaalde mate van zorgeloosheid en tevredenheid. Niet voor niets krijgt de voorspelde Messias van Jesaja onder andere de naam Vredevorst.
Zo heeft vrede als de afwezigheid of het einde van een oorlog volgens Jonathan Sacks (2016, p. 97) meerdere lagen in zich. In het visioen van Jesaja klinkt een universeel besef van Gods aanwezigheid door en dat raakt ons mensen op een diep, geestelijk niveau. Volgens Sacks gaan Gods verlossing en menselijk initiatief hand in hand als het aankomt op het verwezenlijken van dat visioen. God en mensen hebben elkaar nodig om dat hoopvolle beeld te verwezenlijken.

Ook gerechtigheid is in de Bijbel een rijk begrip. Het is niet alleen een juridische term, hoewel die kant ook belangrijk is, maar ook klinkt er steeds Gods redding en heil in door. Vrede en gerechtigheid zijn niet vanzelfsprekend. Gerechtigheid zonder een visie op echte vrede kan al snel op wraak lijken. Vrede zonder gerechtigheid is als een doekje voor het bloeden, voor echte vrede en gerechtigheid zul je aan het werk moeten, zegt Rikko Voorberg in zijn PopUpGedachte.

Een hoopvol visioen

Deze tekst van Jesaja is al hoopvol van zichzelf en wordt nog krachtiger in het licht van Advent. Jezus laat er geen twijfel over bestaan dat Hij het is naar wie verwezen wordt.
Als wij dat geloven en als we ook geloven dat het bewerkstelligen van vrede en gerechtigheid zowel God als mensen nodig heeft, dan vraagt dat iets van ons in de uitwerking van het visioen van Jesaja. Jörgen Moltman vraagt zich af, met het beeld van een geheelde wereld voor ogen, hoe we rustig kunnen toekijken ‘als er vijandschap, haat, verachting, vernedering en belediging bestaan in deze schepping (Van der Laan, p.14)’.
Blijkbaar hebben we volgens Jesaja iemand nodig die ons aanzet tot actie en ons daarin voorgaat. Een zichtbare en herkenbare leider. Jezus leeft zoals de telg van Isaï beschreven wordt door Jesaja, toegerust met alle eigenschappen die de Geest van de Heer Hem geeft. Eigenschappen die samenkomen in gerechtigheid en trouw, al het ware een basisoutfit van deze persoon. In alles wat Jezus doet en zegt laat Hij zien en merken dat Hij hierdoor gedreven wordt. Jezus komt steeds op voor hen die ‘in de hoek zitten waar de klappen vallen en niemand hebben die naar hen omziet (Ter Linden, p. 30).’ Daarmee brengt Hij hoop voor iedereen die zich gebroken of buitengesloten voelt.

Jezus als vaandel

De telg van Isaï wordt als een vaandel voor alle volken. Vaandels ontstonden waarschijnlijk in het leger als herkenning van verschillende eenheden. Inmiddels is het een meer algemeen gebruikt voorwerp om een bepaalde groep te vertegenwoordigen. Een vaandel laat zien bij welke groep je hoort. Het is een herkenningspunt, een baken en teken van eenheid. Al bij de oprichting van de tabernakel draagt God de verschillende stammen op zichtbaar te zijn door middel van hun bijbehorende vaandels.
In die vergelijking is Jezus een baken voor wie zoeken naar vrede en gerechtigheid en daar vorm aan willen geven. Verzameld rond die vaandel worden mensen geheeld en hoort iedereen erbij. Jezus is gegroeid van kleine telg (baby) die je zomaar over het hoofd zou kunnen zien, naar een voor alle volken zichtbare vaandel. Waar de telg kan groeien, kan het volk groeien. Groeien in vrede en gerechtigheid.

Gekleurde vlaggen die aan het wapperen zijn in de wind — Jezus is een baken voor wie zoeken naar vrede en gerechtigheid. Verzameld rond die vaandel worden mensen geheeld en hoort iedereen erbij. (Beeld: Unsplash)

Aanwijzingen voor de prediking

In deze tijd wordt door veel mensen geroepen dat ons land weer een echte betrouwbare leider nodig heeft. Bij het stemmen voor de laatste Tweede Kamerverkiezingen hebben mensen kunnen laten weten wie zij een goede leider vinden.
Er zijn mensen die zeggen dat je kerk en politiek gescheiden moet houden, dat je als voorganger weg moet blijven bij politiek geladen uitspraken. Want voor je het weet sluit je mensen buiten. Tegelijk vind ik het juist je taak als voorganger om te blijven wijzen op de vrede en gerechtigheid die in de Bijbel zo belangrijk zijn. Het kan best een beetje ongemakkelijk zijn om in dat spanningsveld de juiste woorden te vinden. Wees niet bang om dat ongemak op te zoeken. Je preek mag best schuren. Dat deden de profetische uitspraken in hun tijd ook.

In je preek kan je de hoorders vragen na te denken voor wie zij als het ware vaandeldrager willen zijn. Als ze geloven in Jezus als de voorspelde messias en hun leven willen vormgeven naar zijn voorbeeld, hoe doen ze dat dan voor zichzelf en hoe zien anderen dat? Op welke manier willen zij in hun eigen leven, in de gemeente en in de wereld proberen om iets van die vrede en gerechtigheid tot stand te brengen? Waaruit bestaat jouw ‘basisoutfit’; ook uit trouw en gerechtigheid?

Twijfelaars zou je kunnen wijzen op de universele waarde van vrede en gerechtigheid, zelfs als ze niet zeker weten of ze in God of Jezus geloven. Zou niet iedereen gebaat zijn bij een wereld waarin mensen meer met elkaar verbonden zijn en waar iedereen het gevoel heeft ertoe te doen?

Twee voorbeelden ter illustratie van wat ik bedoel:

Een regenboogvlag kan voor een lhbtqia+’er een teken van hoop zijn. Die vlag laat zien dat er mensen zijn die zeggen ‘jij mag er zijn’. Als je vertrouwd bent met de gemeente waarin je voorgaat zou je je hoorders kunnen vragen of jullie als gemeente een vredesvlag in de kleuren van de regenboog zouden moeten ophangen.

Een NSB-vlag is duidelijk een teken van uitsluiting, vanwege de geschiedenis van die partij en haar uitgangspunten. Dat zegt iets over de degenen die vandaag de dag zo’n vlag gebruiken. Je mag je hoorders daarop bevragen. Wat vinden ze daar eigenlijk van? Of halen ze hun schouders erbij op?

Ideeën voor kinderen en jongeren

Je kan beginnen met een spelletje vlaggen herkennen, met bijvoorbeeld vlaggen van landen of bekende voetbalclubs. Je zou kunnen vragen wie er met Koningsdag de Nederlandse vlag buiten hangt en waarom we dat doen.
Het is leuk om ook vlaggen van plaatselijke sportclubs of verenigingen te gebruiken.
Daarna zou je kunnen vragen of één van de kinderen weleens vaandeldrager is geweest bij een wedstrijd van haar/zijn/diens sportclub en hoe dat voelde. Waren ze bijvoorbeeld trots? Hoe voelt het om bij zo’n club of vereniging te horen?

Esther de Vegt is kerkelijk werker voor Kerken met Vaart in Nieuw-Amsterdam, Erica en Klazienaveen. Zij richt zich daar op de mensen tot 50 jaar, zoekt met en voor hen naar andere vormen van vieren en pastoraat en hoe we ‘kerk naar buiten’ kunnen zijn in de drie dorpen.