Menu

Premium

Gebed om welstand

Preekschets Psalm 1:1, Biddag

Zalig is de man
die niet meeging in het beraad van bozen,
op de weg van zondaars niet is blijven staan,
op de zetel van de protsers
niet ging zitten!
Psalm 1:1
(Naardense Bijbel)

  • Bijbelgedeelten: Psalm 1, Psalm 9, Matteüs 6:9-13 (verwijzing naar ‘Onze Vader’)
  • Preektekst: Psalm 1:1

Liturgische setting en thema

Biddag 13 maart 2024. Een gebed om welstand en/of welzijn en om recht. Psalm 1 is gekozen omdat de psalm zowel een belijden is wie God is, hoe mensen zijn, als een roepen tot Hem en prijzen van zijn Naam. In de psalm komen bid- en dankdag samen. De keuze voor psalm 1 legt in wezen de basis voor ons afhankelijk zijn van de Heer.

Uitleg

Inleiding

Het boek van de Psalmen vormt volgens veel theologen het hart van het Oude Testament. Het bezingt de Thora, het klaagt in ballingschap, bezingt bevrijding, belijdt schuld, alle thema’s die in Thora en Profeten ter sprake komen. Als gedichten, persoonlijke geloofsuitingen moeten de Psalmen worden gelezen, niet als dogmatiek. In het gedicht worden klanken verstaanbaar, komt de Schrift tot klinken, wordt ons gehoor gewekt. W. Barnard probeert daarom de Hebreeuwse klankkleur verstaanbaar te maken voor de lezer; die klankkleur is anders dan die van onze taal.

Psalm 1 heeft een pseudo-chiastische structuur volgens Bob MacDonald:

               ABCC’A’M (dat is: vers 1,2,3,4,5,6)

Er is een correspondentie tussen A – A’ en C en C’, maar geen corresponderende B’ en het wordt gevolgd door M, een morele conclusie.

Voortdurende tegenstelling

De voortdurende tegenstelling is die tussen ‘goddelozen’ en ‘gezegenden’, wie ‘zalig’ zijn. Barnard wijst er terecht op, dat de vertaling ‘gelukkig’ die de meeste Engelse en Nederlandse vertalingen bij het Hebreeuwse woord ‘asjeer’ kiezen, te zwak is om uit te drukken wat de Hebreeuwse tekst probeert te zeggen. De Septuagint gebruikt hier het veel meer corresponderende ‘makarios’; gezegend. ‘Makarios’ kiest Matteüs in Matteüs 5 bij wat we vaak de ‘zaligsprekingen’ van Jezus noemen, nu vaak met ‘gefeliciteerd’ vertaald.

Vers 1 leidt al een tegenstelling in:

‘Zalig … niet meegaan in het beraad van bozen’ … versterkt met … ‘op de weg van zondaars’. Het is een weg van stilstand! En dat terwijl Thora een richting is, een weg om te gaan, beweging op de weg van recht en vrede. Vergelijk vers 1  ‘… op de weg van zondaars niet is blijven staan, … niet ging zitten op de zetel van de protsers’.

Levensrichting

Die tegenstelling wordt voortdurend verder versterkt in het verloop van deze psalm. Het vruchtbaarheidssymbool van boom aan waterstromen (volgens Barnard in veel culturen gewoon!) wordt ten diepste een geworteld zijn in Gods goede woorden in Thora, gericht dus op een rechtvaardig leven: een leven in verbinding met de Heer en uitgedrukt in het mediteren en toepassen van de Wet (levensrichting). Barnard zegt: de plicht van de vruchtbaarheid wordt vervangen door het pleit van de rechtvaardigheid. Ik vermoed dat hij daarin gelijk heeft. Deze psalm vormt dan ook niet alleen de eerste, maar meteen een kernachtige samenvatting van het hele Psalmboek als lofprijzing op de Thora. Vergelijk ook Psalm 19, Psalm 119 en vele andere psalmen.

Het leven zónder die levensrichting is dan ook een vergeefs leven. Er blijft niets van over. Opvallend is dat er niet gesproken wordt van een godsgericht, maar meer van een vergaan en verwaaien. Diegenen die zich laten raden door ‘goddelozen’, dus zonder rekening te houden met de Thora, hebben zelf gekozen voor vernietiging, verwaaien. Vandaar dat de weg van oprechten (weer een weg die gegaan wordt, het is de weg die de richting bepaalt) door de Heer wordt gezegend. Dat zijn ook de mensen die gekend zijn door de Heer (Psalm 139).

Foto van Yeshaya Dinerstein van Pixabay. Rivier met bomen op de oevers. Preekschets Psalm 1.
Het vruchtbaarheidssymbool van boom aan waterstromen Bron: Yeshaya Dinerstein via Pixabay.

Vrucht dragen

Opvallend is dat de eigenschappen van hen die leven naar Gods weg in Christus vrucht dragen, vruchten die recht en vrede verbreiden. Welvaart wordt nergens beloofd! Het evangelie van de belofte is geen welvaartsbelofte, succesgarantie. Het gebed om een ‘recht’ leven kan ook leiden tot lijden. Vergelijk de Zaligsprekingen, in Matteüs 5. Hoezo gelukkig, zoals veel nieuwere vertalingen weergeven? Wandelen op de weg die ‘recht’ is, de weg van Thora, de weg van de Heer, kan consequenties hebben. Die weg leidt naar het leven; het beeld van Openbaring 22 verwijst terug naar Psalm 1, als Openbaring over de rivier spreekt met water dat leven geeft.

Zelfs in het chiasme is de Psalm niet compleet. B’ wordt niet meer gevonden. Als kaf verwaaid … Hoe duidelijk wil iemand het hebben?

Het ‘Onze Vader’, een door en door Joods gebed in Matteüs 6, is ten diepste een gebed dat tot handelen oproept. Recht is niet zichtbaar in veel woorden maar in een gedrag dat doet wat de Heer zegt. Dat brengt heil en vormt startplek van het Koninkrijk van God. Ook daar in wezen door voortdurend het persoonlijk voornaamwoord ‘ons’ te gebruiken een appel op ónze verantwoordelijkheid onder het gezag van wie de Heer is. En zo ‘recht’ te handelen en te laten zien hoe de Heer zijn gezag vestigt.

Aanwijzingen voor de prediking

Uitgelegd moet worden, dat ‘goed doen’ lang niet altijd ‘goed ontmoet.’ Misschien is het beeld van de roepende klokkenluider op zijn plek. Biddend roept hij; en het enige wat volgt is uitsluiting en soms straf. Dat maakt de noodzaak om te blijven bidden des te dringender. Om welzijn en succes bidden mag, maar altijd in de context van Psalm 1 en de context van het kerngebed van het Onze Vader. Ook is het roepen om recht te doen niet hetzelfde als de gemeente op te zadelen met een schuldcomplex, wel met het besef van urgentie om te zoeken naar wat recht is in Gods ogen, te mediteren zoals gelovige Joden dat doen over de Thora (Engels: ‘to murmur’, waarbij de woorden ingeslepen worden tot daadkracht). Anders wordt er een succesevangelie gepreekt en dat is niet de bedoeling van deze Psalm.

Psalm 1: misschien een vreemde keuze voor biddag. Maar deze psalm legt wel de basis hoe we kunnen bidden tot heil, ook in ons eigen leven. Om recht te doen, teken van Gods Rijk, leven zoals Jezus leefde.

Liturgie

Naast vele Psalmen kunnen ook gezongen worden lied 146c: 5 en 6, lied 695. Beide uit Liedboek Zingen en bidden in huis en kerk, 2013.

Ook zegenliederen, voor bijvoorbeeld het huwelijk, kunnen vaak algemener worden geduid en als gebed voor elkaar worden gezongen. Ook geschikt is lied 146 uit Zangen van Zoeken en Zien.

De gebeden zouden ook in kleine kring kunnen worden gedaan: bijvoorbeeld in kleine groepjes van drie. Dit gebeurt in veel kerken van Evangelische snit en werkt ook goed in sommige Protestantse kerken.

De met de Oud-Katholieke Kerk verbonden Onafhankelijke Katholieke Kerk in Friesland publiceert dagelijks een serie gebeden op Facebook, goed van taal en toon, die ook aangepast kunnen worden aan de situatie in plaatselijke gemeenten.

Belangrijk is dat elk gebed authentiek en integer gebeden wordt, niet een brij van woorden, maar eerlijke afhankelijkheid van de Heer om rechtvaardig en integer liefdevol te leven.

Gezegende biddag gewenst!

Johan Lotterman is gepensioneerd voorganger van de Vrije Evangelische Gemeente Beverwijk en van Luthers Zeist.

Geraadpleegde literatuur

  1. W. Barnard. Tegen David aan praten. Gepeins bij Psalmen. Meinema Delft 2005
  2. W. Bouzard. Commentary on Psalm 1, Reformed exegetical insights, via Internet, 2015
  3. Bob MacDonald. Psalm 1 and Poetic Forms, in: Gaudete theology, via Internet. Het lijkt erop dat MacDonald verwijst naar o.a. Barnard en Labuschagne, ook al worden die niet in de voetnoten als zodanig genoemd.

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken