Gerechtigheid doen

Gezegend het komende koninkrijk van onze vader David. Hosanna in de hoogste hemel! (Marcus 11:10)

Schriftlezing: Marcus 11:1-11
Aanvullende schriftlezing: Zacharia 9:9-10

Liturgisch kader

Palmzondag is een overgang: de laatste zondag in de veertigdagentijd en de eerste dag van de goede week: de week van het sterven en de opstanding van Jezus Christus. Het is feest, want Jezus de Messias rijdt Jeruzalem binnen. Tegelijk is er ook een wrange bijsmaak, want Jezus weet wat hem te wachten staat: zijn kruisdood. Die dubbele betekenis komt terug in schriftlezing en orde van dienst. In de veertigdagentijd laten we het gloria achterwege. Het is een tijd van soberheid en inkeer. We sparen als het ware ons gloria op, tot de drie dagen van Pasen die beginnen op Witte Donderdag.

Op deze Palmzondag horen we al een glimp van dat gloria in het ‘Hosanna’ dat de omstanders Jezus toeroepen als hij Jeruzalem binnenrijdt.

Uitleg

De centrale vraag in Marcus

Marcus zelf is kort van stof: het is het kortste evangelie van de vier. Hij laat ook Jezus weinig aan het woord, maar legt meer nadruk op zijn werk en handelen. Een centrale vraag in het evangelie van Marcus is ‘wie is Jezus?’ en het antwoord van Marcus daarop is: Jezus is de messias, zoon van God.

Volgens Joodse verteltraditie bevindt de climax bij Marcus zich in het midden van het verhaal. Daar vraagt Jezus in hoofdstuk 8 aan zijn leerlingen ‘wie zeggen de mensen dat Ik ben?’ en ‘wie zeggen jullie dat Ik ben?’ (Mar. 8:27b; 29) In de lezing van Palmpasen zijn we net voorbij deze climax.

Petrus antwoordt op Jezus’ vraag: ‘U bent de messias.’

Hoewel dat het juiste antwoord is, verbiedt Jezus de leerlingen erover te praten. Want de betekenis van deze woorden wordt pas duidelijk na Jezus’ sterven en opstanding. Jezus noemt zichzelf dan ook cryptisch ‘Mensenzoon’. Aan de benaming Messias hangt een te politieke lading.

Datering en (politieke) context

Vermoedelijk is dit evangelie geschreven vlak na het jaar 70 n. Ch, dus vlak na de verovering van Jeruzalem door Vespasianus. Deze Romeinse bevelhebber en zelfbenoemd bevrijder kwam met veel bombarie en groot vertoon de stad binnen om de opstand van de Judeeërs te beëindigen.

Een heel ander beeld dan hoe Jezus, de andere bevrijder, in Jeruzalem binnenkwam: niet hoog op een strijdpaard, zoals Vespasianus, maar laag op een ezel. Zo naast elkaar gezet zou je kunnen concluderen dat Jezus weg wil blijven van vergelijking met politieke leiders, koningen en keizers. Zijn koninkrijk is van een andere orde en zijn koningschap dus ook. Dan wordt ook het gebruik van de naam Mensenzoon in plaats van Messias logisch. Tegelijk is dit juist een politiek geladen verhaal. Jezus maakt een enorm statement tegen de heersende macht.
De dag van de intocht is de eerste van een driedaagse. Hierna volgt op de tweede dag de gebeurtenis van de verdorde vijgenboom, met daar midden in de scène waarin Jezus de handelaren uit de tempel verjaagt. Op de derde dag geeft hij onderwijs en voert hij gesprekken met onder andere hogepriesters en schriftgeleerden.

Vervulling van verwachting en profetie

Dat de omstanders roepen: ‘Gezegend het komende koninkrijk van onze vader David.’ laat zien dat:

• Jezus de vervulling is van de profetie van Zacharia; en
• dat je zijn komst niet los van politiek kan zien.

Daarbij is het wel belangrijk op te merken dat het ‘komende koninkrijk’ van een andere orde is dan wereldse koninkrijken. Jezus is de rechtstreekse verbinding tussen God en mensen, mensenzoon en messias. Ook verwijst het Hosanna naar de verwachting van de Israëlieten, dat er een nakomeling van David zou komen, een koning, die het volk weer zou leiden. Het gezag van Jezus blijkt uit het feit dat het ezelsveulen zonder twijfel wordt meegegeven als de leerlingen zeggen dat de Heer het nodig heeft.

Jezus als bruidegom voor jonkvrouw Jeruzalem

Nico ter Linde maakt mooie bruggetjes als hij schrijft dat ‘de Zoon van David zich opmaakt om de stad van David te betreden.’
In Jeruzalem komen joden samen om Pesach te vieren, het feest van Israëls bevrijding. Maar, zegt Ter Linde, volgens Marcus weet Israël niet meer waartoe het bevrijd is.

Ter Linde gebruikt de stijl van een sprookje, a.d.h.v. het visioen van Zacharia. De jonkvrouw Jeruzalem moet bevrijd worden van de draak, wie zal haar komen redden?

Die redder is Jezus. Maar wil jonkvrouw Jeruzalem haar redder wel accepteren en tot bruidegom nemen? Of wijst zij hem af?

Ter Linde blijft nog even bij Zacharia hangen. Zacharia zag in tijden van bitter oorlogsgeweld ‘een koning Jeruzalem binnenrijden, een vredevorst, rechtvaardig, zachtmoedig…’ Hij zag zijn visioen gebeuren vanaf de Olijfberg. Daarom situeert ook Marcus de inleiding van zijn verhaal van de intocht op de Olijfberg. Zo is de cirkel rond.

Leven in gemeenschap

Hoe dat koninkrijk van God met Jezus als koning eruit zou kunnen zien, lezen we door heel Marcus heen. Jezus vormt vanaf het begin een gemeenschap met zijn volgelingen. En dat is een bont gezelschap van ex-prostituees, vissers, belastingambtenaren, en een lid van een rebellengroep. Binnen die gemeenschap leren ze hoe het volgen van Jezus eruitziet. Dat doen ze door samen te leven. Door het leven heen wordt duidelijk hoe Gods koninkrijk eruitziet, hoe gerechtigheid daarin gestalte krijgt, wat vergeving inhoudt, hoe je je naaste kunt liefhebben en wat je kunt doen voor de mensen om je heen. Al doende leert men, zou je kunnen zeggen.
Hier zou een aanknopingspunt kunnen liggen voor de gemeente van nu.

Aanwijzingen voor de prediking

Het verhaal van Palmpasen is feestelijk: de Messias is gekomen! Maar ergens is er ook een bittere nasmaak, want het is de opmaat naar de kruisiging.

Dit komt voor mij het beste naar voren in de film Jesus Christ Superstar. In de scène van de intocht in Jeruzalem wordt Jezus toegezongen met allerlei lofuitingen, maar het volk eindigt met te vragen: ‘Hey JC, JC, would you die for me?’ Op dat moment zien we Jezus schrikken en wordt het beeld bevroren. Je hoort de mineur in de muziek. Het volk lijkt zich van geen kwaad bewust en blijft vrolijk Hosanna roepen.
Een aangrijpend beeld.

Het laat mij zien dat Palmpasen niet alleen een feestelijke dag is, maar ook een bepaalde ernst in zich draagt. Beide kan je benadrukken in je preek. Het is geweldig dat Jezus ons is voorgegaan en dat hij de beloofde messias is. Daar past Hosanna bij.

Denkend aan de nadruk die Marcus op het werk van Jezus legt, zouden we daar een aanknopingspunt kunnen vinden voor de uitwerking van de tekst in ons eigen leven. Er zijn mensen die vinden dat je kerk en politiek gescheiden moet houden. Ik vind echter dat je als voorganger je podium en invloed zou moeten gebruiken om de boodschap van gerechtigheid uit te dragen waar dat maar kan. Je mag best – net als Jezus – een statement maken.

Een vraag die ik mezelf daar deze keer bij stelde: waar zou onze wereld van bevrijd moeten worden? Ik weet wel een paar grote thema’s: fascisme, racisme, discriminatie van LHBTI-ers.

Je zou allereerst in je preek je hoorders kunnen oproepen om deze thema’s te herkennen.

Maar wil je, in lijn met het Marcusevangelie, vooral iets doen, moet het daar niet bij blijven. Als we werkelijk willen dat de gerechtigheid uit Gods koninkrijk in onze wereld gestalte krijgt, moeten we aan het werk. Dan vraagt dat om actie. Om de preek niet een op zichzelf staand mooi praatje of les te laten zijn, kan je de gemeente oproepen om een gezamenlijk project(je) in het kader van gerechtigheid op te zetten en uit te voeren. De gemeenteleden weten vast goed wat er aan ongerechtigheid in de omgeving speelt. Je kan als voorganger aanmoedigen in je preek en natuurlijk zelf meedoen in de uitvoering. Zo ben je samen een lerende gemeenschap en laat je zien dat de kracht van het evangelie er één is van rechtvaardigheid en vrede, zoals al voorzien was door Zacharia.

Ideeën voor kinderen en jongeren

Hoe zou de ezel nou dit hele verhaal hebben beleefd? Kinderen hebben over het algemeen een grote fantasie. Dus je zou de ezel kunnen uitnodigen voor een interview. Dat kan als je bijvoorbeeld een stokpaard met een ezelskop gebruikt. Het beste werkt het als degene die de ezel speelt niet zichtbaar is, maar alleen de ezelskop. De ezelspeler zou zich dus ergens onzichtbaar moeten opstellen. Op deze manier kan je een leuk gesprek voeren met de ezel, die Jezus het dichtstbij van iedereen meemaakte en dus al Jezus’ emoties van dichtbij heeft gevoeld. Het verrassingseffect is het grootst als de ezel nog niet meteen zichtbaar is, maar opduikt zodra de voorganger zich hardop afvraagt hoe het zou zijn geweest om erbij te zijn, bij die intocht.

Liedsuggesties

LB 442
LB 550

LB 1001

Op Toonhoogte 430 (kinderlied)
Sela – Leve de koning

Geraadpleegd

Peels, H.G.L., Van Houwelingen, P.H.R. (2013) Studiebijbel in perspectief. Nederlands Bijbelgenootschap.

Ter Linden, N. (1998) Het verhaal gaat… 2 Het verhaal van Marcus en het verhaal van Mattheüs. Balans.

Van der Heijden, S., La Porta, V., Wolsheimer, J. en Versteeg, M. (eindredactie). (2025) Samen Jong. Kernwaarden van een kerk met alle generaties. KokBoekencentrum.