Hagios – zingen voor vrede

Een plek om te zingen voor vrede – in een wereld waar we elke dag van oorlogen horen en zien… Verbindend en hoopgevend moet dat zijn! Sinds een paar jaar organiseert de Duitse componist Helge Burggrabe avonden waar dat kan, en hij schijft er eenvoudige liederen voor. De beweging – want daar gaat het op lijken – komt ook in Nederland op gang. Hier een kennismaking.

In Duitsland, en sinds een paar jaar ook in Oostenrijk en Zwitserland, is iets bijzonders gaande: kerken en kathedralen stromen in de avonduren vol met mensen van binnen en buiten de kerken om samen te zingen. Het concept is eenvoudig: wat blauw en oranje licht dat een bijzondere sfeer geeft, een musicus die alleen een vleugel, een fluit en een paar belletjes heeft, mensen die zonder kaartje binnenkomen, een boekje met muziek dat men na afloop voor een paar euro mee mag nemen.

Maar het loopt storm, en er is vaak te weinig plek. Je vraagt je dan af: wat gebeurt hier? Wat is hier de aantrekkingskracht van? Waarom komen deze mensen in zo groten getale naar de Dom van Keulen en de Dom van München, naar kapellen en kloosters? Hoe kan het dat er overal in het land groepjes ontstaan, die samen deze muziek zingen, en in groten getale de workshops en retraites volgen, die vaak binnen een dag zijn volgeboekt?

Juist in de kwetsbaarheid en onafheid gebeurt het bijzondere

Ik denk dat je kunt zeggen: men ervaart te komen in de ruimte van wat we ‘heilig’ noemen. Het project heet dan ook ‘Hagios’ – dat is het Griekse woord voor ‘heilig’. Blijkbaar is daar in deze tijd een groot verlangen naar: dat we contact maken met dat wat heilig is.

Een plek zonder labeltje, het is niet specifiek Rooms-katholiek of protestants. Juist die breedte is misschien ook wel de aantrekkingskracht. Het lijkt een nieuwe vorm te zijn, waar men in contact kan komen met wat mensen al eeuwenlang heeft geïnspireerd. Wie binnen stapt, ontdekt: het gaat om luisteren. Luisteren naar de klanken, luisteren naar wat de klank in de ruimte doet, en met je lijf. Luisteren naar de tekst, en ja, dan zingen! Juist in die kwetsbaarheid en onafheid gebeurt het bijzondere: je wordt meegenomen door de muziek, en komt op die manier in contact met je hart en in contact met de wereld. Voor je het weet, zing je mee, en zing je zelfs meerstemmig!

Burggrabe schreef en componeerde voor het project ‘hagios’ nieuwe liederen, die in principe heel eenvoudig mee te zingen zijn. De meeste hebben maar weinig tekst, en worden diverse malen herhaald, zodat ze kunnen indalen in het hart, iets dat velen ook kennen van de muziek van Taizé. Het is veelal een tekst uit de mystieke traditie. Vaak vanuit christelijke inspiratie, maar ook inspirerend voor wie daar niet zo mee vertrouwd is. Voor Burggrabe is zingen beslist een dubbel bidden. Een bidden, dat hart en ziel beroert en waarin men tegelijk de ervaring opdoet dat het zoveel mensen raakt, dwars door verschillende geloofstradities. Zingen met Burggrabe is naar mijn ervaring: bij God gebracht worden.

De componist en musicus Helge Burggrabe begon dit project ruim 10 jaar geleden in Duitsland. Hij wil zich inzetten voor de vrede in de wereld, en is ervan overtuigd dat samen zingen daarin een heel belangrijke rol speelt. Hij haalt in zijn liedbundeltje de woorden van Sir Yehudi Menuhin aan: ‘Als iemand vanuit zijn ziel zingt, heelt hij tegelijk zijn innerlijke wereld. Als iedereen zingt vanuit de ziel en zij één worden in de muziek, helen ze tegelijk ook de uiterlijke wereld.’

Maar, zult u wellicht denken: ‘zo gemakkelijk gaat dat niet. Als ik stil ben, dan vallen me honderd gedachten in, of word ik overspoeld door alles wat moet.’ Reken maar dat het de meeste mensen die dit lezen, net zo vergaat. Verstillen is niet gemakkelijk. Maar het mooie is, dat muziek je daar soms wel naar toe kan brengen, en dat doet onder andere de muziek die bij dit lied hoort. Steeds weer zingen ‘Laat toch je mond stil zijn en kalm, dan spreekt je hart. Laat toch je hart stil zijn en kalm, dan spreekt God’ kan je daar bij in de buurt brengen. Het is een weg naar God en iets van God ervaren. Veel mensen zijn daarnaar op zoek, en wat een geschenk, als je het met velen kunt delen.

Een weg naar verstilling en thuiskomen bij jezelf, maar de liederen hebben ook een enorme kracht

‘Het komt zo ontzettend binnen’

Toen ik in mijn vorige en huidige gemeente deze muziek introduceerde, kreeg ik veel enthousiaste reacties. Op mijn vraag wat deze muziek dan doet, zei iemand: ‘Het komt zo ontzettend binnen’.

Dat komt waarschijnlijk omdat het enerzijds de weg baant naar verstilling en bij jezelf thuiskomen. Maar aan de andere kant hebben de liederen ook een enorme kracht, en roepen ze heel veel energie en verbinding op. Een energiek gevoel, dat we zo heel erg nodig hebben nu er veel dingen in de wereld zijn, die ons ook zomaar kunnen verlammen. Het is belangrijk om als gelovigen die kracht te zoeken. Dat betekent niet dat we onszelf gaan overschreeuwen, en we hebben ook niet zomaar een oplossing. Maar we kennen wel de kracht van het jezelf toevertrouwen aan God en zijn liefde.

Op weg naar de St Jan in Den Bosch – 17 april 2026

Tot nu toe richtte Helge Burggrabe zich uitsluitend op de Duitstalige landen. Hij is ervan overtuigd, dat de muziek meer binnenkomt als je die in je eigen taal zingt. Maar inmiddels worden er stappen gemaakt om het ook een plek te geven in Nederland. Ik kwam in contact met Anne-Marie Mosterman, Mirjam Dirkx en Luis Kaserer, en samen hebben we een groot aantal liederen van Burggrabe vertaald in het Nederlands. Er is inmiddels een uitgave als inlegblad in de Duitse boekjes beschikbaar. We namen in Doorwerth met Pasen de proef op de som, en dat leverde volgens een kerkganger ‘kippenvel’ op.

Als viertal hebben we Helge Burggrabe uitgenodigd om in Nederland een workshop en concert te geven. Op 17 april 2026 is de grote dag, en we hopen dat de St Jan in Den Bosch helemaal vol komt. We streven ernaar dat er in dit komend seizoen op veel plekken in Nederland alvast oefenavonden gehouden worden. Wie daar belangstelling voor heeft, ook om het zelf te organiseren, kan met ons contact opnemen. Het is onze wens dat de bronnen van de christelijke traditie zo weer opnieuw kunnen gaan stromen en veel nieuwe mensen mag bereiken, die op zoek zijn naar verdieping en verbinding. Laten we zoveel mogelijk mensen die kans geven om te zingen voor vrede!

Laten de bronnen van de christelijke traditie opnieuw kunnen gaan stromen en veel mensen bereiken

De regering raadt ons op dit moment een overlevingspakket aan. Laat daarin ook een aantal liederen zijn, die je zomaar kunt gaan zingen met anderen. Ze geven je moed om door te gaan. Burggrabe heeft bijvoorbeeld de bekende woorden ‘vrede en alle goeds’ van Franciscus van Assisi op muziek gezet. Het zijn drie woorden: Pace et bene. Maar het blijkt een taal te spreken die voor iedereen verstaanbaar is: toen onze pianist het spontaan ging zingen met een internationale groep studenten die elkaar niet kenden, gebeurde er iets magisch in die schoolaula. De hele dag was de sfeer voelbaar anders en waren de studenten veel meer op elkaar gericht.

Jij bent gezegend, een zegen ben jij

Dit is de tekst van een van zijn liederen, die mensen erg graag zingen en ook graag elkaar toezingen: Jij bent gezegend, een zegen ben jij. Men zingt het graag in kerkdiensten, maar we deden het ook na afloop van een bijeenkomst van collega’s van ‘Zorg voor de Ziel’. Het komt blijkbaar tegemoet aan een grondbehoefte van mensen om de ander te zegenen. Dit lied geeft daar volop de kans voor. Het is mooi om te zien met hoeveel overgave mensen dan meedoen. Ik vermoed dat we er een nieuwe heilige ruimte mee betreden: dat mensen elkaar zegenen, in plaats het van een dominee of priester te verwachten.

Ik voel me een gezegend mens omdat ik zo heel veel liederen in mijn hoofd en in mijn rugzak heb. Liederen waar ik mee opgroeide, maar ook de schat van het Nieuwe Liedboek, de liederen uit Iona en Taizé. Het bijzondere van de liederen van Burggrabe is, dat ik ze kan delen met onze ‘kerkverlaters’, die God beslist nog niet kwijt zijn. Al zingend staan we samen op heilige grond.