Het is maar net hoe je kijkt

Maar wie lastertaal spreekt tegen de heilige Geest, krijgt in alle eeuwigheid geen vergeving, want zo iemand is schuldig aan een onuitwisbare zonde. (Marcus 3:29)

Schriftlezing: Marcus 3:20-35

Overige lezingen: Marcus 12:30-31; Matteüs 22:37-39

Liturgisch kader: leven in de groene tijd

In ons hier en nu leven wij in de groene tijd — de tijd van het gewone leven, waarin Gods Geest met ons meegaat. Niet in de tijd waarin Jezus zichtbaar naast ons liep. Niet in de tijd van zijn toekomstige komst. Maar in het hier en nu: de tijd van navolging, van stap‑voor‑stap leven uit de Geest. De kleur van die weg is groen: dag na dag, in ons aards bestaan, te midden van mensen, broeders en zusters, die met ons optrekken.

De evangelisten reiken ons daarvoor het kompas aan. In deze preekschets volgen we dat kompas via Marcus 3:20-35, een tekst die ons midden in de spanning van het gewone leven plaatst.

Uitleg en aanwijzingen voor de prediking

Marcus 3:20-35 is een spannend, geladen verhaal. Jezus is zijn weg aan het gaan. Hij openbaart zich, zijn kracht, zijn anders‑zijn. Hij handelt op een manier die afwijkt van de vertrouwde normen en waarden van zijn tijd — zowel binnen de Joodse cultuur als binnen de familiecodes.

En zoals zo vaak: wie anders doet, roept weerstand op. Mensen zoeken het vertrouwde. Het bekende geeft houvast. Het nieuwe maakt onzeker.

In dit verhaal zien we twee tegenkrachten: De familiaire tegenkracht en de religieuze tegenkracht van de Schriftgeleerden. Beide zijn invoelbaar. Beide zijn menselijk. Beide zijn herkenbaar in onze eigen tijd.

De familiaire tegenkracht

Jezus’ familie hoort wat er gebeurt. Ze zien hoe Hij nauwelijks rust krijgt, hoe de mensen op Hem afstormen, hoe Hij zichzelf uitput. Ze maken zich zorgen. Maar er speelt meer. Binnen de Joodse cultuur van toen — en binnen sommige Joodse stromingen nu — zijn familiebanden heilig. Je blijft je familie trouw, hoe dan ook. Je gaat niet tegen de familiecodes in. Je brengt de familie niet in verlegenheid. Jezus’ gedrag brengt spanning: Hij trekt aandacht, roept weerstand op, doorbreekt verwachtingen en brengt de familie mogelijk te schande. Daarom willen ze Hem ophalen. Terughalen binnen de veilige, vertrouwde kaders. Terug naar: ‘Zo hoort het bij ons.’ Hun woorden zijn hard: ‘Hij is buiten zichzelf.’ Ofwel: ‘Hij is gek geworden.’ Maar achter die woorden zit waarschijnlijk angst, schaamte, bezorgdheid. Angst voor verlies van controle. Angst en schaamte voor sociale schade. Angst en bezorgdheid voor het onbekende. Het is menselijk om iemand die anders doet een stempel te geven. Een label dat houvast lijkt te bieden. Want als het aan de ander ligt, hoeven wij onszelf niet te bevragen.

De religieuze tegenkracht

De tweede tegenkracht is nog spannender. De Schriftgeleerden, hoeders van de Thora, zien Jezus handelen buiten hun interpretaties van de wet. Hij geneest op sabbat. Hij doorbreekt hun regels. Hij spreekt met gezag dat zij niet kennen. Ook zij willen Hem terugduwen binnen hun kaders. Maar hun woorden zijn nog harder dan die van de familie: ‘Hij is bezeten.’ ‘Hij drijft demonen uit door Beëlzebul.’ Hier gebeurt iets wezenlijks: het werk van de Heilige Geest wordt bestempeld als het werk van het kwaad. De Schriftgeleerden kijken door één bril — hun eigen interpretatie van de wet — en daardoor kunnen ze niet anders zien. Hun overtuiging bevestigt zichzelf. Er is geen ruimte voor een andere waarheid.

Jezus’ reactie: beeldtaal die ontmaskert

Jezus reageert eerst op de Schriftgeleerden. Hij gebruikt beeldtaal die hen dwingt na te denken: ‘Hoe kan Satan zichzelf uitdrijven?’ ‘Als een huis tegen zichzelf verdeeld is, kan het niet standhouden.’ Hij ontmaskert hun redenering. Maar dan komt die indrukwekkende zin in vers 29: ‘Wie lastertaal spreekt tegen de Heilige Geest, krijgt in alle eeuwigheid geen vergeving.’ Deze zin raakt aan de kern van onze godsbeelden. Wij prediken toch een liefdevolle, barmhartige, vergevingsgezinde God? Is er dan iets dat God niet vergeeft?

Wat is laster tegen de Geest? (Tom Wright & Van Bruggen)

De uitleg van Tom Wright helpt hier. Hij zegt dat deze woorden vaak verkeerd zijn begrepen. Het gaat niet om een zonde die God niet wil vergeven. Het gaat om een houding waarin de mens God geen kans geeft om te vergeven. De Schriftgeleerden zetten zichzelf buiten spel. Door het werk van de Heilige Geest te bestempelen als het werk van de duivel, sluiten ze elke opening af. Ze kunnen het niet anders zien — omdat ze niet anders wíllen zien. Ofwel: Wie alleen door zijn eigen bril kijkt, geeft de Geest geen ruimte om te werken.

Ds. Jacob van Bruggen zegt hetzelfde: Wie Jezus belastert, snijdt zichzelf de weg tot vergeving af. Niet omdat God weigert, maar omdat de mens geen ingang laat.

Vergeving is relationeel. Genade werkt binnen een relatie. God moet wel een kans krijgen om nabij te komen. De Schriftgeleerden geven die kans niet. Daarom is het vergrijp “onuitwisbaar”: niet omdat God het niet kan vergeven, maar omdat de mens het niet wil ontvangen.

Ruimte om anders te gaan zien

Jezus’ familie reageert ook vanuit hun eigen kaders. Maar zij kunnen later anders gaan zien. Ze kunnen hun oordeel loslaten. Ze kunnen groeien in inzicht. Marcus vertelt dat hier nog niet — maar elders in het evangelie zien we dat Jezus’ moeder en broers uiteindelijk deel worden van de gemeenschap van Christus.

Het verschil is dit: de familie sluit de deur niet definitief. De Schriftgeleerden wel.

De kern: Jezus doorbreekt vastgeroeste kaders

Dit verhaal raakt aan het thema: ‘Eens een stempel, altijd een stempel.’ Hoe moeilijk het is om ruimte te geven aan andere beelden, andere mensen, andere waarheden. Hoe snel we iemand vastzetten in ons eigen kader. Hoe snel we denken dat onze manier de enige juiste is. Jezus nodigt ons uit om uit die vastgeroeste kaders te komen. Hij zegt: ‘Wie de wil van God doet, is mijn broer, mijn zuster, mijn moeder.’ Hier ontstaat een nieuwe familie: niet gebaseerd op afkomst of bloedbanden, ook niet op sociale codes, maar op liefde.

De twee belangrijkste geboden vormen de kern: ‘Heb God lief met heel je hart, ziel, verstand en kracht.’ ‘Heb je naaste lief als jezelf.’ Iedereen die deze weg gaat, hoort bij Jezus. Dat is de familie van de Geest.

Ruimte voor de Geest, een hedendaags voorbeeld:

Iemand vertelde mij onlangs een klein, maar sprekend voorbeeld. Hij had genoten van een dienst waarin verbinding en samenwerking centraal stonden. Hij gaf een compliment, voelde zich gedragen, merkte de Geest. Vier weken eerder had hij gemopperd over een andere dienst. Hij vond het te lang en was uitgevallen tegen iemand die zich toen had ingezet voor een spontaan ontwikkeld onderdeel gericht op gemeenschapszin en diaconie. De rest van de dag had hij een nare bijsmaak aan zijn uitval overgehouden. Later zei hij: ‘In die tweede dienst was er ruimte in mij voor Gods Geest. In die eerdere dienst belemmerde satan mijn zicht. Ik kon toen alleen maar negatief kijken. Dat was niet goed.’

Het is een klein voorbeeld, maar het raakt de kern: Hoe kijken wij? Is er ruimte voor de Geest? Of zetten we onszelf — en daarmee God — buitenspel?

De groene tijd: open vizier, open hart

Wij die leven in de groene tijd, leven in het spanningsveld van deze tekst. Wij leven niet in de tijd waarin Jezus zichtbaar naast ons liep. Wij leven niet in de tijd van zijn toekomstige komst. Wij leven in het hier en nu — de tijd van de Geest. De tijd waarin Jezus ons uitnodigt om onze kaders te openen, om onze stempels los te laten, om ruimte te maken voor de Geest, om te leven vanuit liefde, om elkaar te zien als broers en zusters, om niet te oordelen vanuit angst maar te kijken vanuit Gods goedheid. Marcus 3:20-35 laat ons zien hoe wij open kunnen staan voor Gods nieuwe familie, waar liefde de hoogste wet is.

Ideeën voor kinderen en jongeren

Laat de kinderen een ambigue figuur zien — bijvoorbeeld de bekende Rubin‑vaas: sommigen zien een vaas, anderen zien twee gezichten. Of de afbeelding van de eend of het konijn. De boom of de aap en panter.

Je vraagt: ‘Wat zien jullie?” Kinderen noemen verschillende dingen. Dan kun je zeggen: ‘Het is precies dezelfde afbeelding. Maar jullie zien iets anders. Dat komt doordat jullie anders kijken. Dit gebeurt ook in het verhaal van Marcus 3.

• De familie van Jezus ziet onrust.
• De Schriftgeleerden zien gevaar.
• Maar Jezus brengt liefde en genezing.

Hetzelfde gebeuren — maar totaal verschillend gezien. Mogelijke kernzin voor kinderen: ‘Als je anders kijkt, zie je soms iets heel anders. Jezus vraagt ons om te kijken met een open hart, zodat we zien wat God doet.’

Liedsuggesties

• Lied 280 De vreugde voert ons naar dit huis (als intochtslied);
• Lied: Kom tot ons, o Heilige Geest, een mooie uitvoering van Petrus in het land;
• Lied 975 Jezus roept hier mensen samen;
• Lied 981 Zolang er mensen zijn op aarde;
• Opwekking 167 Samen in de naam van Jezus;
• Kinderlied: Is je deur nog op slot?

Geraadpleegd

Van Bruggen J. (2013) Marcus het evangelie volgens Petrus. Kok.

Wricht T. (2011) Marcus voor iedereen, met bijbelstudiegids. Van Wijnen.