Bijbelwetenschappen

In het gemeenschappelijk leesrooster komen de teksten met de eerste lijdensaankondiging en de daaropvolgende uitspraken over navolging maar mondjesmaat aan bod. Maar wat als we deze teksten – aan het begin van een nieuw kerkelijk seizoen – eens het volle pond geven?

Marcus verkondigt dat in Jezus het Rijk Gods naderbij is gekomen. Hierbij duidt hij heel Jezus’ leven als in lijn met hoe God is en beschreven wordt in Tora, Profeten en Geschriften. De God die Jezus predikt geeft brood aan de hongerigen (Ps. 146,7) en opent de ogen van de blinden (Ps. 146,8), en zo handelt ook Jezus zelf (Marc. 6,30-44; 8,1-9.22-26; vgl. de Dienaar van JHWH in Jes. 42,7). Dit is ook het teken dat Gods Dag aangebroken is (vgl. Jes. 35,5-6).

‘Brood’, gebrek aan brood en toch een royale overdaad voor honderden, ja, duizenden: dat is wat de lezingen van deze zondag (met uitzondering van Efeziërs 6) verbindt. Hier richten we ons op Marcus 8, over de spijziging van de vierduizend en het ene brood in de boot.

Twee lezingen over bevrijding vandaag, waarbij de perikoop uit Marcus teruggrijpt op de beelden uit Jesaja. De heilige weg waarover bevrijden optrekken naar de stad van JHWH, wordt in het evangelie in de persoon van Jezus werkelijkheid.

Het verhaal over de hondjes die de kruimels opeten die van tafel vallen, is hier al vaker uitgelegd. Het gaat over het doortastende optreden van een Syro-Fenicische. Zij neemt geen genoegen met haar afwijzing door Jezus, blijft aandringen en bereikt daarmee dat haar dochter geneest. De tegenstelling tussen de vrouw en de man, de Griekse en de Jood, de kinderen en de hondjes wordt overstegen in deze ontmoeting, die genezing en leven bewerkstelligt.

De teksten van deze zondag brengen twee vragen samen. Enerzijds de vraag waar het hart, het innerlijk kompas op gericht is. En anderzijds de vraag naar de waarde van het naleven van geboden en wetten. De waarde van dat naleven staat in relatie tot waar het hart op gericht is. Marcus laat Jezus er een nieuwe inhoud van de begrippen rein en onrein mee aan de orde stellen.

In drie van de teksten die vandaag op het leesrooster staan, speelt de uittocht uit Egypte een sleutelrol in het besef van wie God is. In Jesaja 63 staat Gods luisterrijke leiding uit Mozes’ tijd in schril contrast met de opstandigheid en verlatenheid die het volk nu ervaart. In Psalm 114 wordt op gestructureerde wijze de reactie van de wateren en hoogten bezongen wanneer het volk wegtrekt uit Egypte. In Marcus 6 lijkt de doortocht door de Rode Zee te fungeren als subtekst bij Jezus’ waterwandeling.

In de Bijbel komen we overal herders en schapen tegen. Dat is niet verwonderlijk. In het Midden-Oosten van die tijd waren schapen en herders immers deel van het alledaagse leven. Wij daarentegen komen herders en hun schapen misschien in een openluchtmuseum tegen, of hier en daar op de heide, maar zeker niet elke dag en overal. Ook wereldwijd komen herders en schaapskuddes zoals de bijbelschrijvers die kenden, zeker niet overal voor.

In het grootste deel van Nederland zijn de scholen dicht. Velen bevinden zich nu op de camping. Wil je een vaste plek hebben, dan zul je lang van tevoren moeten reserveren en mogelijk ook al een aanbetaling moeten doen. Wie een wandelvakantie doet, zorgt voor een minimale bepakking. Ver van de bewoonde wereld zie je ’s nachts de sterrenhemel en voel je je opgenomen in een groter geheel. Allemaal thema’s die zó weggelopen zijn uit de schriftlezingen.