Bijbelwetenschappen

Bij Johannes, in tegenstelling tot Lucas-Handelingen, vallen Pasen en Pinksteren op dezelfde dag. Met Pasen lazen we hoe Maria Magdalena ‘op de eerste dag der week’ van Jezus de opdracht krijgt om aan zijn leerlingen het evangelie, de ‘goede boodschap’, te ‘boodschappen’ (Gr.: angelloo), namelijk dat Hij is opgestegen naar zijn hemelse Vader. Daarmee gaf ze als apostel van de apostelen de aanzet tot een horizontale beweging: de kerk op aarde (Joh. 20,1-18).

Hemelvaartsdag is één en al jubel om de troonsbestijging van onze Heer Jezus Christus. Pinksteren is uitbundige blijdschap in de Heilige Geest. Maar de zondag daartussen heeft als Latijnse naam Exaudi: ‘verhoor toch!’ Zeker met de orthodoxe lezingen dringt het opeens tot ons door: we moeten het voortaan stellen zonder Jezus’ geruststellende aanblik. We blijven in deze wereld achter. Met het oog daarop heeft Jezus gebeden: ‘Heilige Vader, bewaar hen door uw naam.’

Deze zondag wordt ‘wezenzondag’ genoemd. Wie ‘wees’ wordt genoemd, mist iets om haar heen: een mens die je vanaf het allereerste begin kent, een ouder die zorg draagt. Het woord ‘wezen’ komt inderdaad in de lezingen van vandaag voor (Joh. 14,18). Maar de nadruk ligt veel meer op wat er wél is, dan op wat er mist.

Met Hemelvaart vieren we dat na een periode van veertig dagen waarin Jezus lijfelijk aan zijn leerlingen verscheen, er een nieuwe tijd is aangebroken: de belofte dat de leerlingen kracht zullen ontvangen van de heilige Geest (Luc. 24,49) zal snel worden ingelost.

De hemelvaart van Jezus herinnert aan verschillende verhalen in Tenach, waarin mensen worden weggenomen zonder achterlating van hun lichaam. Het gaat om Henoch, die wandelde met God (‘hij was niet meer, want God had hem opgenomen’, Gen. 5,24) en om Mozes (‘niemand heeft zijn graf geweten tot op de huidige dag’, Deut. 34,6). In dezelfde traditie past de hemelvaart van Elia evenals de opstanding en hemelvaart van Jezus. Belangrijke bijbelse personen kunnen niet als mummie in een graf vereerd worden. Je kunt hun woorden doen.

‘Ik ben blind aan de ogen van mijn geest, maar ik kom tot U, o Christus. Als de blindgeborene roep ik vol vertrouwen tot U: Gij zijt het stralende Licht voor hen die in het duister zijn.’ Zo klinkt op de zesde zondag van Pasen het Kondakion, het Byzantijnse liturgische gezang voor deze dag dat verwijst naar het ‘Evangelie van de Blindgeborene’. Naast het verhaal over het opgaande licht op de dag – Johannes – staat het verhaal van het opgaande licht in de nacht – Handelingen.

We vallen midden in een groter gedeelte dat begint bij Johannes 13, het verhaal van de voetwassing dat op Witte Donderdag gelezen wordt. De situatie is de seidermaaltijd en de gesprekken die daarbij plaatsvinden. Die gaan over de vraag wat de actuele betekenis van de seidermaaltijd, het Pascha, is. Dit gedeelte eindigt bij Johannes 14,31: ‘Staat op, laten wij vanhier gaan.’

In vele toonaarden komt in het Evangelie van Johannes water voor. Bij de doop in de Jordaan, bij de bruiloft van Kana, bij het gesprek met Nikodemus die herboren moet worden uit water en geest. Steeds is er sprake van water waarbij het gaat om opnieuw leven, opnieuw tot leven komen. Ook bij het gesprek met de Samaritaanse speelt water een belangrijke rol.

In het kerkelijk jaar leven we tussen Pasen en Hemelvaart. In de lezingen vindt ons leven – nog vóór we lijden, sterven en opstanding van Christus vieren – zijn plaats tussen schepping en voleinding, en tegelijkertijd zowel in de hemel als op aarde onder de heilzame koepel van Gods ontferming. De woorden zijn menselijk, aards en gebrekkig, maar door deze woorden kunnen we ons een voorstelling maken van de nieuwe, geheelde schepping.