Bijbelwetenschappen

Als in een Hollywoodfilm zoomen we na het algemene verhaal over het Hebreeuwse volk in Egypte (Exodus 1) in op het kleine verhaal van één gezin. Dit is geen beproefde verteltechniek om het grote verhaal dichtbij te brengen, maar gaat om veel meer. Als Exodus 2:1-10 gelezen is, beseft de lezer dat het grote verhaal juist nu begint. Het verhaal van bevrijding begint door deze kleine jongen uit dit ene gezin uit de stam van Levi.

Het alternatieve spoor over Exodus begint op de vijfde zondag na Epifanie. Vóór Vaticanum II begon op deze zondag in de katholieke kerken de voorvasten en heette hij zondag Septuagesima: zeventig dagen voor Pasen. Thema’s in de lezingen en gebeden van deze dienst waren: De Heer nodigt ons uit tot zijn dienst, die niet gemakkelijk is. De Heer is onze steun in de beproevingen van dit leven: Hij zal ons redden.

De perikoop uit Jesaja is een vrij ontoegankelijke tekst. De Nieuwe Bijbelvertaling grijpt behoorlijk in om de tekst enigszins begrijpelijk te maken. Het grote verschil met de meer letterlijke Naardense Bijbel of Herziene Statenvertaling valt meteen op. Het is ook wel belangrijk om te begrijpen waar deze perikoop over gaat. De tekst is er belangrijk genoeg voor. Deze legt daarnaast een stevige bodem onder de bekende woorden uit het evangelie, Matteüs 5:13-16.

Sefanja is een boek vol van Gods oordeel, teleurstelling en boosheid over onrecht. Een opstandige, bezoedelde, gewelddadige stad die niet luistert, niet op God gericht is, leiders die als brullende leeuwen rondgaan en rechters die als wolven mensen tot prooi maken, gewetenloze bedriegers die zich als profeten voordoen en priesters die wat heilig is ontwijden en de wet geweld aan doen. Heel Sefanja, tot aan het gedeelte dat voor deze zondag op het leesrooster staat, is er vol van.

Jezus hoorde ‘dat Johannes overgeleverd was’ (Mat. 4,12). Door wie en
aan wie is tot nu toe niet vermeld. Johannes treedt in hoofdstuk 3 op
als prediker in de woestijn. Hij verkondigt de nabijheid van het Koninkrijk van God en roept op tot bekering: tot toewending tot Hem
in wie hij dat koningschap van God ziet aangebroken. Vervolgens is
hij het ook die Jezus doopt in de Jordaan. En nu dan, in 4,12, blijkt
Johannes te zijn overgeleverd en lijkt het erop dat Jezus de grond
onder zijn voeten te heet voelt worden

Heeft u dat ook wel eens: profetische neigingen? Vooral predikanten schijnen daar nogal eens last van te hebben. Wie wil er nu niet eens flink de waarheid zeggen? En het is helemaal mooi als je dat kunt in de overtuiging dat je namens God spreekt of – iets minder hoogdravend – met bijbels gezag. Elsbeth gaat over dit thema in gesprek met Klaas Spronk, hoogleraar Oude Testament aan de Protestantse Theologische Universiteit.

Wanneer ik in een kerkelijke (zeker protestantse) context iets zeg over het belang van feministische theologie gebeurt het niet zelden dat mijn gesprekspartner iets antwoordt in de trant van: “Maar het gaat in de Bijbel juist heel vaak over vrouwen! Eva, Deborah, Sarah, Maria… Vrouwen zijn in de Bijbel super belangrijk!”

In het dagblad Trouw van 19 april 2019 schreef Peter-Arno Coppen in de rubriek ‘Taal’ dat het steeds moeilijker vol te houden is dat elke taaluiting één vaste betekenis heeft. Zo verbaas ik mij steeds erover dat de evangelisten in weinig woorden zo veel betekenis kunnen leggen. Wat op het eerste gezicht de weergave van een gebeurtenis is, zoals de doop van Jezus, blijkt bij close reading zo veel meer in te houden: herinnering, opdracht, belofte.

De ‘bruiloft in Kana’ is net zo bekend als mysterieus. Het verhaal lijkt bol te staan van de symboliek: de derde dag, de zes kruiken, het water dat wijn wordt, de beste wijn die tot het laatst bewaard wordt, en het huwelijk op zich; maar niemand weet echt wat nu precies de betekenis van deze symbolen is.