Spiritualiteit en mystiek

Het chassidisme is in Oost-Europa in de vroege 18e eeuw begonnen met Rabbi Israel Baal Shem Tov, de Meester van de Goede Naam. Het is een mystieke beweging die meer nadruk legt op het enthousiasme in het dienen van HaShem (God) dan op pure kennis en studie van de Geschriften. Intellectuele kennis werd als erg belangrijk beschouwd in de toenmalige Oost-Europese Joodse wereld van de grote en toonaangevende Talmoed geleerde Elijahu ben Shlomo Zalman, de Vilna Gaon – tot frustratie van Joden die om wat voor reden ook niet geleerd waren of konden worden.

Hoop doet leven: iedereen kent die uitdrukking wel. Wie hoop heeft, heeft uitzicht. Uitzicht op iets wat er nu nog niet is, maar in de toekomst misschien komt. Wie hoopvol is, heeft er vertrouwen in dat dat toekomstige zich op enig moment zal aandienen. Hij of zij verlangt ernaar en leeft uit dat verlangen. Hoop is een belangrijke bron van energie. De vraag is wel, waar die energie op gericht is. Wat is nu eigenlijk het ‘object’ van de hoop? Hoop je op succes, een geslaagd resultaat of een goede afloop? Maar wat bepaalt of iets geslaagd of goed is?

What is hope? Hope is commonly presented as a feeling—an expectation regarding a future that instills a sense of gladness. Whatever happens, things will somehow turn out well. Who would fail to appreciate being offered something that is hopeful? Yet the person who extends hope does not do so on the basis of some superior knowledge about what awaits another; rather, hope is a gesture of support, a performative speech act.

In deze bijdrage ga ik in op twee gebeurtenissen uit het leven van Hildegard waarin er sprake is van hoop en wanhoop. Deze gebeurtenissen hebben te maken met haar roeping tot profetes. Rond haar veertigste levensjaar ontving Hildegard van God in een visioen de opdracht om zijn wegen bekend te maken in een tijd van geloofstwijfel. Deze opdracht kon zij echter niet vervullen, omdat de middeleeuwse vrouw gezien werd als ondergeschikt aan de man. En daarom kon zij met haar profetische opdracht niet in de openbaarheid treden.

Chiara Degenfeld ontdekte tijdens haar studie de ‘Theologie van het Lichaam’ van Paus Johannes Paulus II; zijn grote levenswerk dat resulteerde in een boek van bijna achthonderd pagina’s. Voor Chiara veranderde het haar blik op lichamelijkheid, liefde en seksualiteit: “Onze lichamen vertellen iets over God.”

Zoals je kunt groeien in moed, kun je ook groeien in openheid. Anderen helpen ons daarbij; zij zijn ons tot voorbeeld. En er is een belangrijke voorwaarde voor echte openheid: dat we de ander en onszelf aanvaarden op het punt waar we zijn, zonder vooroordelen.

Hildegard van Bingen staat volop in de aandacht. Alle reden dus om onze eigen ‘Hildegard expert’ Kitty Bouwman uit te nodigen om ons wat meer over deze middeleeuwse mystica te vertellen. Wie was Hildegard van Bingen, wat maakte haar zo bijzonder en waarom is Kitty zelf al jarenlang door haar gefascineerd? Het gesprek voert ons van het Begijnhof in Amsterdam naar de visioenen van Hildegard in de middeleeuwen, om uiteindelijke te eindigen bij Kitty’s eigen mystieke ervaringen.

Je zou het de corebusiness van theologen kunnen noemen: het gebruik van Grote Woorden. Ze zijn er van huis uit zo aan gewend, dat die vertrouwdheid hen ongevoelig kan maken voor de onvanzelfsprekendheid van wat ze zeggen. Geloof, hoop en liefde—het zijn stuk voor stuk woorden die aanvechtbaar zijn gebleken. Neem de hoop, om dat grote woord  hier uit te lichten.

Een naam is een sleutel tot wie we zijn, tot onze geschiedenis en toekomst. Zonder naam geen identiteit: alsof je niet bestaat. Veel mensen vragen zich af waar hun naam vandaan komt — wie hem gekozen heeft, wat hij betekent, en waarom zij juist die naam hebben gekregen.