Systematische theologie

Wat staat er op het spel wanneer theologen aan de slag gaan met AI? Of wat zou er op het spel moeten staan? Ik wil deze vragen bespreken door te reageren op de bijdrage van predikant Evert-Jan Vledder in Woord & Dienst en op Theologie.nl, waarin hij zijn ervaringen deelt met het maken van een preek met behulp van ChatGPT.

Naar aanleiding van de moorddadige terreuraanval op Israël door de terroristische organisatie Hamas, schreef Steven Paas een artikel over Hamas en het christelijke ‘Israëlisme’. Op welke wijze hebben Israëlhaat en Israëlverheffing meer met elkaar te maken dan hun vertegenwoordigers zouden willen?

Als we in een samenleving elkaar zien, naar elkaar luisteren en elkaar proberen te begrijpen, zou de zogenaamde zwartepietendiscussie gezien worden voor wat hij in de kern is: een gesprek over een traditie die zijn oorsprong heeft in een racistisch systeem.

Folly Hemrica speelde ooit met plezier voor Zwarte Piet. Ze was aanvankelijk verontwaardigd toen ze hoorde dat Zwarte Piet door de zwarte gemeenschap als een racistisch fenomeen wordt ervaren. Tot ze in sinterklaastijd Isabella trof, een zwarte vrouw uit Aruba.

Is het sinterklaasfeest een vorm van jokken? Kinderen voor de gek houden, met schadelijke gevolgen, niet meer van deze tijd?

De taal waarin een christenmens over de kerk spreekt, is ook meteen belijdenistaal. Reflecties in de lijn van ‘de kerk als’ of ‘de kerk is’ laten zien hoe iemand over de kerk nadenkt en hoe iemand de kerk tot uitdrukking probeert te brengen. Daarbij is het eerste wat mij opvalt in het drieluik, dat Hans Burger van twee ‘de kerk als’-openingen tot een ‘de kerk is’-stelling komt.

Ze schrikt als ze het zichzelf hoort zeggen: ‘Hoe lang nog?’ Ze is er het type niet naar om te klagen. Niet klagen, maar dragen, heeft ze altijd geleerd, en bidden om kracht. Gewoon doorgaan, vooruit kijken en doen wat je hand vindt om te doen. Zo staat ze in het leven.

‘Een kleine cultuurtrend: theologen kijken terug op hun geloofscarrière,’ constateerde de antropoloog Andre Droogers onlangs op zijn Facebook-pagina. “Frits de Lange, Martien Brinkman, Christa Anbeek, Johan Goud, Bert Hoedemaker – ze inventariseren de restwaarde van hun theologische erfgoed. Welk godsbegrip blijft over na de ontkerkelijking? Ik bevind mij dus in goed gezelschap.

Onlangs hoorde ik in een kerkdienst de dominee zeggen: “We gaan niet verloren, we liggen verloren.” Het is een zinnetje dat me weer te binnenschoot bij het verzoek om iets te schrijven over slavernij en gereformeerde theologie. ‘We gaan niet verloren, we liggen verloren’ – en dat dan even niet als antwoord op de vraag naar eeuwig heil of onheil, maar als karakterisering van slavernij als maatschappelijk kwaad in heden en verleden.