Inleiding

Conflicten horen bij het leven, ze zijn vaak mild en klein (wie doet de afwas?) en soms ook groot en complex. Bij veel conflicten kunnen we de zaak goed aanpakken en oplossen. We vermijden, we passen aan of we gaan er vol tegenin en komen er vaak uit. Maar soms gaat het fout. En juist dan spant het erom en kan dit themanummer behulpzaam zijn, mensen gereedschap aanreiken om – net iets beter dan vroeger – met die conflicten om te gaan.

Bij kleine en grote conflicten, in de wereldpolitiek, op het werk, thuis en ook in de kerk, kan het gebeuren dat mensen of groepen tegenover elkaar komen te staan. Dikwijls worden tegenstellingen versterkt en wordt het wij-zij denken gevoed. Niet alleen door politici, of door de media, maar ook door onszelf. De conflicten groeien uit, soms tot er een moment ontstaat waarop we er geen grip meer op hebben, en er geen gesprek meer mogelijk is tussen beide partijen.

De woorden ‘kerk’ en ‘conflict’ lijken op het eerste gezicht niet goed samen te gaan. In de kerk ‘hoort’ het pais en vree te zijn tussen mensen. Juíst in de kerk… Maar we weten allemaal dat dat niet strookt met de werkelijkheid. Ook in de kerk zijn er conflicten. Omdat conflicten ontstaan waar mensen verschillend denken, verandering willen, ergens aan vasthouden en tegen de stroom ingaan… De kerk is door de eeuwen heen juist een plek geweest waar mensen opstonden om een tegenstem te zijn. Dat zet ons voor spannende vragen: hoe denken we binnen de kerk over vrede en conflict? Kunnen we een antwoord vinden op het wij-zij denken, op polarisatie, zodat we als mensen juist verbinden? Speelt ons geloof daarbij een rol en op welke manier?

Drie jaar geleden kreeg ik van mijn gemeente de kans om een training over conflicten te volgen: ‘Dialogue for Peaceful Change’ (DPC). Het heeft mijn werk als predikant veranderd, wát een verrijking. Ik leerde processen doorgronden en vooral ook mijn eigen rol in een conflict herkennen en op een juiste manier inzetten. En wat was het beeld van de ijsberg een openbaring: de (belangrijke!) rol van de indirect betrokkenen in een conflict. De indirect betrokkenen zijn al die mensen die niet direct bij het conflict betrokken zijn, maar wel een mening over het conflict hebben. Zeker in de kerk is die groep vaak groot… Betrek hen bij de oplossing, anders blijft een conflict onder de oppervlakte voortbestaan. Dan krijg je mensen die na jaren nóg niet in de kerk willen komen, omdat een vroegere dominee… Enfin, u kent de verhalen wel, hebt het zelf wellicht ervaren. Conflicten moeten opgelost, pas dan kun je samen verder.

Dit themanummer en de bijbehorende lezersdag in november reiken informatie en gereedschap aan om – iets – meer grip te krijgen op conflicten en de eigen rol daarin.

Jan Oortgiesen zet dit themanummer in met een reflectie op de woorden ‘vrede’ en ‘verzoening’. Zijn vrede en verzoening een antwoord op conflicten en – als het conflict mensen verder uit elkaar drijft – polarisatie? Hoe kun je een conflict doorbreken?

André Drost beschrijft de processen binnen een conflict en laat zien hoe je dit kunt doorbreken. Een proces van een afstand bekijken is van groot belang, een stapje terug doen, de tijd nemen en zonder oordeel kijken… Ook het belang van communicatie wordt benadrukt.

In een kort artikel worden de verschillende rollen in een conflict beschreven. Als je je eigen rol helder hebt, weet hoe je zelf primair reageert in een conflict en weet wat de voor-en nadelen zijn, heb je een eerste stap gezet in het doorbreken van patronen. Als je je rol verandert, kun je soms beter tot een oplossing komen, of een conflict doorbreken.

We lezen in een tweeluik van Henk de Roest over de dynamiek van conflicten tussen groepen, ook tussen kerkgemeenschappen en tussen groepen binnen een kerkgemeenschap. Bijvoorbeeld de mensen die het bij het oude willen houden en zij die vernieuwing willen. Neem eens een conflict in gedachten en kijk of je de verschillende stappen herkent. Zijn er ook stappen overgeslagen en is het daarom dat er nog geen oplossing is?

Jaap van der Sar schrijft over de methode die ontwikkeld is om – ook binnen de kerk – om te gaan met conflicten: ‘Dialogue for Peaceful Change’. Aan de hand van herkenbare voorbeelden laat hij zien hoe de methode werkt.

Juist binnen de kerk kunnen conflicten hoog oplopen, schrijft Jan Boer. Het geloof is zo persoonlijk, het gaat mensen echt aan het hart. Als een conflict gaat over normen en waarden, dan is het een stuk moeilijker – en soms ook onmogelijk – om een oplossing te vinden die beide partijen recht doet. Hoe ga je daarmee om?

We sluiten af met een terugblik en een casus en hopen u als lezer te ontmoeten op de lezersdag op zaterdag 14 november a.s. (zie aankondiging op blz 35, de eerdere aankondiging van 3 oktober komt hierbij te vervallen) ■