Interview met Wim Reedijk
Onlangs verscheen Zonder broederschap geen vrijheid en gelijkheid van Wim Reedijk. Lees hier het interview met de auteur.
Wat inspireerde u om dit boek te schrijven?
Mijn boek is ontstaan uit een vraag van de uitgever om een artikel dat ik geschreven had, tot een boek uit te werken. Dit boek is het resultaat. Christendom en het christelijk geloof boeien mij enorm en zijn mijn belangrijkste inspiratiebronnen. In de kerk zie ik heel concreet hoe waardevol samenleven is, dat je elkaar kent, op elkaar betrokken bent, zonder bemoeizucht maar vanuit oprecht medeleven. Dat het in alle kerken normaal was om elkaar met broeder en zuster aan te spreken, is niet om het even. In onze tijd van verstedelijking en individualisme zou deze manier van omgaan weer alle aandacht verdienen. Door secularisatie en ontkerkelijking komt die vorm echter in de verdrukking, wordt zij minder zichtbaar. Het christendom bracht ooit in de klassieke wereld iets volstrekt nieuws: universele broeder- en zusterschap. De volgende stap werd gezet met de bekende trits uit de Franse revolutie: vrijheid, gelijkheid, broederschap. Maar met broederschap is toen veel minder gedaan dan met de eerste genoemde waarden.
Kunt u wat meer vertellen over de verschillende onderwerpen die in het boek worden behandeld? En waarom staan ze in deze volgorde?
De volgorde van de essays is ook de volgorde van het schrijfproces geweest. Anders dan in een vooraf bedacht en strak gecomponeerd betoog heb ik in deze verzameling essays geprobeerd meer op intuïtie te vertrouwen. Elk essay staat op zichzelf, maar vormt ook een schakel in een geheel. Ik vertrek vanuit de Franse revolutie, keer dan terug naar de begintijd van het christendom, ga vervolgens met grote stappen via de armoedebewegingen in de Middeleeuwen naar de moderniteit en eindig in onze tijd met een analyse van de economie en de steeds groter wordende kloof tussen de veel te rijken en de veel te armen. Al schrijvende dienden zich personen, denkers, aan en drongen zich maatschappelijke verschijnselen op die als vanzelf uitleg of toelichting vroegen. Daarnaast heb ik ook enkele persoonlijke, biografische, elementen in mijn essays vervlochten. Dat maakt het ook tot een persoonlijk verhaal. Het boek informeert maar vraagt ook om een geëngageerd respons.
Wat wil u uitdragen met dit boek?
Met dit boek wil ik laten zien hoe revolutionair de christelijke kijk op samenleven is gebleven. In onze geglobaliseerde wereld is een boodschap van betrokkenheid en bewogenheid om anderen meer dan ooit zinvol en belangrijk. We moeten ons niet gek laten maken door politiek opportunisme of defaitisme en het tamboereren op nationalistische sentimenten. De kerken hebben een schat waaruit zij kan putten, zonder zich op de borst te kloppen. Die waarheid moet zichtbaar blijven, niet verstopt achter kerkmuren.
Wat betekent voor u ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap?’
Met alle kritiek op de verwaarlozing van broederschap ten opzichte van vrijheid en gelijkheid, blijf ik deze in Frankrijk geboren leus meesterlijk vinden. De ene waarde mag niet tegen de ander uitgespeeld worden. Vrijheid en gelijkheid zijn belangrijke waarden omdat ze wijzen op de uniciteit van elk mens. Broederschap daarentegen onderstreept de opdracht om boven mijn individuele belangen uit de zorgen van de ander tot de mijne te maken. De leus is een knoop in mijn zakdoek. Tegelijk herinnert ‘broederschap’ (en ook zusterschap) me dat we als samenleving daar altijd aan moeten werken, want niets gaat vanzelf. Wat we ooit met moeite verworven hebben kunnen we ook kwijt raken.
Voor wie is dit boek bedoeld?
Eigenlijk voor iedereen. Aan niet-gelovigen laat ik zien dat het christendom en de kerk van grote maatschappelijke betekenis waren en zijn. Dat moet weer meer bekend worden. Voor kerkmensen is dit boek zinvol omdat zij vaak onbekend zijn met de christelijke geschiedenis van broederschap. Uit verlegenheid verontschuldigen ze zich te vaak voor de buitenwacht of ze generen zich voor hun geloof. Dat is nergens voor nodig. Ook christenen kunnen volwassen meedoen en meepraten in het grote maatschappelijke en politieke bestel.
Zonder broederschap geen vrijheid en gelijkheid
Zonder broederschap geen vrijheid en gelijkheid van Wim Reedijk bevat essays over het onderbelichte onderdeel ‘broederschap’ uit de bekende leus van de Franse revolutie: ‘Vrijheid, gelijkheid, broederschap’. Met de eerste twee is veel gedaan, maar broederschap verdween snel uit beeld. Hierdoor ging er meer aandacht uit naar de rechten van het individu dan naar de betrokkenheid op elkaar. Met onze plichten tegenover de naaste, juist als die arm is, staat of valt elke samenleving. In onze zorg voor de ander ontdekken we wie we zelf zijn. Dit boek laat zien hoe nieuw de christelijke omgang in de oudheid was door hun aandacht voor de allerarmsten. Het geeft een overzicht van de ontwikkeling van het begrip broederschap vanaf de oudheid tot heden, en pleit voor een herwaardering. De auteur put uit het christendom en de geschiedenis. Besproken worden bijbelteksten, heiligen als Franciscus en Clara en denkers als Adam Smith, Alexis de Tocqueville, Karl Marx en Hannah Arendt.
Wim Reedijk is theoloog, gepromoveerd aan de VU, en werkte als radioprogrammamaker voor de IKON en de KRO. Hij was enige jaren toegevoegd docent jodendom aan verschillende universiteiten en bijna twintig jaar gemeentepredikant van de Protestantse Kerk.
