Is geloven goed voor je mentaal welbevinden?

Geloven raakt langzaam weer terug in de mode. Maar wat doet geloven met een mens, fysiek en mentaal? Neurowetenschapper Jitse Amelink geeft in deze reeks een inkijkje in de laatste wetenschappelijke inzichten. Dit keer: is geloven goed voor je mentaal welbevinden?

Geloven blijkt goed te zijn voor je welbevinden, blijkt uit steeds meer grootschalige wetenschappelijke studies. Lang was die gedachte niet breed gedeeld binnen de wetenschap, maar langzaam stapelt het bewijs zich op. Wat is dat bewijs en wat moeten gelovigen ermee?

Psychologie

Freud, de godfather van de psychologie, vond dat religie leidde tot neuroses. Ook een halve eeuw later concludeerde een wetenschappelijk overzichtsstuk uit 1969 dat “er geen wetenschappelijke onderzoeken zijn die laten zien dat religie in staat is om mentale gezondheid te dienen”.

Toch waren er ook toen al genuanceerdere stemmen in de psychologie. William James bijvoorbeeld neemt religieuze ervaringen serieus als vormende ervaringen in zijn boek The Variety of Religious Experience. Hij beschrijft dat religieuze overgave een van de krachtigste elementen van geloof kan zijn en spreekt over de samentrekkende (contractile) en expansieve elementen in religie, oftewel dat geloven zowel positieve als negatieve kanten kan hebben.

Meer bloei

De laatste jaren stroomt er nieuwe data binnen over hoe geloof ons welbevinden kan beïnvloeden. Het effect blijkt gemiddeld grotendeels positief. Het beste bewijs komt van de Global Flourishing Study. Dat is een onderzoek in 22 landen met meer dan 200 duizend deelnemers dat representatief is voor 72% van de wereldbevolking. Kerkgang (dan wel moskee, synagoge of tempel) is geassocieerd met meer bloei (flourishing) in kerkgangers. Bloei klinkt misschien wat zweverig, maar is dat niet. Het meet onder andere fysiek, mentaal en financieel welzijn, maar ook karakterontwikkeling. Mensen die meer dan wekelijks naar de kerk gaan scoorde 0.81 punt hoger op een schaal van 1 tot 10 vergeleken met mensen die nooit naar de kerk gaan. Dat verschil is zelfs groter dan het effect van opleidingsniveau, een baan hebben of getrouwd zijn. Ook is er een doseringseffect: hoe vaker, hoe meer bloei.

Kerkgang (dan wel moskee, synagoge of tempel) is geassocieerd met meer bloei (flourishing) in kerkgangers

Er zijn in die studie wel grote verschillen tussen landen. Als je wat dieper in de effecten per land duikt, dan is het verband van vaak naar de kerk gaan groter in westerse geseculariseerde landen, zoals Zweden, Duitsland of de VS, dan in landen waar een groot deel van de bevolking religieus is, zoals Indonesië. Sowieso scoort een land als Indonesië een stuk beter op globale bloei dan een aantal van de westerse landen. Dit is een interessant contrast met de data van de World Happiness Report, waar Zweden op 5 staat en Indonesië op plek 87, maar is wel in lijn met de ranking op positieve emoties. Materieel welbevinden in een samenleving hoeft zich niet per se te vertalen in beter subjectief welbevinden.

Deze resultaten tonen geen oorzakelijk verband aan. Daarvoor is langjarig onderzoek nodig. Maar, er zijn wel hints. Er werd namelijk ook gevraagd naar kerkgang rond je twaalfde levensjaar en daar vinden ze hetzelfde effect: hoe vaker naar de kerk, hoe meer bloei. Over een paar jaar kunnen we waarschijnlijk meer zeggen over een oorzakelijk verband. Dit is namelijk de eerste ronde van vijf jaar dataverzameling voor de Global Flourishing Study. Wordt vervolgd dus.

En deze studie staat niet alleen. Ook eerdere onderzoeken hebben aangetoond dat met name kerkgang zorgt voor een kleinere kans op depressie. Dit staat in contrast met andere maten, zoals of je je als religieus identificeert. Wel geldt ook het omgekeerde: mensen die depressief zijn, komen niet meer naar de kerk. Ook lijken specifieke groepen, zoals ongetrouwde moeders, een grotere kans op depressie te hebben als ze wél naar de kerk gaan. Aan kerken en ambtsdragers dus de taak om hier alert op te zijn.

Wat moeten we hiermee?

Als je door je oogharen naar deze bevindingen kijkt dan zijn er twee grote vragen: in hoeverre vindt er zelfselectie plaats? Gaan in westerse landen alleen mensen naar de kerk die er ook baat bij hebben, terwijl dat in andere landen sociaal verplicht is? Of hebben niet-kerkgangers in minder geseculariseerde landen voordeel van de grotere spirituele en morele inbedding van de samenleving? Dat vraagt verder onderzoek.

Wat moeten we hiermee? Geloven maakt gemiddeld gelukkiger, maar niet iedereen altijd en overal. Ook geloven we niet omdat het ons gelukkig maakt. Maar net zoals altruïsme fijn voelt, wat ervoor zorgt dat we meer gaan geven, zo geldt dat misschien ook voor geloven. En dat is helemaal niet erg.

Jitse Amelink is onderzoeker in de neurogenetica van de taalgebieden in de hersenen bij het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen. Eerder was hij redacteur voor geloofenwetenschap.nl en was hij betrokken bij het Veritas Forum.

Wil je meer lezen over geloof en mentale gezondheid?

Lees ook deze artikelen over geloof en gezondheid

__________________________________________________________________________

Verantwoording door de auteur

De belangrijkste bron voor dit artikel is dit artikel over de Global Flourishing Study.

VanderWeele, T. J., Johnson, B. R., Bialowolski, P. T., Bonhag, R., Bradshaw, M., Breedlove, T., Case, B., Chen, Y., Chen, Z. J., Counted, V., Cowden, R. G., de la Rosa, P. A., Felton, C., Fogleman, A., Gibson, C., Grigoropoulou, N., Gundersen, C., Jang, S. J., Johnson, K. A., … Yancey, G. (2025). The Global Flourishing Study: Study Profile and Initial Results on Flourishing. Nature Mental Health, 3(6), 636–653. https://doi.org/10.1038/s44220-025-00423-5

De historische context komt deels uit dit artikel en verdere beschrijving van wetenschappelijke bevindingen rondom religie en depressie komen uit dit hoofdstuk:

VanderWeele, T. J. (2017). Religion and Health: A Synthesis. In M. Balboni & J. Peteet (Eds.), Spirituality and Religion Within the Culture of Medicine: From Evidence to Practice (p. 0). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/med/9780190272432.003.0022

Het boek van William James is terug te vinden op Project Gutenberg: https://www.gutenberg.org/files/621/old/621-pdf-2014-10-17.pdf

De data van het World Happiness Report is hier terug te vinden:
https://data.worldhappiness.report/table?_gl=11sb1mw3_gcl_au*MTIxMTE2MTU2NS4xNzc4OTYzOTY5