Kerk op schoot: vieren met de allerkleinsten
Mw. N. Plomp is verbindend specialist vieren met kinderen en jongeren bij de Protestantse Kerk in Nederland. Vanuit die functie is ze deel van de Raad van Advies van Kerk op Schoot.
Thuis in de kerk met dominee Beer
‘Hallo, hallo, hallo, welkom bij Kerk op Schoot. Hallo, hallo, hallo. Wie ben jij?’ Terwijl jong en oud dit lied meezingt, gaat dominee Beer de kring rond. Elke baby, peuter of kleuter, vaak gezellig bij papa of mama op schoot, mag de knuffelbeer in toga aaien, met hem kroelen, gewoon kijken en vertellen wie hij of zij is. Eveline Nieuwenhuijse houdt dominee Beer vast en zorgt dat ieder kind aandacht krijgt. Welkom bij Kerk op Schoot, een sprankelende, belevingsgerichte dienst voor kinderen van 0-4 jaar.
Hoe kunnen we de jongste kinderen meer bieden dan alleen opvang tijdens de kerkdienst? Hoe zorgen we ervoor dat ook zij zich thuisvoelen in de kerk? Deze vragen stelden dominee Hester Radstake en gemeentelid en kinderpsycholoog Eveline Nieuwenhuijse aan elkaar zo’n negen jaar geleden. Ze zochten naar een manier om de allerkleinsten met hun naasten bij de kerk te betrekken op een manier die bij hun ontwikkeling past. Zodat zij, en hun ouders, opa’s en oma’s, ervaren: kerk is leuk! ‘Vanuit dit verlangen bedachten we Kerk op Schoot’, vertelt Hester. ‘In eerste instantie alleen voor de gezinnen in onze eigen gemeente, protestantse gemeente Oisterwijk c.a.. Er stonden zo’n vijf kinderen tussen nul en vier jaar op de ledenlijst toen ik in 2011 predikant werd. Voor hen wilden we iets organiseren. Op basis van een initiatief van mijn voorganger maakten Eveline en ik een opzet en gingen aan de slag. Op de eerste bijeenkomst kwamen vier kinderen af. Een succes, vonden wij. De keren daarna verdubbelde het aantal kinderen steeds en kregen we allemaal enthousiaste reacties. Toen wisten we: hier willen we andere kerken in laten delen!’
Suriname
De initiatiefnemers besloten om samen met hun echtgenoten, Coen van den Brom en Robert Nieuwenhuijse, via een website de programma’s van Kerk op Schoot gratis beschikbaar te stellen. Het concept blijkt in een behoefte te voorzien. Sinds 2011 groeide het aantal plekken waar Kerk op Schoot-vieringen worden gehouden naar meer dan zestig. In Nederland en ver daarbuiten – ook in België en Suriname is dominee Beer ekend. ‘Niet alleen in kerken, maar ook op scholen en in zorginstellingen worden de programma’s gebruikt. De combinatie van persoonlijke aandacht en beleving met alle zintuigen van een bijbelverhaal slaat aan,’ zegt Eveline. ‘Voor ons is het telkens weer een verrassing om te zien vanuit welke plaats een programma gedownload wordt en uit welke hoek we enthousiaste verslagen krijgen.
Ook is het leuk om de foto’s en verslagen in onze facebookgroep te zien.’ Inmiddels is Hester predikant in Alblasserdam, waar ze ook Kerk op Schoot begonnen is. Gemiddeld vindt Kerk op Schoot zo’n vier tot acht keer per jaar plaats in een gemeente.
Liturgisch centrum
Een Kerk op Schoot-viering is bij voorkeur in de kerkzaal. ‘We willen graag dat kinderen zich thuisvoelen in de kerk en dat begint met vertrouwd raken met de ruimte’, legt Hester uit. ‘Bij ons vindt de viering plaats in een halve cirkel rond het liturgisch centrum. Zo’n grote, hoge ruimte vol onbekende objecten kan voor kleine kinderen best spannend zijn. Het is mooi om te zien dat kinderen zich door Kerk op Schoot vrij gaan voelen in de ruimte en ook vragen gaan stellen over bijvoorbeeld het doopvont of het orgel.’
Eveline vult aan: ‘We willen de kinderen niet alleen met de ruimte, maar ook met liturgie vertrouwd raken. We steken de paaskaars aan, we bidden en zingen met elkaar en luisteren naar een verhaal. En we bedachten ‘dominee Beer’, een leuke knuffel met een mini-versie van de toga van de predikant aan. Deze beer is heel geliefd bij de kinderen! Elk kind krijgt een gedrukte orde van dienst met alle liedjes en veel plaatjes. Natuurlijk kunnen de kleintjes zelf nog niet lezen, maar zo kunnen hun ouders meezingen. Ook merken we dat de liturgie er thuis vaak nog bijgepakt wordt om de liedjes te zingen of de plaatjes in te kleuren.’
Veiligheid en betrokkenheid
Een programma van Kerk op Schoot ziet er qua opzet elke keer hetzelfde uit. Er staat altijd een bijbelverhaal centraal dat in een zestal scènes verdeeld wordt. Elke scène bestaat uit een korte tekst, een toepasselijk liedje op de melodie van een bekend kinderliedje en een ‘belevingselement’ waarbij een van de zintuigen aangesproken wordt. Zo ‘varen’ de kinderen in het programma over Jona in een plastic opblaasbootje, voelen ze de wind van de storm door een ventilatortje, kijken ze naar vissen en bubbels onder water en mogen ze ‘happen’ met een washandje in de vorm van een walvis.
Hester: ‘Bij alles wat we aanbieden en doen, kan een kind meedoen, eventueel door zijn ouders, opa of oma geholpen. Sommige kinderen observeren alles veilig op schoot, anderen staan met hun neus vooraan. Elk kind mag op zijn eigen manier reageren! Als organisatoren willen we elk kind tijdens elke scène persoonlijke aandacht geven.’ Dit betekent dat een Kerk op Schoot-viering niet te groot moet worden. ‘Groot is niet altijd beter’, lacht Eveline.
‘Juist voor jonge kinderen is het belangrijk om in de veiligheid en betrokkenheid van een kring te zitten en te weten dat je gezien wordt, hoe klein je ook bent. Concreet betekent dit bijvoorbeeld ook dat we bij heel verlegen kinderen een belevingselement aan de ouders aanbieden. Dat geeft een kind de ruimte om van een veilige afstand te kijken.’
Herhaling
Er staan inmiddels negen Kerk-op-Schoot-programma’s online. ‘Een bijbelverhaal is niet zomaar vertaald in een Kerk op Schoot-waardige versie’, geeft Hester aan. ‘Er moeten zes scènes uit te halen zijn, waarbij een belevingselement past. En dan moeten er nog liedjes geschreven worden op bekende melodieën. Voordat we tevreden zijn en tot de testfase overgaan, gaat er wel wat tijd overheen. Gelukkig vinden peuters en kleuters herhaling helemaal niet erg, dus is het prima om hetzelfde verhaal na een jaar nog een keer te doen.’
Kerk op Schoot is niet alleen leuk voor kinderen, maar zorgt ook voor nieuwe betrokkenheid van gezinnen bij de kerk, merkten ze in Oisterwijk. ‘Ouders en opa’s en oma’s vinden het heel leuk om dit met hun kinderen samen te doen. En daarnaast leren ouders, door de kinderen, elkaar ook beter kennen. Na de viering eten en drinken we altijd wat lekkers.
Mensen blijven steeds langer hangen. Ook onder gezinnen die wellicht niet zo frequent in kerk te zien zijn, bestaat vaak wel verlangen om iets met hun kinderen te doen rond geloven. Kerk op Schoot is hiervoor een prachtig middel.’
Op www.kerkopschoot.nl kunt u meer lezen over Kerk op Schoot. U vindt er achtergrondinformatie en de visie achter deze bijzondere manier van vieren met de allerkleinsten. Sinds juni 2017 hebben de bedenkers van Kerk op Schoot een stichting opgericht met als doel om ‘een visie te ontwikkelen op het betrekken van kinderen, in het bijzonder zeer jonge kinderen, bij het kerkelijk leven alsmede het ontwikkelen van mogelijkheden om dergelijke betrokkenheid te bewerkstelligen.’ Vanuit dit doel wordt gewerkt aan verbeterd en nieuw ondersteuningsmateriaal. Denk bijvoorbeeld aan een heldere instructievideo, mooie illustraties en meer programma’s die allemaal gratis beschikbaar zijn en blijven. JOP, Jong Protestant, heeft zich van harte aan deze stichting verbonden.
Wilt u eens een Kerk op Schoot-viering bezoeken? Er is een landkaart met locaties waar ze georganiseerd worden. Zelf Kerk op Schoot organiseren? Met de uitgebreide handleiding kunt u goed voorbereid starten. Ook staan op de website complete programma’s voor een Kerk op Schoot viering, die u gratis kunt downloaden.
