Korte Metten: De twee zonen van Abraham

Tussen grote delen van de Islamitische en Joodse gemeenschappen is ook in ons land de afgelopen twee jaren een behoorlijke verwijdering ontstaan. Dit natuurlijk vanwege 7 oktober 2023 en alles wat daarna kwam in Gaza, Israël en ook in de Palestijnse gebieden. En wanneer ik hier het woord verwijdering schrijf dan bedoel ik ook echt verwijdering, om het woord animositeit maar niet hoeven te gebruiken.

Deze verwijdering kwam tot stand ondanks veel pogingen van allerlei bezorgde burgers om toch vooral de saamhorigheid die de jaren daarvoor tot stand was gekomen te bewaren. Op allerlei gebieden was er sprake geweest van een soort prille samenwerking tussen Moslims en Joden, al vanaf de tachtiger jaren. Tijdens de Tweede Kamerdebatten rond het Halal en Koosjer slachten vonden wij elkaar. Daar waar het bijzonder onderwijs weer eens onder het politieke vergrootglas werd gelegd, probeerden wij voor elkaar op te komen. Tijdens de grote internationale spanningen rond de Golfoorlogen zochten de twee gemeenschappen elkaar op aandringen van de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Ien Dales op, om elkaar in ieder geval hier in Nederland vast te houden. Ook de veiligheid van synagogen en moskeeën werd op gezette momenten in die samenwerking meegenomen.

Na twee jaar strijd lijkt van deze prachtige initiatieven nog maar weinig overgebleven. We hebben het vlagvertoon gehad bij de pro-Israël en de pro-Palestina demonstraties. We hebben de nacht waar Maccabi en Ajax hooligans de straten van onze hoofdstad beheersten doorleefd. De studentenprotesten bij de universiteiten, het niet-optreden van Douwe Bob bij het voetbalfestijn van Joodse jongeren en nu dan de consternatie rond het optreden van de Israëlische voorzanger bij het concert in Het Concertgebouw in Amsterdam.

Onderhand lijkt een pril en kwetsbaar nieuw begin te ontstaan. Noem het een staakt-het-vuren, noem het een vredesovereenkomst. Wat het ook zij, op dit moment zit er beweging in en rond Gaza, Palestina en Israël. Er wordt niet alleen nog maar onderhandeld en gesproken. Er worden daadwerkelijk ook wederzijdse stappen ondernomen om op zeker moment, met G’s hulp, Insh’Allah, be’ezrat Hasheem, tot wat normalere intermenselijke verhoudingen te komen tussen Israëliërs en Gazanen; tussen Moslims, Joden en ook Christenen die bij de jarenlange conflicten zijn betrokken.

Als dit laatste bewaarheid wordt dan mogen wij hier in Nederland zeker niet achterblijven. Ook voor ons Joodse en Islamitische Nederlanders is de tijd gekomen om opnieuw die wederzijdse beeldvorming van vijandschap  achter ons te laten. Uit het verleden weten we dat dit kan.

En dan bedoel ik niet alleen maar het verleden tot die “7^e oktober”.  De wijze opperrabbijn van Groot Brittannië, wijlen Rabbi Jonathan Sacks, citeert uit een heel oud boekwerk dat de naam draagt “Pirkei DeRabbi Eliezer”. Volgens traditionele Joodse bronnen dateert dit boekwerk uit de tweede eeuw van de algemene jaartelling. Dat is de periode waarin veel verhalen en gelijkenissen hun weg uit de Misjna en Midrasj hun weg vonden naar de samenleving.

Dit citaat gaat over Bijbelse personen die zowel voor Moslims als Joden van bijzondere waarde zijn:

“Aartsvader Ibrahim of Abraham heeft zijn zoon Ismael ooit de deur gewezen. Het verhaal vertelt hoe Ibrahim toch in al die jaren dat Ismael niet thuis mocht komen tot twee keer toe op bezoek gaat bij zijn zoon. En dat doet hij niet zomaar. Izaäk, zoon van Abraham en Sara, en Ismael, de zoon dus van Abraham en Hagar, zijn ook vervreemd van elkaar. Of beter gezegd, zij leven als vijanden ver verwijderd van elkaar. Maar dat is onze gezamenlijke aartsvader een doorn in het oog. Bij het eerste bezoek wordt Abraham niet binnengelaten. Ook wordt hem geen eten gegund door de vrouw van Ismaël. Bij het tweede bezoek is de situatie veranderd. Ismaël is voor de tweede keer getrouwd. Deze nieuwe echtgenote nodigt Abraham binnen en geeft hem te eten en te drinken. Er ontstaat een goed contact en op Abrahams aandringen wordt ook de band tussen de twee broers herstelt. En hoe heette deze tweede echtgenote van Ismael?  Haar naam was Fatima.

Dezelfde naam dus die ook veel later de dochter van de Profeet Mohammed zou gaan dragen. Volgens in ieder geval mijn Joodse bronnen, dit heel oude boekwerk dat geciteerd wordt door Rabbi Jonathan Sacks, nam onze gezamenlijke Aartsvader al meer dan drieduizend jaar geleden de stappen om er voor te zorgen dat zijn twee zonen, waar Joden en Moslims vanaf zouden stammen, in vrede met elkaar zouden gaan leven. Is het niet aan ons om, nu zo langzamerhand de lucht in het centrum van het conflict een beetje lijkt te klaren, Abrahams of Ibrahims voorbeeld ter harte te nemen?