Korte Metten: Tussen waarheid en waan

Mensen zijn kleurrijk en verschillend, en dat kom je met name in het ziekenhuis tegen. Iedereen komt er: van jong tot heel oud, van volkse mensen tot hotemetoten, mensen van verschillende afkomst, cultuur en religie. Vaak vertellen ze over hun leven. En wat blijkt? Treinmachinisten, landbouwers en caissières leiden vaak minstens even interessante levens als je op het eerste gezicht zou denken.

Het zonnetje in huis

In het ziekenhuis hebben patiënten hun masker van normaliteit afgelegd. Soms kunnen ze ook niet anders meer zijn dan wie ze zijn, door ziekte; het aanpassingsvermogen is niet altijd meer aanwezig. Ze zijn vaak op hun eigen wijze, hun eigen manier. Zo lag er een tijd terug een vrouw die iedere minuut van de dag las en helemaal opging in haar romans. Heel vergenoegd – de rest zou haar een zorg zijn. Haar buurvrouw noemde het personeel ‘het zonnetje in huis’. Ze kon niet meer spreken, maar dat belette haar niet iedereen zonder onderscheid stralend aan te kijken.

Een priesterfamilie in bontpelzen

Ook kreeg ik als ziekenhuispastor van patiënten geregeld verhalen te horen waarvan ik me wel eens afvroeg of ze niet getuigen van een wat al te rijke verbeeldingskracht. Zo hoorde ik een verhaal van een patiënte die zei dat ze een onecht kind was: haar vader was eigenlijk een priester en kwam ook nog uit een heel bekende familie. Toen het eenmaal uitkwam, kwam de familie van de priester soms op de thee in hun armelijke arbeidershuisje, gehuld in bontpelzen. Ze namen porseleinen geschenken mee en allerlei lekkernijen die ze als kind niet kende.

Groupthink: verenigd in dezelfde waan

Een andere patiënt zei dat hij een bekende tv-presentator was geweest en dat hij de halve wereld, zelfs de Beatles, had geïnterviewd. Iedereen bewoont een eigen werkelijkheid, ingekleurd door gedachten, emoties en verhalen. Het verschil is misschien alleen gradueel. Misschien is het probleem bij ‘normale’ mensen wel groter: de waan van alledag komt collectief tot stand en wordt zo in stand gehouden. Er is bijna niemand die zegt: zou het allemaal wel kloppen? Misschien is onze werkelijkheid maar bedacht? We zeggen liever met zijn allen: “Zo is het nu eenmaal, zo gaat dat in het leven”, onder het motto ‘One Billion Chinese Can’t Be Wrong’. In de psychologie noemt men dit ‘groupthink’ (groepsdenken). Als iedereen in dezelfde waan zit, heet het ‘de realiteit’.

De realiteit kun je nooit opschrijven: de werkelijkheid gelooft geen mens

De oude dame die me vertelde dat haar vader een priester was geweest, riep mij eens bij zich toen ik op de gang langsliep en even naar haar zwaaide. “Ik heb wat voor jou”, riep ze. Op haar kamer liet ze me een vergeelde foto zien. Een voorname geestelijke in ouderwets priesterkleed keek me vriendelijk aan. Ze glunderde vergenoegd: “Dit was mijn vader”, zei ze, en ze wees op dezelfde kromme neus die zij ook had.

De man die mij vertelde dat hij een bekende mediafiguur was geweest, werd herkend door een oudere vrijwilliger die koffie rondbracht en die hem nog kende van de tv. Misschien hadden ze allemaal wel gewoon de waarheid verteld. Het zou kunnen, want laten we wel wezen: de werkelijkheid is heel wat bonter en kleurrijker dan we vaak denken. Zoals Gerard Reve ooit in een interview zei: de realiteit kun je nooit opschrijven; de werkelijkheid gelooft geen mens.

Over de auteur