Korte Metten: Vurigheid in de Bijbel

De mens is een vurig wezen. In de Bijbel kan die vurigheid leiden tot passie en liefde, maar ook tot jaloezie en fanatisme. Hoe herkennen wij vandaag de zachte gloed van Gods liefde te midden van al dat vuur?

Wie een krant openslaat of een discussie op het internet volgt, kan er niet omheen: de mens is een vurig wezen. Duizenden jaren terug wist men dat ook al. In het Oude Testament wordt die vurigheid gezien als de primaire levenskracht, die in het Hebreeuws qina of qanna wordt genoemd. Deze kracht wordt meestal vertaald als ‘geestdrift’, ‘hartstocht’ of ‘ijver’. Negatief gezien betekent het ‘jaloezie’, zoals in het bekende vers: “Want Ik ben de HEER, een jaloerse (qanna) God” (Ex. 34,14).

Afgunst, bezitterigheid en hartstocht in de Bijbel

Dit vers wordt vaak verschillend vertaald. In de Statenvertaling staat: “De HEER, de IJveraar.” In de Tora, in het boek Sjemot (Exodus), lezen we in de Engelse vertaling dat God passionate is: hartstochtelijk. Wat is de juiste vertaling: jaloers of hartstochtelijk? Het maakt nogal een verschil. Hartstocht of ijveraar is misschien het meest begrijpelijk, want wat moeten wij ons voorstellen bij een ‘afgunstige’ God? Afgunst is eerder een menselijke eigenschap, zoals we bijvoorbeeld lezen in het verhaal over Kaïn en Abel.

Is God jaloers of hartstochtelijk? Het maakt nogal een verschil

De naam Kaïn is afgeleid van een woord dat sterk lijkt op qanna: qana. Dat betekent ‘bezitten’. In het Hebreeuws geldt dat als woorden gelijk klinken (homoniemen), de betekenis van het ene woord automatisch meeklinkt in het andere. In het verhaal van Kaïn en Abel is dat duidelijk: Kaïn voelt afgunst (qanna) omdat hij wil bezitten (qana) wat van zijn broer is.

In misschien wel het meest vurige boek van de Bijbel, het Hooglied (Shir HaShirim), wordt deze levenskracht zelfs gelijkgesteld aan de dood: “Beklemmend als het dodenrijk is de hartstocht (qina)” (Hooglied 8,6).

De dubbelzinnigheid van vurigheid

De levenskracht van de mens kan dus beide kanten op. Ze kan enthousiasmeren en verblinden, opbouwen en vernietigen. Die levenskracht voelt echter vaak hetzelfde, zo blijkt uit 1 Koningen 19,10. Hier spreekt de profeet Elia: “Ik heb mij met volle overgave (qana) ingezet voor de HEER!” Toch blijkt uit het verhaal dat zijn overgave en enthousiasme eerder een vorm van blind fanatisme zijn. In al zijn ijver om Gods wetten aan de mensheid te verkondigen, draaft hij door.

En God wijst hem daarop. Hij beantwoordt Elia’s vurige enthousiasme niet met evenveel vuur. Hij verschijnt niet als een verzengend vuur of een brullende storm, maar als de haast onhoorbare stem van de ‘dunne’ stilte: kol demama daka (1 Kon. 19,12). Zo tempert God het al te fanatieke vuur door Elia bijna onhoorbaar toe te fluisteren. En pas dan luistert Elia.

Vurigheid in een tijd van snelle meningen

Sinds die Bijbelse tijden is er niet veel veranderd. Ook wij moderne mensen draven geregeld door. Zeker in een tijd waarin vrijheid van meningsuiting als het hoogste goed geldt, en sociale media de eindeloze meningenstrijd alleen maar aanwakkeren. Dan slaat de vlam al gauw in de pan. Mensen bevechten elkaar met woorden, rechtvaardigheidsgevoel slaat om in woede en haat, discussies ontaarden in scheldpartijen. We denken ons vol overgave in te zetten voor de goede zaak, maar einden gemakkelijk in fanatisme en veroordeling.

Gods liefde als zacht vuur

Daarom hebben wij vurige wezens behoefte aan nog een andere kracht. Een kracht die nooit destructief is, die niet uitslaat of om zich heen slaat, niet ontaardt in fysiek of verbaal geweld. Toch is het een vlammend vuur, “een vuurgloed van de HEER” (Hooglied 8,6).

Dat vuur kan fel oplaaien, maar ook zachtjes blijven smeulen en zelfs aanwezig zijn in een stille fluistering. Het is het vuur van Gods liefde.

Over de auteur