Lezing Arnold Huijgen: ‘Waar blijf je als je reserves opraken?’

Arnold Huijgen is de nieuwe Theoloog der Nederlanden 2025-2026. Dat is bekendgemaakt tijdens de Nacht van de Theologie. Lees hieronder de lezing die Huijgen gaf na zijn benoeming. “Mijn thema voor dit jaar is: diep gaan.”

Dames en heren,

Dankbaar maar ook wel met een zeker ontzag sta ik vanavond voor u. Dankbaar voor het geschonken vertrouwen waardoor ik een jaar lang de titel ‘Theoloog der Nederlanden’ mag dragen. Maar ook ontzag voor de rol als ambassadeur van de theologie in Nederland. De samenleving zit immers niet zomaar op theologie te wachten. Ik heb er zin in komend jaar theologie publiek naar voren te brengen als uw ‘Theoloog der Nederlanden’.

De crisis inzien

Waar te beginnen? Wat mij betreft bij eerlijk onder ogen zien van wat gaande is. Walter Benjamin heeft gezegd: ‘Dat de dingen doorgaan ‘zoals ze zijn’ is de catastrofe. Het is niet iets dat op handen is, maar juist wat nu al gebeurt. […] de hel is niet iets dat ons te wachten staat, maar *dit leven hier*.’ Dat schreef hij in 1937 met het oog op het fascisme en nazisme. Maar het geldt niet minder ten aanzien van de klimaatcatastrofe of van Europa dat bezig is te ontzinken aan het christelijk geloof dat het vormde. Dat zijn geen dreigende gevaren maar realiteiten. We zitten er middenin. Het komt eropaan de crisis onder ogen te zien, het beest eerlijk in de bek te kijken. 

Het Oude Testament gaat ons daarin voor. Paradoxaal genoeg: juist waar de uitzichtloosheid wordt erkend, breekt nieuw uitzicht en hoop aan. Niet doordat oppervlakkig met loze kalk gepleisterd wordt, maar omdat God iets nieuws doet. In Christus heeft Hij ons bestaan gedeeld, niet slechts oppervlakkig, maar tot in de diepte van de totale ondergang.

Juist waar uitzichtloosheid wordt erkend, breekt nieuw uitzicht aan.

Diep gaan

Mijn thema voor dit jaar is: “Diep gaan.” Dat is een wielerterm voor het aanspreken van je laatste reserves, als de benen verzuren, het je zwart voor de ogen wordt, en je toch doorgaat op de Mont Ventoux of welke col ook.

Maar diep gaan is ook een theologisch begrip. In de diepte ontmoeten we onszelf, en soms ook God. De Schrift spreekt over de diepte van de zee, waar Jona neerdaalt; over de psalmist die roept: “Uit de diepte roep ik tot U.” En over Christus, die zelf afdaalde in de diepste diepte van onze verlatenheid. Theologie is bedoeld om diep te gaan.

In de diepte ontmoeten we onszelf, en soms ook God.

Graag zoek ik het komend jaar de diepte op. Dat wil ik doen door theologisch reisgenoot te zijn. Goede theologie is immers theologie onderweg, theologia viatorum. Ik ga het gesprek aan met mensen, misschien wel op de fiets, of wandelend, of als figuurlijke reisgenoot aan welke tafel ik maar uitgenodigd word.  Om de diepte in te gaan: waar blijf jij als je reserves opraken?

“Diep gaan” kan theologie van het lichaam zijn, misschien van sport, wellicht zelfs van oorlog en strijd. Van bloed, zweet en tranen. 

Maar “diep gaan” gaat net zo goed over de ziel. Dat ons lichaam ertoe doet, is in onze samenleving wel duidelijk. Maar weten we nog dat we een ziel hebben? Diep gaan vraagt ook stilte, en speelt ziel en lichaam niet tegen elkaar uit.

“Diep gaan” gaat ook over academische theologie midden in de samenleving. Theologie is niet bedoeld om in de ivoren toren bedreven te worden, al moet je af en toe ook aan je bureau zitten, maar om op de markt gedeeld te worden en om als stellingen aangeslagen te worden. Luther zei dat je theoloog wordt niet door te lezen, te begrijpen en te speculeren, maar door te leven, dat is door te sterven en verdoemd te worden. Als alles naar de verdoemenis lijkt te gaan of daadwerkelijk gaat, leer je God kennen. Niet de God als verheven idee, maar die mens van vlees en bloed Jezus Christus, die het diepste ging.

Als alles naar de verdoemenis lijkt te gaan, leer je God kennen.

Dat mag zwaar klinken, maar deze diepte heeft ook een zekere lichtheid; laatste ernst is volgens Dietrich Bonhoeffer nooit zonder een dosis humor. De diepte van God relativeert namelijk ons oppervlakkig gedoe, zodat we eens hartelijk om onszelf kunnen lachen.

In de lift

Nog iets. Theologie zit in de lift, zegt men, vanwege toenemende studentenaantallen. Dat is mooi, maar ik wil die uitdrukking ook eens letterlijk nemen. Ik wil experimenteren met korte opnames, elevator pitches en gesprekken met liftgenoten. Kan theologie behalve diep ook kort?

Een fietser die diep gaat, vreest altijd de man met de hamer, de totale inzinking, waardoor je de pedalen niet meer rond krijgt, misschien zelfs moet afstappen. De erkenning dat de catastrofe nu al gaande is, doet pijn, maar geeft ruimte om te hopen. De man met de hamer is al langs geweest; sinds er ééntje maximaal diep ging, ligt het ergste achter ons. We gaan nog wel diep, maar we zijn het bos uit en kunnen de top van de kale berg al zien.

Arnold Huijgen is hoogleraar dogmatiek aan de PThU, christelijk gereformeerd predikant en Theoloog der Nederlanden 2025-2026. Hij doet onderzoek naar de hel en werkt aan zijn nieuwe boek Inferno.

Lees ook dit interview met Arnold Huijgen:

Meer lezen van Arnold Huijgen?