‘Met aandacht en eerbied gemaakt…’
In dit artikel vindt u drie portretjes van kerstgroepverzamelaars, elk met hun eigen verhaal.
In gesprek met Ans Juch-Kampherbeek
Ans Juch (86 jaar) verzamelt al bijna vijftig jaar kerststallen. Toen ze begon met haar verzameling was dat heel bijzonder. Ans: ‘Ik was dochter van een gereformeerde dominee en getrouwd met een predikant. In die tijd was een kerststal iets voor katholieken, niet voor protestanten.’
Toen Ans en haar man, Harry, eind jaren zeventig op vakantie waren in Zuid-Frankrijk bezochten ze daar Nîmes, een stadje dat bekend staat om de vele ‘Santon’-poppen en kerststallen. ‘Santon betekent ‘kleine heilige’’, vertelt Ans, ‘Het zijn poppen van gebakken klei, aangekleed met traditionele stofjes. Ze symboliseren de gewone mensen uit die omgeving. We kochten daar enkele poppen.’ Een tijdje later wilde Ans graag Santonpoppen gebruiken om een kerststal van te maken. ‘In Frankrijk vond ik een Maria en Jozef, in Nederland een kerstkindje. Onze zoon Hans timmerde een stal.’ Deze eerste kerststal breidde zich geleidelijkaan uit met meer figuurtjes. Inmiddels is het een heel kersttafereel geworden. Ans is er zeer aan gehecht.
Aan de beelden en vormen kun je zien met hoeveel aandacht en eerbied ze gemaakt zijn
Toen Ans eenmaal begonnen was met de eerste kerststal, kreeg ze de smaak goed te pakken. ‘Mijn man en ik gingen andere kerststallen bekijken. Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen waar we op vakantie naartoe gingen, onder andere Italië, Noorwegen, Duitsland… Vrienden van ons hebben zelfs in Mexico een paar kerststallen voor ons gekocht en meegenomen.’
In de loop der jaren heeft Ans heel veel verschillende kerststallen verzameld: wel 270! De kerststallen zijn van allerlei materialen gemaakt, zoals hout, tin, porselein, marmer, fimoklei, glas… Wat Ans sterk aanspreekt in de kerststallen is met hoeveel zorg kunstenaars en gewone mensen het kerstverhaal vorm hebben gegeven. ‘Aan de beelden en vormen kun je zien met hoeveel aandacht en eerbied ze gemaakt zijn. Tot in de kleinste details.’ Ans deelt haar verzameling graag met anderen. Ze heeft haar kerststallen in de loop der jaren aan diverse exposities uitgeleend. Deze winter (6 dec. 2025 t/m 6 jan. 2026) is een deel van haar verzameling te bewonderen in het Heiligenbeeldenmuseum in Vorden.
‘Vrienden van de kerstgroep’ is een vereniging voor verzamelaars van kerstgroepen en andersoortige collecties rond kerst, zoals bijvoorbeeld literatuur, kerstgebruiken/liederen, postzegels en kaarten. De vereniging is in 1994 opgericht en brengt twee keer per jaar een blad uit met foto’s, artikelen en en nieuwsberichten.
Gerry Kramer-Hasselaar is oud-redactielid van Ouderlingenblad.
Jan van Hulst over zijn uit de hand gelopen hobby
Wanneer ik hem spreek, is hij meteen enthousiast. Al vele jaren verzamelt Jan kerstgroepen. ‘Als kind was ik er al door geboeid’, vertelt hij. Hoewel dat in zijn jonge jaren niet voor de hand lag: als protestantse jongen hadden ze thuis geen kerststal. ‘Wij hadden alleen een houten kerkje in de kerstboom hangen, meer niet.’ Maar zijn katholieke vriendjes op de lagere school hadden ze wel. ‘Toen ik bij hen thuiskwam en die kerststalletjes zag, vond ik het meteen geweldig.’
Toen hij zelf kinderen kreeg, kocht hij bij de Hema een klein kerststalletje, voor een gulden. Elk jaar kwam er wel één bij. En dat is nooit meer over gegaan. Integendeel. Nog altijd is hij er druk mee. Een uit de hand gelopen hobby, zo vertelt hij. ‘Toen mijn interesse eenmaal gewekt was kon ik niet meer stoppen.’
Wat ik er zo mooi aan vind? De symboliek die je erin kunt vinden. En ook: hoe mensen uit al die verschillende culturen en landen de geboorte van Jezus vanuit hun eigen belevingswereld laten zien. Het Bijbelse verhaal en de traditionele cultuur vormen een nieuw geheel. Dat maakt het verzamelen van kerstgroepen zo uniek. Over de hele wereld kom je ze tegen, waarbij elk volk op een eigen manier de betekenis interpreteert. Zo heb ik een kerstgroep uit Mongolië, waar de heilige familie in een Yurt zit en bezoek ontvangt van een boeddhistische priester. Of: Jezus die in een sarcofaag ligt, met als boodschap: Hij is gekomen om te sterven. Wat mij ook raakt, is dat het met zoveel liefde wordt gemaakt, dat zie je. Het is volkskunst.
Al zie je tegenwoordig bij het tuincentrum ook wel veel dat nep is. ‘Made in China’ staat er dan op. Maar als ik kijk naar de kleuren en motieven, dan klopt er niks van. Dan staat het commerciële op de voorgrond. Wees op je hoede, waarschuwt hij. Juist het authentieke maakt het zo waardevol. Dat moet je wel voor ogen houden. Zo kwam ik ooit eens een berenkerststal tegen. Dat gaat mij veel te ver.
De kerststallen herinneren hen aan vroeger, aan het geloof en de kerk
Jan zorgt voor kerststallententoonstellingen door heel het land. ‘Wat mij daarbij opvalt’, zegt hij, ‘is dat ik veel mensen spreek, die erdoor aangetrokken worden. In de decembertijd zijn veel mensen op zoek. De kerststallen herinneren hen aan vroeger, aan het geloof en de kerk. Het trekt mensen aan. Hoewel het mij niet speciaal daar om te doen is, vind ik het toch mooi.’
Drs. Roelof de Wit is als predikant verbonden aan de Hervormde Gemeente Rotterdam-Kralingen. Hij is lid van de redactie van Ouderlingenblad.
Onvoorwaardelijke liefde
De meest bijzondere kerstgroepen, die Karin de Wit in haar bezit heeft? Dat zijn die, die haar kinderen zelf gemaakt hebben: ‘Dat zijn niet de mooiste, wel mijn dierbaarste.’
De Amersfoortse is langzaam in de wereld van de kerststallen gegroeid. Zelf is ze niet religieus opgegroeid, maar dankzij de katholieke basisschool van haar kinderen belandde ze met Kerst in de Ansfriduskerk. Daar bleek al decennialang een kerststallententoonstelling georganiseerd te worden door een actieve vereniging. Karin neemt ons mee, de geschiedenis in: ‘Het begon zo’n 45 jaar geleden met een pastoor die vanuit Frankrijk Santon-figuren meenam: handgemaakte poppen uit de Provence. Vrijwilligers maakten hier een heel dorp van, en parochianen werden uitgenodigd om hun eigen kerststallen mee te nemen. Zo ontstond de tentoonstelling.’
Kerstgroep
Ook Karin werd een kerstgroepen-verzamelaar – het gaat haar om de mensen die in het verhaal aanwezig zijn, niet om de stal. Ze leende haar exemplaren jaren geleden uit voor de tentoonstelling. ‘En je weet hoe dat gaat, voor je het doorhebt, zit je in de commissie en ben je lid van de Vereniging Vrienden van de Kerstgroep Nederland’. Zo is ze betrokken bij de samenstelling van de tentoonstelling in de Ansfriduskerk en exposeert ze regelmatig met haar kerststallen op diverse plekken.
Je ziet meteen om welk verhaal het gaat, en uit dat verhaal spreekt verbondenheid
Diversiteit
Wat haar aanspreekt in de kerstgroep? ‘Ik vind de diversiteit prachtig. Overal ter wereld, van allerlei materialen en in allerlei omstandigheden, worden kerstgroepen gemaakt. Ik heb bijvoorbeeld een 3D-geprint exemplaar, een groep van lego-poppetjes, klassiek Italiaanse exemplaren, maar ook uit alle windstreken van de wereld. Hoe verschillend de uitvoering ook is, je ziet meteen om welk verhaal het gaat. En uit dat verhaal spreekt verbondenheid.’
Zelf kiest Karin het liefst voor groepen, waarin Maria Jezus draagt of waarin ze Jezus toedekt. ‘Voor mij laat dat onvoorwaardelijke liefde zien.’
Nieuwsgierig?
De kerststallententoonstelling in de Ansfriduskerk is open van maandag 6 t/m zondag 14 december. Meer informatie op www.sintansfriduskerk.nl
Op www.vriendenvandekerstgroep.nl is prachtige achtergrondinformatie te vinden en een overzicht van alle tentoonstellingen.
Nelleke Plomp-Rodenburg MA is theoloog, gespecialiseerd in jonge generaties en de kerk. Ze is mede-eigenaar van KiemPlaats, expertisecentrum kinderen, jongeren en geloof. Ze is lid van de redactie van Ouderlingenblad.
