Praten met je handen

Waar mensen bij elkaar komen, ontstaat taal. Met of zonder gesproken woorden. Een bijzondere taal is die van de gebaren.

In 2021 gebeurde er iets bijzonders: koning Willem Alexander tekende een wet die de Nederlandse Gebarentaal officieel erkende. 2021: dat is nog maar drie jaar terug. Tot 1980 was gebarentaal zelfs verboden. Men dacht namelijk dat gebarentaal niet goed was voor dove mensen. Ze moesten het gewone Nederlands leren. Maar dat is niet hun eerste taal. Want dove mensen denken visueel. Daarom past gebarentaal veel beter bij hen.

Vóór 1980 gebruikten veel doven ook wel gebaren. Maar dat moesten ze dan vooral stiekem doen. Sommige dove mensen voelen zich nog steeds niet vrij om gebaren te gebruiken in het contact met een horende persoon. De officiële erkenning van de Nederlandse Gebarentaal was dan ook een grote overwinning voor de doven.

Een echte taal

Gebarentaal is een echte taal, met een eigen grammatica. Het is een combinatie van gebaren, mondbeeld (‘liplezen’) en je hele gezichtsuitdrukking. Om zo soepel mogelijk te communiceren kan je je stem beter niet gebruiken. Daarom denken veel horende mensen dat doven niet kunnen praten. Maar dat klopt dus niet. Wel is het voor dove mensen lastig om hun stem goed gebruiken, want die horen ze ook niet. Ze kunnen praten, maar het klinkt vaak anders dan bij horende mensen.

In Amerika is gebarentaal al langer erkend. Daarom moeten daar alle hulpverleners (politie, brandweer en ambulance) een basiscursus gebarentaal volgen. Hoe handig is dat. Want je zult maar doof zijn en in een ziekenauto liggen, of aangehouden worden door de politie.

In elk land anders

Mensen vragen mij nogal eens: gebarentaal is zeker internationaal? Maar nee, iedere taal heeft zijn eigen gebarentaal. De Babylonische spraakverwarring werkt ook in de dovenwereld door. Wel is het zo dat twee dove mensen uit verschillende landen makkelijker met elkaar kunnen communiceren dan twee horende mensen.

Gebarentaal is de taal van het hart van dove mensen. Die taal komt bij hen dus het beste binnen. Daarom wordt er ook gewerkt aan de vertaling van de Bijbel in gebarentaal. Soms vragen mensen aan mij: ‘Maar doven kunnen toch (de Bijbel) lezen?’ Zeker, maar een gewone bijbelvertaling raakt hen minder. Want ze denken visueel. Als je bijvoorbeeld een Duitse Bijbel leest, begrijp je wel ongeveer wat er staat. Maar het raakt niet je hart (tenzij Duits uw moedertaal is). Daarom is het belangrijk dat de Bijbel er komt in Nederlandse Gebarentaal. Want ook dove mensen hebben er recht op om de boodschap van God te ontvangen in hun eigen taal.

Kippenvel

Hoe dat werkt? Een poosje geleden keken we met een groep mensen naar een video. We keken naar Genesis 1 en 2 in gebarentaal. Daarna mochten de dove mensen reageren. Een dove vrouw zei met tranen in haar ogen: ‘Wat ontzettend mooi! Ik heb nooit geweten dat dit in Genesis 1 en 2 staat!’ Een andere dove zei: ‘Ik heb hier helemaal kippenvel van, zó mooi!’ Het is een groot project, maar de vertaling van de Bijbel in gebarentaal moet er echt komen.

Praktisch

Als je zelf dove mensen ontmoet, wees dan niet bang om met ze in gesprek te gaan. Kijk ze goed aan en praat rustig. Als je hen niet begrijpt, zeg het gewoon eerlijk. En als ze jou niet begrijpen, pak er dan pen en papier bij. Of gebruik een spraakapp. Of typ op je mobiel in wat je wil zeggen. Mogelijkheden genoeg! Dove mensen zijn gewone mensen; ze communiceren alleen op een andere manier.