Wanneer God zwijgt
We voelen ons vaak onmachtig in een wereld vol oorlogen en rampen. Dan verlangen we dat de hemel van zich laat horen. Want wat kunnen we zelf? Ook wanneer het eigen leven door ziekte of verlies volledig ontregeld is, bidden velen om een woord van God. Maar wat als God zwijgt?
Ik heb veel mensen ontmoet die opgegroeid zijn met een groot Godsvertrouwen. God is aanwezig in ons leven, in goede en kwade dagen. ‘Al gaat mijn weg door een donker dal, ik vrees geen gevaar, want U bent bij mij, uw stok en uw staf, zij geven mij moed’, lezen we in Psalm 23. Velen weten zich inderdaad ook in moeilijke en droeve tijden gedragen door Gods nabijheid.
Onlangs was ik op bezoek bij een gemeentelid dat de uitslag had gekregen van een onderzoek. Het was helemaal mis. Ze was zichtbaar getroffen. Wie zou dat niet zijn als de einddatum van je bestaan zo dichtbij komt? Bedroefd als ze was, toonde ze ook een grote kracht. Die had ze van God, vertelde ze. Zo kon ze het ondragelijke dragen. Ik kon het me zo moeilijk voorstellen, maar het ontroerde me.
Vaak genoeg heb ik ook gezien dat het Godsvertrouwen volledig onder druk staat, zelfs soms verdwenen is. ‘Waar is God nu, dominee?’ ‘Waarom laat Hij dit gebeuren?’ Ik heb er wel ideeën over. Er is geen enkele hemelse reden voor rampspoed en ellende. Er ligt ook niet een groter plan aan ten grondslag. En we worden ook niet op de proef gesteld. Dat er ziekte is en dood, oorlog en ellende, is simpelweg een hard gegeven. Noem het: de gebrokenheid van de schepping. Het geloof leert mij juist hoe we met dat gegeven kunnen omgaan. ‘Al gaat mijn weg door een donker dal…’ Maar mijn ‘koude’ ideeën zijn niet de woorden die mensen nodig hebben die door het leven getroffen zijn. Dan zijn een luisterend oor en een woord van liefde gevraagd. Daarin is God wellicht het meest nabij.
‘Spreek, Heer’
De roeping van de jonge Samuel is een van de mooiste Bijbelverhalen die ik ken (1 Samuel 3). De dorre situatie waarin God het woord neemt, wordt in beelden getekend. ‘Er klonken in die tijd zelden woorden van de HEER en er braken geen visioenen door’, staat er. Het verhaal speelt zich af in het heiligdom, in de nacht. Van de priester Eli wordt gezegd dat zijn ogen dof geworden waren. Eerder wordt al verteld dat Eli’s zonen, die ook priester zijn, niet willen deugen en misbruik maken van hun ambt. ‘De Godslamp was nog niet gedoofd’, is letterlijk het enige lichtpuntje in die donkere tijd. En dan spreekt God. Hij roept de jonge Samuel.
De tragedie is niet het zwijgen van God, maar dat wij aan zijn woorden zo slecht stem weten te geven.
‘Spreek, HEER, uw dienaar luistert.’ Het schijnbare zwijgen van God wordt doorbroken. Klaarblijkelijk heeft God mensen nodig om stem te geven aan zijn Woord. Dat zal ook de taak zijn van Samuel. Dat was ook de taak van Mozes die door God geroepen werd het volk te leiden naar de vrijheid. En zo zijn er velen.
Paus Johannes Paulus II zou ooit gezegd hebben: ‘Naast het zwaard en de honger is er een grotere tragedie, namelijk het zwijgen van God die zich niet meer openbaart en zich lijkt te hebben teruggetrokken in de hemel, alsof Hij walgt van de dagen van de mensheid.’ Ik weet de context van zijn woorden niet, maar ze beschrijven hoe ontredderd we ons kunnen voelen. Ontredderd in deze wereld, ontredderd in ons persoonlijk leven. God spreekt niet meer…?
Stem zijn
God spreekt voortdurend, zo is mijn geloof. De tragedie is niet het zwijgen van God, maar dat wij aan zijn woorden zo slecht stem weten te geven, ons niet geroepen weten. Een heldere Bijbelse boodschap is dat wij elkaar gegeven zijn om in vrijheid en vrede met elkaar te leven. Alle geboden die God zijn volk geeft, zijn gericht op een zegenrijk samen leven. Waar dat vergeten wordt, verdwijnt gemeenschap en verdort het bestaan. Maar de Godslamp dooft nooit. Telkens worden er mensen geroepen om weer stem te zijn, vleesgeworden Woord.
Er zijn tijden dat mensen het niet kunnen horen, door verdriet of onmacht. Maar soms, later, herinneren zij zich dat God tot hen sprak in een naaste. Of hoop gaf door een mens met visioenen.
