Premium

Preekschets bij delen uit Habakuk – 1e zondag van de zomer

Schriftlezing: Habakuk 1:1- 7, 12 -14; 2:1 – 8, 18-20 en 3: 1- 4, 16 – 19

Het eigene van de zondag

De zomermaanden nodigen uit om eens af te wijken van roosters en wat minder bekende bijbelverhalen of bijbelboeken te lezen. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om in de vorm van de viering eens wat te gaan experimenteren en meer nog dan anders de inbreng en interactie met de hoorders aan te gaan. In de volgende twee preekwijzers behandel ik twee van de kleine profeten, te weten Habakuk en Haggai.

Inleiding

De kleine profeten. Wellicht iets ondergewaardeerd, in ieder geval minder bekende bijbelboekjes. De meesten van ons hebben vroeger de volgorde van deze profeten uit hun hoofd moeten leren, maar wat er nou in stond, dat is vrij onbekend. Kortom, tijd dus om deze kleine profeten eens in het licht te zetten in een reeks vieringen met de grote vraag: wat had die profeet toen te zeggen en hoe zou hij of zij dat tegenwoordig zeggen? Geldt het nu nog steeds?

De tweede vraag in elk van deze vieringen is: wie in onze tijd gelden als profeten? Wie rammelt er aan onze zelfingenomenheid, onze zekerheden? Wie waarschuwt ons en vraagt ons om het anders te gaan doen?

Deze manier van vieren nodigt de gemeente uit om zich heen te kijken en hun oor te luisteren te leggen bij de profeten van onze tijd. Aan het eind van de serie zijn er heel wat namen de revue gepasseerd. De profeet van toen wordt naast de profeet van nu gelegd. Zij gaan als het ware met elkaar in dialoog.

Uitleg

Alles wat je wilt weten over Habakuk, moet je eigenlijk uit het boekje zelf halen. Wie hij precies was en wanneer hij precies leefde, daar zijn de meningen over verdeeld. De periode waarin dit geschriftje is geschreven, is voor meerdere mogelijkheden vatbaar. De meeste wetenschappers echter situeren het ongeveer 600 voor Christus. Dat is de periode waarin de Assyriërs langzaam terrein verloren en de Babyloniërs hun nogal voortvarende intrede deden in Juda. De vijanden waar Habakuk over spreekt worden dan met name als vijanden van buitenaf gezien, vreemde volkeren. In de literatuur over dit profetenboekje komt naar voren dat er weinig met zekerheid over Habakuk te zeggen valt.

Opvallend is het laatste hoofdstuk in het boekje, een soort psalmgebed. Dit kan gelezen worden als een visioen, maar meer nog wordt het hele boek door juist dit ene psalmgebed als een eschatologisch geschrift beschouwd. Een profeet met lange adem dus… hoe het ooit zal zijn.

De profeet uit onze tijd die hierbij paste was op het moment van schrijven erg actueel: zwemmer Maarten van der Weijden. Letterlijk en figuurlijk met een lange adem, aandacht en support opwekken voor de goede zaak door 200 km te gaan zwemmen.

Aanwijzingen voor de prediking

Habakuk begint met een wanhopige kreet: Hoe lang moet ik nog om hulp roepen? Waarom deze ellende? Waarom ik, waarom wij?

Herkenbaar. Er schieten meteen beelden voorbij van vluchtende mensenmassa’s uit Syrië, een bevende aarde in Lombok, een instortende brug in Genua, een wereldwijde waanzin tussen grootmachten. De aarde beeft en zij weent. Bij Habakuk is de ellende niet beperkt tot een kleine groep. In het antwoord van God worden alle volkeren erbij gehaald. De ellende en dreiging zijn internationaal. En er is één roepende die de werkelijkheid niet schuwt en deze benoemt: Habakuk.

De last van deze werkelijkheid weegt hem zwaar op de schouders, hij gaat eronder gebukt. Hij kan het niet aanzien dat de rechtvaardige door de onrechtvaardige onder de voeten wordt gelopen, vermorzeld zelfs. En dit alles strookt niet met het beeld dat hij heeft van zijn God: een God die geen kwaad kan verdragen, die geen onrecht kan aanzien. En waarom gebeurt het dan toch?

Is het een straf God?

Habakuk krijgt geen antwoord. Althans niet op deze directe vraag… of het een soms een straf is.

Het antwoord lijkt simpel, maar vraagt nogal wat van de ontvanger ervan: Met de slechteriken loopt het slecht af, met de goeden en trouwen zal het goed gaan, zij zullen leven. Het lijkt op een slechte Amerikaanse film: de bad guy zal het uiteindelijk niet gaan winnen.

Kunnen wij zo naar onze werkelijkheid kijken? Want hoewel het antwoord van God aan Habakuk eenvoudig lijkt, het vraagt nogal wat. Het vraagt namelijk of je in staat bent om aan de ene kant te erkennen dat het er allemaal niet zo best uitziet (eufemistisch gezegd) en anderzijds het lange termijn vertrouwen te hebben dat het echt goed komt.

De Poolse journalist en schrijver Ryszard Kapuscinski was vol bewondering en met diep respect bewogen na zijn verblijf in Afrika voor de creativiteit en het optimisme van de mensen daar. Hij schreef: Pessimisme is kijken naar de werkelijkheid op een te korte termijn.

En hoewel Habakuk vreest dat het wellicht nog wel eens erger kan worden “misschien zijn er straks geen vijgen meer” hij denkt aan de lange termijn. Het is uiteindelijk God die red.

Kennen wij zulke lange termijn-denkers? Durven wij dat aan? Habakuk gaat op een toren staan. Oftewel: hij kijkt zijn ogen uit…zoekend en speurend of er iets daagt van het Goede, van God! Hij sluit zijn ogen niet, niet voor de ellende, maar ook zeker niet voor tekenen van hoop. En als nu niet…dan later…en misschien wel na zijn tijd…

Op deze manier heeft deze kleine profeet ons zeker nog iets te zeggen in onze tijd!

Er wordt ons een lange termijn-denken aangereikt. Niet morgen zal het vrede zijn, maar toch zeker ooit wel degelijk! En die vrede komt er niet vanzelf. En sommige vrede wordt pas gevonden aan de andere kant van een strijd.

Tegelijk wordt ons een kijkend bestaan toegezegd: sluit je ogen niet! Niet voor de ellende, maar ook niet voor tekenen van het goede!

In alle verdriet en machteloosheid die kanker teweegbrengt, zwemt daar een Maarten van der Weijden, bijvoorbeeld.

Ideeën voor kinderen

In je gesprek met de kinderen kan een inspiratie-persoon steeds weer terugkomen. Wie inspireert hen en waarom? Je kunt de kinderen uitnodigen daarover actief mee te denken en hun eigen ‘helden’ te presenteren. Wees daarbij niet te kritisch, maar laat hen hun eigen verhaal doen en eigen filmpjes kiezen.

Liturgische aanwijzingen

Bij het maken van zo’n serie is het handig om een soort eigen format te maken in het kader van herkenbaarheid.

Zo kun je bijvoorbeeld in plaats van het Kyriegebed de profeet van onze tijd voorstellen. Dat kun je doen met een verhaal over wie deze is en waarom deze persoon als profeet kan worden gezien. Je kunt gemakkelijk filmpjes vinden van bekende Nederlanders of buitenlandse inspirerende mensen van deze tijd om je verhaal mee te kleuren.

Omdat je het hele bijbelboek behandelt kun je je lezingen opsplitsen in twee delen. Het eerste deel bestaat uit een ‘college’ over het ontstaan en context van het boekje. Het tweede deel bestaat dan uit een bloemlezing uit het profetenboekje zelf. Een voorstel voor een bloemlezing uit Habakuk: Habakuk 1:1- 7, 12 -14, Hab 2:1 – 8, 18-20 en Hab 3: 1- 4, 16 – 19

Iona liederen bevatten van zichzelf al aardig wat rechtvaardigheidsthema’s. Het lied “door Liefde sterk bewogen” en dan met name het laatste couplet, kun je elke zondag terug laten komen. Daarnaast is NLB 816 een goed lied om terug te laten keren.

In Habakuk is de oproep om het roer om te gooien en hoop te houden op ooit beter, urgenter dan ooit. Als antwoord op de overweging past dan ook een lied wat daarover gaat: Stef Bos: het roer moet om.