Preekschets Jozua 1:9
Jozua 1:9
Achtste zondag na Epifanie
Ik gebied je dus: wees vastberaden en standvastig, laat je door niets weerhouden of ontmoedigen, want waar je ook gaat, de Heer, je God, staat je bij.’
Jozua 1:1-9
Uitleg
Versl. In het openingsvers wordt de situatie direct chronologisch verankerd: na de dood van Mozes richt de Heer het woord tot Jozua. Ondanks dat Jozua nu formeel de leider van het volk is, wordt hier in vers 1 direct een subtiel machtsverschil aangebracht. Mozes wordt ‘dienaar van de Heer’ genoemd, waar Jozua slechts ‘hulpje van Mozes’ is. Dezelfde term wordt ook voor Jozua gebruikt in Numeri 11:28. Ook het kind Samuël wordt zo gedefinieerd, als het hulpje van de priester Eli (1 Sam. 2:11, 18 en 3:1). Duidelijk is dat de hier gebruikte term een lagere plaats in de rangorde aanduidt. De titel ‘dienaar van de Heer’ waarmee over Mozes wordt gesproken is daarentegen een eretitel die vooral nabijheid en intimiteit tussen Mozes en de Heer weergeeft. Daarnaast is van belang dat Jozua hier in het absolute begin van het boek wordt geïdentificeerd met zijn hele naam: Jozua, de zoon van Nun, zodat er geen enkele twijfel bestaat over welke Jozua het hier gaat.
Vers 2. Opnieuw wordt hier de dood van Mozes aangevoerd als markering van een nieuwe episode in de geschiedenis van het volk met God. In de opdracht aan Jozua wordt zijn verantwoordelijkheid voor het hele volk besloten. De opdracht zich gereed te maken en de Jordaan over te trekken wordt vervolgens nogmaals, versterkt, verwoord: ‘Ga naar het land dat ik het volk Israël zal geven.’ Hier wordt de vervulling van de belofte ingezet.
Vers 3-5. Deze verzen zijn direct ontleend aan Deuteronomium 11:24vv. In vers 3 wordt benadrukt dat het land een gave van de Heer is. Waar het volk ook maar een voet zal zetten, ieder stukje land zal hun gegeven worden. Dit beeld maakt de vervulling van de belofte van het land tot iets letterlijk tastbaars en daarmee wordt het heel concreet.
Terwijl vers 3 rekent met een menselijke maat en het menselijk bevattingsvermogen pakt vers 4 breed uit. Alle vier windstreken worden genoemd, van zuid naar noord, oost naar west. Daarbij wordt een veel groter gebied afgebakend dan er in het boek Jozua daadwerkelijk veroverd zal worden.
Vers 6. De bemoediging ‘wees vastberaden en standvastig’ werd eerder al door Mozes tegenover Jozua geuit bij de formele aanstelling als zijn opvolger in Deuteronomium 31:7, 23. Ook hier verwijst het naar het leiderschap van Jozua en dan in het bijzonder naar de taak die hem wacht: het veroveren van het land. Anders dan in eerdere verzen wordt hier de gave van het land verenigd met de verovering van het land: landinname en landgave vormen twee delen van één geheel, waarbij de Heeren het volk beide hun eigen taak hebben. De gave van het land door de Heerwordt hier verbonden met de belofte aan de vaders van het volk.
Vers 7-8. Deze verzen herhalen de bemoediging: ‘wees vastberaden en standvastig,’ maar verbinden deze met een ander deel van het leiderschap: de verantwoordelijkheid voor het naleven van de wet (torah). De verwijzing naar Mozes verleent autoriteit aan die wet, terwijl tegelijkertijd opnieuw duidelijk wordt gemaakt dat Jozua niet dezelfde status heeft als Mozes. Deze nadruk op het naleven van de wet, ingezet met eenzelfde bemoediging als de opdracht tot de verovering van het land, wijst ook op de samenhang van wet en land. Het land van de belofte is het land waar het volk vrij zal zijn om de wet te doen. De meeste geboden die Mozes in Deuteronomium gaf, waren bestemd voor het volk in het land. De verovering van het land is eigenlijk nog maar het begin van de vervulling van de belofte. Het gaat uiteindelijk om het land als plek om het volk van de Heerte zijn, om te leven naar zijn geboden.
Vers 9. Het slotvers van de rede wordt sterk ingezet: ‘Heb ik je niet geboden?’ Deze retorische vraag definieert eigenlijk de hele voorafgaande rede. Hier wordt een scheidslijn aangegeven, hier wordt actie verlangt. De tijd van wachten is voorbij. De derde herhaling van de formule ‘wees vastberaden en standvastig’ wijst direct terug op de rede zelf, terwijl de frase ‘laat je niet weerhouden of ontmoedigen’ alvast bemoedigend vooruit wijst naar de strijd die komen zal.
Aanwijzingen voor de prediking
Het beloofde land als concreet te veroveren gebied, als een gebied dat veroverd moet worden op de huidige bewoners, dat beeld ligt tegenwoordig gevoelig. Vaak blijkt het verstandig nog even goed duidelijk te maken dat het beloofde land van toen niet automatisch gelijk is aan de staat Israël nu (hetzelfde geldt overigens voor het volk!). Nu lag de verovering van het land en het verdrijven van de volkeren ook in de Bijbel zelf al gevoelig, getuige vele teksten en verschillende visies die worden verwoord. Hier in Jozua 1 wordt aan de vooravond van de verovering ook een bepaald accent gelegd, namelijk het land als de plek waar het volk kan leven volgens de wet van Mozes. Een plek waar het volk werkelijk tot zijn recht kan komen als het volk van God, zonder angst en zonder verleiding. Gods geboden kunnen volgen zonder angst voor je leven is een luxe die wij in Nederland maar al te gemakkelijk voor vanzelfsprekend houden. Hier heerst vrijheid van godsdienst, hoewel die tegenwoordig wel eens ter discussie lijkt te staan. Dit is ook een mogelijke richting voor een preek. Daarnaast zijn de wetten in Nederland grotendeels ontsproten aan christelijke ideeën. Het grootste deel van de wetgeving is waarschijnlijk niet direct in tegenspraak met Gods geboden. Je hoeft er dus nauwelijks actief en bewust bij stil te staan. Dit laatste kan echter het naleven van Gods geboden ook verzwakken, uithollen. Zonder eigen afgebakende plek is er constante verleiding om af te wijken van de weg. Als er gesproken wordt over ‘dag en nacht overpeinzen’ et cetera, dan wordt een aandachtige manier van leven voorgestaan, waarin iedere beslissing, iedere keuze of richting bewust op de weg van mens met God wordt neergezet. Er zijn groeperingen (denk aan kloosterlingen, maar ook bijvoorbeeld aan amish gemeenschappen) die zich afzonderen van de wereld om zo heel bewust te kunnen vasthouden aan hun opvatting over het naleven van Gods geboden zonder verleid te worden door gemakzucht. En toch, misschien is het wel juist een grotere uitdaging om midden in de wereld te leven volgens de regels van de komende wereld. Net als het volk staat de gemeente continu aan de vooravond van de vervulling van de belofte (van het koninkrijk). Anders dan bij het volk gelden de wetten en regels volgens welke wij proberen te leven niet pas in het land, maar ook hier in deze wereld, ter voorbereiding op en in afwachting van het koninkrijk. De tekst van vandaag met zijn constante bemoediging ‘vastberaden en standvastig’ te zijn, kan behalve bewustwording ook zeker bemoediging voor het dagelijks aandachtig leven bewerkstelligen. Want eenvoudig is het niet.
Liturgische aanwijzingen
De Iona-bundel verschaft met lied 22 een lied waarin zowel het op weg gaan als het volgen van de weg van God wordt verwoord en het zingt ook nog eens lekker. Lied 104 uit dezelfde bundel begint met een oproep tot volgen, maar eindigt met een gezongen bede om leiding. Lied 158 uit de bundel Zingenderwijs sluit met name aan bij de situatie van een tocht door de Jordaan naar het beloofde land.
Geraadpleegde literatuur
R.G. Boling, G.E. Wright, Joshua. A New Translation with Notes and Commentary (AB), Garden City NY 1982; T.C. Butler, Joshua
