Menu

Premium

Preekschets Lucas 2:29-30

Lucas 2:29-30

Twaalfde zondag na Pinksteren

Nu laat u, Heer, uw dienaar in vrede heengaan, zoals u hebt beloofd. Want met eigen ogen heb ik de redding gezien.

Schriftlezing: Lucas 2:22-40

Het eigene van de zondag

In de weken na Pinksteren doordenken wij de werking van de Geest. Ik zou graag de levend makende werking van de Geest naar voren willen brengen. De lezing van vandaag gaat over Simeon en Hanna. Aan de ene kant is daar ‘het gewone religieuze leven’: de tempelgang, de riten en de wet. Dan staat er plots over Simeon: ‘de heilige Geest rustte op Simeon’ (25b); ‘door de Geest was hem geopenbaard’ (26) en ‘door de Geest gedreven kwam hij in de tempel’ (27). Wat doet de Geest? Hij schenkt ons ‘het inzicht’ en geeft ons richting.

Uitleg

Het toneel van handeling is Jeruzalem, het centrum van het Joodse geloof. Hoofdstuk 2 begint met het verhaal over de geboorte van Jezus (vs. 1-7) en het geliefde verhaal over de engelen en herders (vs. 8-20). Deze week gaat het over de toewijding in de tempel en de terugkeer naar Nazaret. De vraag in het evangelie van Lucas is: is Jezus de Messias? Opvallend is dat in onze tekst het belangrijke woord ‘wet’ zo’n grote rol speelt (vs. 22, 23, 24, 27, 39). In al wat gebeurt: alles ‘geschiedde overeenkomstig de wet’. Onze perikoop eindigt in vers 39 met ‘overeenkomstig de wet’. En daarna: het vertrek uit Jeruzalem. Het middengedeelte wordt zo omsloten door het woord ‘wet’ aan het begin en aan het eind (inclusio).

Is Jezus de Messias? Ja. Aan wie geschiedt dat? Aan twee mensen, Jozef en Maria, die exact volgens de wet handelen. Wie zegt dat Jezus de Messias is? Een wetgetrouwe Simeon, een wetgetrouwe Hanna. Hun inzicht geschiedt aan mensen die intensief en wetgetrouw handelen. Hoe maakt Lucas duidelijk dat Jezus de Messias is? Driemaal komt het woord ‘Geest’ naar voren (vs. 25, 26, 27): het is door Gods Geest dat wij door de zichtbare werkelijkheid heen de ontsluiering van het Messiasgeheim vinden. Dat thema speelt in heel het Lucasevangelie: de engel verkondigt het aan Maria (1:32), de engelen verkondigen het de herders (2:11) en in andere evangeliën: engelen verkondigen het aan Jozef en de drie wijzen. Het gaat om ‘de geloofssprong’ van Kierkegaard, die wordt geschonken in de Geest.

‘Er woonde in Jeruzalem een zekere Simeon.’ Lucas dicht hem grote kwalificaties toe. Rechtvaardig was hij, vroom, ‘die uitzag naar de tijd dat God Israël vertroosting zou schenken’ (vs. 25). Het is een bekend motief in de Griekse literatuur: de grijsaard die nog iets bijzonders beleeft (Odysseus, Eumaios en Eryklaia). Ook in het Oude Testament: Mozes op Nebo (Deut. 32:48). God heeft aan hem zijn belofte vervuld. Simeon heeft de Messias gezien. Hij kan nu sterven. Immers, God heeft zijn wachten beloond. Wij zijn ongeduldige mensen. Maar ‘alles waard om te hebben is waard om op te wachten’.

‘Nu laat u, Heer, uw dienaar in vrede heengaan.’ Simeon wordt afgebeeld als een oude man; hij zou ook jong geweest kunnen zijn.! Wanneer is een mens klaar om heen te gaan? Wanneer hij Gods heil heeft gezien. Lucas denkt niet in kwantitatieve, maar in kwalitatieve termen. Het Nunc Dimittis is de Latijnse vertaling van Simeons eerste woorden. Zij worden sinds de vijfde eeuw gebruikt in de liturgie der Completen. In zijn eerste orakel spreekt Simeon traditionele woorden over vrede, redding en licht. Het tweede orakel ‘Want met eigen.’ (vs. 30-32) spreekt minder traditionele woorden: een licht, dat ‘God heeft geopenbaard aan de heidenen’ (vs. 31, 32a). Het zijn referenties aan het heilsuniversalisme van Jesaja (40:5). Ten tijde van Jezus is het judaïsme sterk op het eigen volk gericht.

‘Een teken dat betwist wordt.’ Waar Jezus het licht is (vs. 32), is het onbetwistbaar dat een ieder die het licht ontsteekt hiermee tegelijkertijd een schaduw schept. Doel: ‘dat de innerlijke gezindheid aan het licht komt’ (vs. 35).

Van de profetes Hanna wordt gezegd: ze is van goede afkomst, op hoge leeftijd, getrouwd geweest, weduwe na zeven jaar huwelijk. Lucas zet Hanna naast Simeon. Dat is een gebruik bij Lucas. Hij zet naast de manfiguren altijd een vrouw: Zacharias en Elisabet (1:5-24); Maria en Jozef (1:26-38); Jezus geneest de slaaf van een centurion (7:1-10) en de zoon van een weduwe (7: 11-17); Jezus vertelt van een herder die een schaapje mist (15:1-7) en een vrouw die zoekt naar haar verloren muntje (15:8-10); Simon van Cyrene (23:26) en de vrouwen onder het kruis (23: 55); de vrouwen bij het open graf (24:1-12) en de leerlingen op weg naar Emmaüs (24:13-35).

‘Hanna was altijd in de tempel’ (vs. 37b). Simeon en Hanna worden afgebeeld als devote mensen. Beiden herkennen het kind als de Messias. Zij was oud, zij was nimmer opgehouden te hopen, zij was nimmer gestopt met bidden.

Aanwijzingen voor de prediking

Dit verhaal is een geliefd thema in de schilderkunst. Rembrandt heeft het vele malen geëtst en geschilderd. Het is een van zijn eerste schilderijen (1631, Rembrandt was toen 25). ‘De lofzang van Simeon’ was Rembrandts allerlaatste schilderij (1669, hij was toen 63)! Preekthema’s kunnen zijn: de generaties die worden afgewisseld, de paradigmatische gang van het leven, het werken van de Geest, de vervulling van het Oude Testament in het Nieuwe Testament, de werking van de openbaring, de gehoorzame houding van de ouders tegenover de profetische houding der ouderen, het kunnen sterven na vervulling. De naam Simeon betekent ‘teken’ (sèmeion) en tevens ‘God heeft gehoord’. Hij is de wachtende figuur, die hoopt op God naar het woord dat hij heeft ontvangen.

De soteriologie bij Lucas is universeel. Het eschatologisch heil is: licht. Wij kunnen zijn als Simeon. Te midden van een wereld die onrustig is, kunnen we getrouw blijven. Ieder mens leeft in de vóór-laatste openbaring. God zelf is het die zijn gegeven woord vervult.

Liturgische aanwijzingen

Aanvullende lezingen met het oog op verwachting en vervulling kunnen zijn Deuteronomium 32: 44-42 en Jesaja 49:1-6.

Liederen: Gezang 68, 461 (Lvdk); Gezang 83 (Tt).

Geraadpleegde literatuur

Joseph Fitzmyer, The Gospel according to Luke I-IX, New York 1979; Walter Grundmann, Das Evangelium nach Lukas, Berlin 1984; Francois Bovon, Das Evangelium nach Lukas, Zürich 1989.

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken