Preekschets Lucas 5:20b
Lucas 5:20b
Vijfde zondag na Epifanie
Uw zonden zijn u vergeven.
Schriftlezing: Lucas 5:17-26
Uitleg
Alle synoptici doen verslag van deze geschiedenis. Marcus voert haar op als eerste genezingsgeschiedenis. Matteüs doet verslag van dezelfde gebeurtenis, maar laat ‘het dak’ daarbij achterwege. Bovendien zijn bij hem de vier mannen anoniemer. Opvallend zijn de overeenkomsten ten aanzien van het weerwoord van de schriftgeleerden alsmede de slotzinnen die getuigen van de mensenmenigte die God verheerlijkt om Christus’ macht. Lucas lijkt te willen zeggen dat de farizeeën en schriftgeleerden God loofden, terwijl de andere evangelisten dit betrekken op de (hele) menigte.
‘Toen Hij op een dag onderricht gaf (vs. 12) – Letterlijker: ‘Toen hij op een van die dagen’, dat wil zeggen: in die tijd, toen Jezus rondreisde in Galilea en . Lucas geeft in deze hoofdstukken geen exacte temporele en geografische aanduidingen. Marcus situeert de geschiedenis in Kafarnaüm, Jezus’ ‘eigen stad’ waar Hij thuis was (Marc 2:1; Mat. 9:1).
‘Farizeeën en wetgeleerden’ (vs. 17) – Deze gecombineerde wijze van uitdrukken komt alleen bij Lucas zo voor. ‘Farizeeën hebben zich verbonden tot een heel stipte naleving van Gods onderwijs in het dagelijks leven. En de wetgeleerden zijn gespecialiseerd in de uitleg van de Schriften’ (Van Bruggen, 212).
Heeft theologische nieuwsgierigheid hen hier samengebracht? In ieder geval vinden zij het de moeite waard om Jezus’ preken te komen beluisteren. Zie ook: Mulder, 84-87.
‘Een paar mannen’ (vs. 18) – Marcus zegt dat er vier waren (Marc. 2:4). Het was voor deze mannen onmogelijk om met het draagbed het kleine en volle huisje binnen te gaan. De trap die leidde tot het platte dak van de eenvoudige woning lag meestal naast of achter de woning, zodat deze ook bij een goedgevulde binnenruimte nog te gebruiken was.
De mannen spelen een bijrol in het verhaal, maar wel een belangrijke bijrol. ‘Hun geloof (vs. 20) slaat zowel op het geloof van de verlamde man als dat van zijn vier vrienden. Zulk vertrouwen laat Jezus niet onbeantwoord. Hij zet hun verzoek in als levende illustratie bij zijn prediking. Ook als Hij zometeen de man vergeeft en geneest, blijft Hij volop de ware Leraar der Schriften.
‘Mens, uw zonden zijn vergeven’ (vs. 20) – Genezing en vergeving liggen in het verbum soizo dicht bij elkaar en dat geldt zeker als dokter Lucas (Kol. 4:14) het schrijft. In het Nederlands kun je denken aan het woord ‘Heiland’, waarin zowel de woorden ‘heil’ als ‘heel’ te herkennen zijn.
Hoewel het in Jezus’ dagen niet ongebruikelijk was dat bepaalde vormen van ziekte toegeschreven werden aan gedane zonden, overstijgt deze geschiedenis de vraag of deze man nu wel of niet zelf schuldig is aan zijn ziekte. Jezus reageert op de werkelijke nood; de gebrokenheid van zijn bestaan.
Zonde is in deze geschiedenis: dat wat tussen de Verlosser en jou instaat.
‘Wat is gemakkelijker (…)?’ (vs. 23) – Het verzet van de farizeeën en wetgeleerden maakt duidelijk dat zij Jezus’ woorden goed hebben begrepen. Hij beweert inderdaad van Zichzelf de Zoon Gods te zijn! Deze retorische vraag dwingt deze kritische theologen tot een dilemma. Zonden vergeven komt alleen God toe, vonden zij. Genezen van een verlamde lag, zeker in die dagen, ook buiten de grenzen van het menselijke. Het laatste is echter zichtbaar en dus bewijsbaar. Jezus doet het ‘gemakkelijke’ – de man genezen – om daarmee duidelijk te maken dat het ‘moeilijke’ – de man vergeven – ook in zijn macht ligt.
‘Dat de Mensenzoon macht heeft’ (vs. 24) – De les die Jezus leert aan zijn kritische toehoorders, is dat de Mensenzoon alle macht heeft in de hemel en op de aarde. De titel Mensenzoon wordt in het Oude Testament vaak gebruikt als uitdrukking van de grootheid en macht van God in relatie tot het vergankelijke en kwetsbare van de mens. Daniël 7:13 klinkt hierin mee (Mulder, 88).
‘Iets ongelooflijks gezien!’ (vs. 26) – Ontzag vervult de omstanders. Het Grieks heeft paradoxon; ongewoon, onverwacht. Voor de schriftgeleerden, die dachten de hele Schrift op hun duimpje te kennen, slaat Jezus een heel nieuw en onbekend pad in. Het is de weg van zijn verlosserschap, de weg van genezing en redding door de van God gegeven Messias.
Aanwijzingen voor de prediking
Een mogelijk thema vanuit dit vers zijn: ‘het dak eraf!’. De dubbele betekenis van het woord ‘ontdekken’ (vgl.
Anders gezegd: deze geschiedenis gaat over de vraag welke bedekkingen er tussen ons en de Redder van ons leven kunnen zijn. Wie of wat houdt ons weg van Jezus? Dat is zonde!
De mannen, worstelend om hun verlamde vriend bij Jezus te krijgen, vormen een goed narratief uitgangspunt voor een levendige schets van de situatie. Focus op de vraag wat deze mannen ervan weerhoudt om de band met Verlosser Jezus te zoeken.
De mannen stuiten in eerste instantie op de ruggen van anderen. Fanatieke schriftgeleerden blokkeren door hun houding de weg naar Jezus. Bovendien zijn daar hun kritische vragen waarmee ze Jezus bezighouden. De vrienden daarentegen willen hoe dan ook hun verlamde kennis bij Jezus zien te krijgen, want zij geloven dat de Heer verlossen . Dat is de essentie van een waar geloof: dat je samen blijft zoeken naar de ontmoeting met de Heer.
Beide groepen mensen kom je in je leven tegen. Mensen die je dichter bij de Verlosser willen brengen, vrienden in het geloof. Maar ook mensen die de weg naar de Heer plaveien door hun eigen kritische vragen urgenter te vinden dan het spreken van de Heer. Applicaties liggen hier voor het oprapen, bijvoorbeeld richting jongeren.
Tot slot komt de Heer Jezus Zelf aan het woord. Na de vraag ‘wie’ ons bij Jezus vandaan houdt, kan de vraag aan de orde komen ‘wat’ ons bij Jezus vandaan houdt. Dokter Jezus analyseert de verlamde man. De diagnose is verrassend. Niet de verlamdheid op zichzelf, maar zonden (dat wat hem bij zijn Heer vandaan houdt) vormen het probleem. De genezing die daarna volgt, heeft als het ware een dubbele bodem: wat er van buiten met de man gebeurt, laat in tekentaal zien wat er van binnen bij hem plaats heeft gevonden. Verlosser Jezus maakt mensen vrij van hun zonden, ook al zien zijzelf niet eens dat die het werkelijke probleem van hun leven zijn.
Wie of wat er ook een sta-in-de-weg is op ons pad naar de Heer, Hijzelf zal ervoor zorgen dat Hij bereikbaar is voor wie Hem met een oprecht geloof zoekt. Hij verdrijft zonden!
Liturgische aanwijzingen
In de meeste kerkgebouwen bevindt zich een brancard. Die worden gebruikt als illustratie voor de kinderen. Het daadwerkelijk gebruiken van de brancard is nog beter! Laat de kinderen vooral ervaren hoeveel moeite het kost om het draagbed te tillen. Zo deden ook de mannen moeite om hun verlamde vriend bij Jezus te brengen.
Gezang 460:1 houdt genezing en vergeving dicht bij elkaar en past daarom goed. Hetzelfde geldt voor Psalm 51:4.
Geraadpleegde literatuur
Een beknopte, maar complete toelichting op ‘farizeeën en wetgeleerden’ kan men vinden in H. Mulder, TT, Lucas I, een praktische bijbelverklaring, Kampen, 2002, 84-87.
