Recensie Springlevend: een actueel gesprek met de zeven hoofdzonden

Júlia Pluim-Herku heeft een lichte allergie voor nieuwe vormen van zingeving die losstaan van eeuwenoude tradities of daar alleen de mooiste elementen uit halen. Ze vreesde dat Springlevend van Elizabeth Oldfield ook in die categorie zou vallen. Maar niets is minder waar: ‘In ieder hoofdstuk ontdekte ik nieuw huiswerk voor mezelf’.  

Het boek Springlevend van Elizabeth Oldfield viel bij mij op de deurmat. Oldfield is voormalig BBC-presentator, oprichter van THEOS (een religieuze denktank) en host van de podcast The Sacred. Vooral de ondertitel ‘Zorgen voor de ziel in turbulente tijden’ trok mijn aandacht. Tegelijkertijd riep die ook enige scepsis bij me op.

‘Zorgen voor de ziel’ hoor je tegenwoordig vaker. Vaak losgetrokken van tradities of oude wijsheden, verpakt in een modern jasje, alsof de ziel tegenwoordig anders is dan vroeger en andere behoeften heeft. Ook het woord ‘turbulent’ wordt veel gebruikt. We leven inderdaad in een bijzondere tijd, maar hebben mensen in andere eeuwen dat niet ook gezegd?

Met die lichte vooroordelen begon ik aan dit boek. Al snel ontdekte ik dat het boek zo’n feest van herkenning was dat ik mijn eigen aannames begon te begrijpen en te plaatsen.

Je groeit samen

Elizabeth Oldfield neemt de zeven hoofdzonden als uitgangspunt en gaat ermee in gesprek. Ze laat ze spreken in onze tijd en in onze taal. Het eerste hoofdstuk gaat over woede: van polarisatie naar vrede.

Woede en onbegrip ontstaan vaak tegenover mensen die niet op ons lijken. Wij hebben nu eenmaal meer sympathie voor ‘ons soort mensen; OSM’ dan voor ‘een ander soort mensen: ASM’. Hetzelfde geldt voor ideeën en overtuigingen. Zelf heb ik bijvoorbeeld een lichte allergie voor nieuwe vormen van zingeving die volledig losstaan van tradities die zich eeuwenlang hebben bewezen, of die alleen de mooie elementen uit verschillende tradities meenemen en de rest achterlaten.

Puur door de ondertitel plaatste ik dit boek aanvankelijk ook in dat vakje. Ik dacht dat de ziel hier als iets losstaands werd benaderd, zonder verbinding met een religieuze traditie.

Oldfield heeft echter een ontzettend fijne en authentieke manier van schrijven waar ik gelijk door gegrepen werd. Zelden kom ik een auteur tegen die zoveel zelfspot en eerlijkheid bezit. Daardoor leer je samen met haar wat de zeven hoofdzonden ons vandaag de dag te zeggen hebben. Je voelt je nooit veroordeeld of klein gemaakt. Ruimte om mens te zijn en samen te groeien, dat staat centraal.

Je voelt je nooit veroordeeld of klein gemaakt

Huiswerk

Zoals ik mijn vooroordelen tegenover dit boek ontdekte, zo ontdekte ik in ieder hoofdstuk nieuw huiswerk voor mezelf. Nieuwe dingen waarin ik mag groeien. Maar niet op een moedeloze manier; juist vanuit een verlangen naar een vrij en springlevend leven. Hieronder deel ik graag een paar parels die ik voor mijzelf ontdekt heb tijdens het lezen.

Na woede volgt hebzucht: van verspilling naar dankbaarheid en vrijgevigheid. Een spiegel voor onze consumptiemaatschappij. Van sociale media tot bushokjes en eindeloze televisiereclames: overal horen we hetzelfde verhaal. Koop dit, koop dat, en dan ben je gelukkig. Dan hoor je erbij. Deze passage herkende ik onmiddellijk. Ook ik koop regelmatig dingen die ik helemaal niet nodig heb. Kopen om het kopen. In vrijwel iedere lade van mijn huis ligt wel een andere lippenbalsem. Dat klinkt onschuldig, maar er zit vaak iets diepers onder die koopdrang:

“Ergens diep weggestopt moet ik iets onderontwikkelds hebben dat gelooft in de beschermende werking van al die spullen; waarom zou ik ze anders blijven kopen? Bescherming waartegen weet ik niet precies. Afkeuring? Schaarste? Verveling? Als de wereld vergaat, gaan mijn oorbellen en leggings me in elk geval niet redden” (p. 94).

Een van de sterke punten van dit boek is hoe Oldfield zich laat inspireren door oude tradities. Niet alleen door de zeven hoofdzonden; een traditie die teruggaat tot paus Gregorius I in de zesde eeuw, maar ook door de monastieke traditie en de lessen van de woestijnvaders- en moeders.

Zo bespreekt ze de gelofte van armoede. Niet als een wet die je moet naleven, maar als een weg naar vrijheid. Vrijheid van het consumentisme dat zich op allerlei manieren diep in ons heeft genesteld. Van daaruit schrijft ze over het belang van geven. Zelf woont ze in een leefgemeenschap waar de regel geldt dat een gast nooit met lege handen mag vertrekken. Je geeft iets van jezelf weg. Zo ontstaat er wat ze de geschenkeconomie noemt:

“Het idee dat hamsteren schaarste creëert, maar vrijgevigheid beweging op gang brengt, waardoor wat nodig is kan stromen en er overvloed voor iedereen ontstaat” (p. 110).

Zulke toekomstbeelden motiveren mij. Ze laten zien dat het gewicht van de wereldproblemen ons niet hoeft neer te drukken tot het punt waarop we denken geen verschil meer te kunnen maken. Oldfield laat bij ieder onderwerp dat zij bespreekt op een praktische manier zien wat je zelf kunt doen. Dat geldt ook voor acedia, het gevoel van nutteloosheid dat kan ontstaan wanneer je steeds weer afgeleid raakt en je werk niet met de aandacht en liefde doet die het verdient.

In dat hoofdstuk spreekt Oldfield eerlijk over haar socialemediaverslaving, en ik herken daar veel van mijzelf in. Zoals ze schrijft: “Ons leven gaat in rap tempo voorbij terwijl wij vooral blijven hangen bij zaken die zo oppervlakkig zijn als een pixel” (p. 122). Ook hierin zijn stappen te zetten. Regel en ritme kunnen een oplossing zijn, zoals de Regel van Benedictus ook impliceert.

Oldfield spreekt eerlijk over haar socialemediaverslaving

Het hoofdstuk Afgunst: van statusangst naar geliefd-zijn was voor mij zeer herkenbaar. Oldfield beschrijft hoe wij als mensen de vreemde neiging hebben gevoelig te zijn voor status en op sociale gelegenheden het liefst praten met die persoon die ons iets lijkt te kunnen opleveren. Ze laat zien hoe de drang naar status eigenlijk voortkomt uit iets uiterst kwetsbaars: “een diepgeworteld gevoel van niet-genoeg zijn” (p. 146).

Zelf zeg ik vaak dat iemand die echt zelfverzekerd is zich aan niemand hoeft te bewijzen, omdat diegene zijn eigen waarde heeft ontdekt. Dat is iets wat naar mijn idee volledig waar is, al kan ik niet zeggen dat ik daar zelf altijd naar leef.

Sociale media lijken bijna ontworpen rondom deze hoofdzonde. Het is de etalage van onszelf. Waar status vroeger vooral bevestigd werd door indirecte signalen, hebben we nu tastbare likes en volgers die aan anderen laten zien wat onze status is.

Dat is op zichzelf al giftig, maar sociale media zijn bovendien zo ontworpen dat we nauwelijks om reclames heen kunnen. Soms zijn die zelfs slim vermomd via influencers. Zo wordt ons consumentisme voortdurend aangewakkerd. En dan heb ik het nog niet eens over de eindeloze stroom korte filmpjes, die zo verslavend zijn dat ze acedia bijna in zijn puurste vorm belichamen.

Dit is geen betoog tegen sociale media, maar het laat wel zien wat een goede spiegel zij vormen voor onze samenleving. Bovendien blijkt hieruit dat Oldfield haar vinger aan de pols heeft als het gaat om actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Dat is op iedere bladzijde van het boek voelbaar.

Sluit niemand buiten

Oldfield is open over wat haar geloof voor haar betekent, maar denkt tegelijkertijd zorgvuldig mee met lezers die daar anders in staan. Zelf is ze ooit atheïst geweest, waardoor ze niet snel vervalt in christelijk jargon zonder uitleg.

Het boek is toegankelijk voor iedereen. Zonde omschrijft ze bijvoorbeeld als “de menselijke neiging om dingen te verkloten”. Bij gebed beveelt ze meditatie aan. Bij Bijbellezen beschrijft ze hoe het langzaam en aandachtig lezen van een betekenisvolle tekst je kan vormen.

Die verbindende houding waardeer ik enorm. Het maakt ook dat ik dit boek zonder aarzeling aan niet-gelovige vrienden zou uitlenen. Al zou ik hem beter in het teken van vrijgevigheid weg kunnen geven in plaats van lenen.

Soms zie je ook haar eigen zoektocht terug. Zo schrijft ze: “Geliefde boeken bestuderen zoals je teksten zou bestuderen in een jesjiva, madrassa of bijbelstudie klonk mij eerst echt idioot in de oren” (p. 133). Toch ontdekt ze de waarde van deze vorm van aandachtstraining: stilstaan bij bronnen die ertoe doen.

Vanuit een bepaalde bril lijkt dit boek misschien niet direct evangeliserend. Maar juist daarin schuilt de kracht. Oldfield blijft voortdurend in gesprek met haar lezer, ongeacht diens achtergrond. Tegelijkertijd verbergt ze haar enthousiasme voor de sabbat, liturgie en het kerkelijk jaar geen moment. Dat maakt het des te mooier.

Schuifelen op mijn stoel

Dit boek heeft me regelmatig doen schuifelen op mijn stoel. Niet omdat het hard of veroordelend was, maar juist omdat de kwetsbaarheid van de auteur uitnodigt tot groei. Een uitnodiging voor een leven dat niet wordt beheerst door vooroordelen, verspilling, acedia, statusangst, verdoving, objectivering of individualisme.

De zeven hoofdzonden zijn oud, maar nog altijd springlevend. De mens verandert, maar minder dan we denken. We worstelen nog steeds met veel van dezelfde vragen als honderden jaren geleden. Al eeuwenlang denken theologen, filosofen, rabbijnen en vele anderen na over die worstelingen. Hoe leef je vrij? Hoe voorkom je dat je wordt gegijzeld door de menselijke neiging om dingen te verkloten?

Elizabeth Oldfield put rijkelijk uit die traditie en brengt haar in gesprek met de mens van de eenentwintigste eeuw. Dat doet ze met humor, eerlijkheid en diepgang.

Springlevend is daarmee niet alleen een boek om te lezen, maar vooral een boek om mee in gesprek te gaan, en om te geven aan anderen.

Júlia Pluim-Herku is kerkelijk werker binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). In 2025 was ze de Jonge Theoloog der Nederlanden. Lees meer op juliaherku.nl.

Bestel Springlevend bij onze partner Boekenwereld

Elizabeth Oldfield ontdekte het geloof pas op latere leeftijd, maar het gaf haar een krachtige levenshouding om elke dag met volle overgave te omarmen. In dit warme en humoristische boek laat ze zien waarom de zeven hoofdzonden vandaag de dag een onverwachte zeggingskracht hebben en hoe ze ons kunnen leiden naar een leven met meer betekenis. Oldfield maakt met persoonlijke verhalen en theologische en psychologische inzichten, christelijke wijsheid toegankelijk voor iedereen, gelovig of seculier.

Het voorwoord is geschreven door Claartje Kruijff.

Bestel Springlevend