Samen geloven

Op straat, in onze winkels, scholen en fabrieken komen we mensen met een migratieachtergrond tegen, maar in de kerk…? Heeft u zich dat wel eens gerealiseerd? En hoe zou dat komen? Dit artikel vertelt over migrantenkerken, maar ook hoe we in onze eigen gemeente ‘meer van kleur’ kunnen worden…

Inleiding

Nederland bestaat al lang niet meer alleen uit mensen die in ons platte landje aan de zee geboren zijn. Ruim een kwart van de bevolking heeft een migratieachtergrond en de samenleving is daarmee feitelijk multicultureel geworden.

Dat laatste geldt niet voor de meeste protestantse gemeenten. Als je dit artikel leest, is er een grote kans dat je ouderling of bezoekmedewerker in een gemeente bent, waar weinig of geen gemeenteleden met migratieachtergrond zijn.

En dat is jammer. Jammer, aan de ene kant omdat er veel christenmigranten zijn die blijkbaar geen aansluiting vinden in de Nederlandse kerken – er is een schatting dat in Nederland 1 à 1,5 miljoen christenmigranten wonen. Jammer aan de andere kant ook voor die Nederlandse kerk. Juist in ontmoetingen met broeders en zusters over cultuurgrenzen heen wordt je eigen geloof verrijkt. Jammer ook, omdat we elkaar in een seculier land hard nodig hebben.

Er zijn allerlei redenen waarom we als Protestantse Kerk in Nederland niet zo snel verkleuren. Er zijn boeken over geschreven waarin het o.a. gaat over verschillende verwachtingen, over de taal- en cultuurkloof, over vooroordelen, onbekendheid en vele andere factoren. (o.a. Esther van Schie, Samen met alle heiligen; Marien Kollenstaart, Allemaal vreemdelingen; Arjanna Honkoop, Op zoek naar verbinding)

In dit artikel wil ik vooral twee verhalen delen. Verhalen van ontmoetingen met migranten. Het zijn verhalen waarin leerpunten zitten voor de kerk. Nee, het is niet altijd makkelijk, maar samen kerk-zijn is mogelijk. Het zijn daarmee voor mij ook verhalen van hoop.

Ik wil je uitnodigen om je door deze verhalen te laten bevragen. Wat zeggen ze voor jouw praktijk als ouderling? Wat is in jullie gemeente mogelijk? Ik hoop dat je je erdoor laat bemoedigen. Ook al lijkt het misschien klein of weinig wat je kunt doen, het kan, onder de zegen van God, veel betekenen.

Juist in ontmoetingen over cultuurgrenzen heen wordt je eigen geloof verrijkt

Afghaanse vrouw

Ik was bij haar op bezoek. Jarenlang had ze geleden onder huiselijk geweld. Ze vertelde erover, terwijl ze me aankeek met haar mooie, amandelvormige, oosterse ogen. ‘Eigenlijk was het ook mijn eigen schuld’, zei ze, roerend in haar kopje kardamonthee, ‘want ik liet het zelf toe. Het ging maar door, want ik had geen gevoel van eigenwaarde. Maar nu heb ik dat wel.’

‘Hoe komt het dat je nu wel zelfvertrouwen hebt?’, vroeg ik.

Ze dacht diep na. ‘Dat is een goede vraag’, zei ze, en na een tijdje half peinzend: ‘Het kwam eigenlijk omdat ik stiekem een keer mee was gegaan naar de kerk. Daar leek het net alsof die mensen er gewoon mochten zijn. Dat voelde ik toen ook. Dat ik er mocht zijn.’

Ze vervolgde: ‘Eigenlijk is de cultuur in het land waar ik vandaan kom heel anders. Als vrouw ben je niks en je man mag alles met je doen. Al op mijn 14e werd ik aan hem uitgehuwelijkt. Ik wist niet beter.’

Na die ene stiekeme keer was ze niet meer terug geweest in de kerk. Maar deze ervaring had haar wel het zetje gegeven om niet langer de mishandelingen te verdragen en hulp te zoeken. Manlief was niet gecharmeerd en had haar verlaten. En toen langzaamaan rust en stabiliteit in haar leven waren weergekeerd, was ook de herinnering aan dat ene kerkbezoek boven komen drijven.

‘Toen heb ik het aan mijn buurvrouw gevraagd, hoe dat zat met het christendom, maar die had geen idee. Ze kende wel toevallig de dominee van het dorp. Die dominee gaf me toen jouw telefoonnummer. Nu hoop ik dat jij het me kan vertellen. Ik wil graag christen worden, maar ik weet er eigenlijk niks van.’

Daar leek het of de mensen er gewoon mochten zijn… dat ík er mocht zijn…

Wat mij in haar verhaal trof was dat ene kerkbezoek, dat dit allemaal in gang had gezet. Haar observatie: de kerk, dat is een plek waar mensen er mogen zijn. Waarschijnlijk had niemand in de kerk in de gaten, dat deze vrouw hierdoor geraakt was. Zonder woorden was de gemeente door haar houding getuige geweest van de God bij wie iedereen welkom is en er mag zijn. En dat maakte het verschil in haar leven.

Daarom: wees niet te snel ontmoedigd als mensen maar één keer in je kerk komen. Je weet niet wat voor uitwerking zo’n bezoek kan hebben.

Als ouderling kun je eraan bijdragen, dat de kerk die plek is waar iedereen er mag zijn. Je kan ervoor zorgen, dat die vreemde gast die je misschien nooit meer terugziet, zich welkom voelt. Gewoon door een hand te geven, een plek te wijzen, uit te nodigen voor de koffie, een vriendelijk praatje te maken. Dat kán het verschil maken.

En misschien raak je dan ook wel dieper in gesprek, krijg je de mogelijkheid om op geloofsvragen van een bezoeker in te gaan. Niet altijd zal het daarop uitlopen, maar het is goed daarvoor open en klaar te staan.

Dorpskerken

In het bovenstaande verhaal hebben we een vrouw ontmoet, die in een dorp woonde waar geen migrantenkerk aanwezig was. Dat is vaak het geval. Er zijn veel migrantenkerken in Nederland, maar die zijn voor het grootste gedeelte in de grote steden gevestigd, terwijl migranten door heel Nederland verspreid wonen. (Zeg niet te snel: ‘Bij ons niet’, want uit officiële cijfers blijkt, dat in bijna alle Nederlandse gemeenten mensen met een migratieachtergrond wonen. Ze zijn alleen lang niet altijd in beeld bij de kerken.)

Vanwege reiskosten, maar ook omdat er lang niet in alle talen en denominaties migrantenkerken bestaan, zijn veel christenmigranten aangewezen op de kerk in het dorp. Soms kiezen migranten er ook bewust voor om juist in een Nederlandse kerk te willen integreren.

Het zou daarom mooi zijn als juist in de kleinere steden en dorpen ambtsdragers zich bezighouden met vragen als: Wie zijn de migranten in ons dorp? Waar wonen ze? Wat zijn hun behoeften? Zijn er al contacten met gemeenteleden? Welke stappen kunnen we zetten? Vanuit de landelijke kerk is er begeleiding mogelijk bij deze vragen vanuit het Samen Gelovenproject. Op deze site vind je wel 41 suggesties voor de eerste stap, die je kunt zetten om als kerk in contact te komen met migranten

Gebouw delen

In de grote steden zijn wel vaak migrantenkerken aanwezig. Dan is het ook mooi als er een relatie kan ontstaan tussen een Nederlandse kerk en een migrantenkerk. Dit kan veel vormen aannemen, maar vaak begint een relatie tussen een migrantenkerk en een PKN-gemeente rond huisvesting. Dat kan zelfs een win-win situatie zijn. Veel PKN-gemeenten kampen met krimp en kunnen extra huurinkomsten goed gebruiken, terwijl migrantengemeenten moeilijk aan geschikte huisvesting kunnen komen. Toch gaat ook dit niet altijd vanzelf.

Mooi als er een relatie kan ontstaan tussen een Nederlandse kerk en een migrantenkerk

De koffiekopjes

‘Wij doen geen Eritreeërs.’ De beheerster van het kerkgebouw van de wat vergrijsde gemeente was er helder in. Ze hadden een nare ervaring gehad met een eerdere verhuur. ‘Het stonk de volgende zondag naar knoflook’, legde ze uit, en erger nog: de kast die de dames van de koffie altijd zo keurig opruimden, was in de war geraakt. De witte koffiekopjes stonden op de verkeerde plek. En een vuile theedoek was in een hoek blijven liggen…

Op hun zoektocht naar een locatie voor het afscheid van een overledene klopten de Eritreeërs bij me aan. Kun jij ons helpen? Als witte Nederlander stond ik persoonlijk borg bij een volgend kerkgebouw. Ze mochten het huren. Tegen vooruitbetaling.

Op zaterdagmiddag arriveerden ze. Jonge mannen met hun zwarte jacks en spijkerbroeken. De vrouwen klein en tenger met de witte doeken met rouwrand om hun hoofden. Uit ieder nieuw groepje, dat langzaam binnen schommelde, steeg een jammerklacht op. Eén begon te huilen en de anderen vielen in. Het ging door merg en been.

Het was ook in- en indroevig. De overledene had een infectie niet overleefd, en haar ongeboren kindje ook niet. Steeds meer mensen arriveerden. Niet de 100, die ze ons gezegd hadden, maar 200, 300, of waren het er meer? Ze zaten om de echtgenoot heen. In stilte, urenlang, afgewisseld met uitbarstingen van verdriet.

Er werd eten rondgebracht. Ieder had thuis wat klaargemaakt. Achter in de zaal zat een groepje mannen nauwkeurig het kasboek bij te houden. Ze telden het gegeven geld. Onbetaalbaar voor de familie alleen om het lichaam te repatriëren.

Een priester stapte naar voren en sprak. Als uit één mond kwamen de responsies. Als met één lijf gebeurde het opstaan en buigen, knielen en bidden. En dan opnieuw de stilte, en het geluid van de klaagvrouwen.

Het duurde van twee tot negen. Zeven uur gezamenlijke rouw. Ik was geraakt door de troost die er uitging van het samen beleven van verdriet, en blij dat ik hen had kunnen helpen.

Nadat ze weggegaan waren, heb ik de oortjes van de koffiekopjes in de kast nog snel dezelfde kant opgedraaid. Gewoon, voor de zekerheid. Mijn kleine bijdrage aan vreedzaam multicultureel kerkzijn.

Ik was geraakt door de troost die uitging van het samen beleven van verdriet

Wederzijdse onbekendheid en onbegrip kunnen voor veel problemen zorgen. Om dit te voorkomen is het belangrijk, dat er in de kerk brugpersonen zijn met een hart voor mensen uit andere culturen, die de communicatie in goede banen leiden. Dat is een taak, die je als ouderling goed op je zou kunnen nemen.

En er zijn nog heel veel andere manieren, waarop je je als gemeente kan openstellen voor mensen met een migratieachtergrond of waarop je samenwerking met een migrantenkerk vorm kunt geven. Kijk bv op www.geloofsinburgering.nl voor materiaal en ideeën.

Ik hoop dat dit artikel je op het spoor zet om daar voor je eigen kerk verder over na te denken. Ik denk dat dat de moeite waard is. Niet voor niets staat er in Efeziërs 3: 18 en 19, dat je juist sámen met alle heiligen (ook die uit die andere culturen dus) in staat zal zijn om de lengte en de breedte, de hoogte en de diepte te begrijpen, ja, de liefde van Christus te kennen die alle kennis te boven gaat.