Strijdlied op de oever
Wie kan dit lied met goed fatsoen meezingen terwijl de lijken aanspoelen? ‘You don’t count the dead with god on your side…’ Staat JHWH, die God van het goede begin, nu als Opperwezen op een wapperende vlag? Verward slaan we het verhaal om. Maar dat is wat al te gemakkelijk. Wanhopig geloof naar bovenmenselijk ingrijpen laat zich niet smoren in burgerlijk verlangen naar zachtaardige godjes.
Wij moderne redelijke mensen kunnen God alleen nog zien als zacht hummende ‘well-meaning little therapist’. Tot het water ons aan de lippen staat.
Voor wie leeft met de zee voor ogen klinkt Mozes’ lofzang als het scheppingslied, dat tegen het duister inzingt. De zee is geen abstracte macht, maar een concrete vijand. Het lied op de oever is als een negrospiritual in de dagen van Ku Klux Clan; Brechts Jenny die Seeräuberbraut in haar bordeel; een profetie in oorlogstijd. We hebben ons wel wat al te gemakkelijk op de goede oever gezet. Met Noach voortgedobberd in de ark. We vergeten liever hoeveel onze god op de jagende Farao lijkt; vervuld als we zijn van ons geloof in eigen macht en idealen, tot de wagens vastlopen, zoals tanks in de tropen en de troepen in de Vlaamse modder. Maar de generaals drijven door. Wat maakt dat ze niet omkeren voor de zee?
Na het lied begint de woestijn pas echt. Ziekmakend vroeger-was-alles-beter heimwee. Op harde grond, ver buiten de tuin van belofte zul je vrijheid, het subtiele onderscheid tussen slaaf en dienaar moeten leren. De twee delen hetzelfde woord in het Hebreeuws.
Het onderscheid is subtieler dan het vaal lijkt.
Slaaf ben je van Farao die neemt, dienaar van de Heer van wie je ontvangt. Wanneer wordt de een tot de ander? Wie heeft de macht over jou? Godsdienst maakt slaven en in vrijheid zonder eten is Farao een bevrijder. Het onderscheid leren kost meer dan een generatie. Het land van belofte is nog ver.
In de Bijbelverhalen ontmoet een raadselachtige God een groep zwervers. Hij trekt met ze mee, de woestijn in op zoek naar nieuw land. Daar bouwen koningen hun paleizen en tempels, maar niets is voor eeuwig.
