Heb je behoefte aan bezinning deze zomer? Doe nu een tiendaagse retraite met ‘Mariamomenten’ van Eline Hoogenboom. We zetten iedere dag een meditatie online. Vandaag meditatie 8: In de greep van de duivel.

De hel is een weerbarstig thema uit het christelijk geloof. Bestaat de hel? En wat betekent dit voor ons? In deze aflevering gaat Elsbeth in gesprek met Arnold Huijgen, auteur van Inferno. Arnold Huijgen verrichte grondig onderzoek naar Bijbelse bronnen en christelijke en seculiere tradities over de hel. Het werd een spannende zoektocht naar de betekenis en relevantie van de duistere afgrond vandaag. Christus’ nederdaling in de hel is voor hem de sleutel tot een nieuw verstaan van de hel. Van daaruit ontvouwt zich een theologie die zowel recht doet aan de veelkleurigheid van Schrift en traditie als aan de rauwheid van menselijke ervaringen. Inferno herijkt het gesprek over de hel in deze tijd fundamenteel. Het wijst een weg door de duisternis, in het licht van Christus. 

We hebben het er liever niet over: de hel. Maar Arnold Huijgen, de Theoloog der Nederlanden, schreef er een boek over: Inferno. Daarin biedt Huijgen ons een nieuwe manier van spreken over de hel, want ‘belangrijke theologische tradities schieten daarin tekort.’ Tijdens dit symposium zoekt hij het gesprek met wetenschappers, theologen en kunstenaars over hun ‘heltaal’. Met onder anderen historicus Beatrice de Graaf, theoloog Kees van der Kooi, beeldend kunstenaar Egbert Modderman en schrijver Niña Weijers.

Onze wereld kent allerlei ‘hellen’ stelt Theoloog der Nederlanden Arnold Huijgen: de klimaathel, de mentale hel, de hel van de oorlog. Deze hellen vragen om theologische duiding én om prediking. Tijdens het Preekfestival 2026 aan de PthU sprak Huijgen onderstaande lezing uit, waarna een workshop volgde. Want hoe doe je dat, preken over de hel?

Arnold Huijgen duikt naar eigen zeggen graag in de ‘vergeten groenten uit de tuin van de protestantse theologie’. Eerder deed hij dat met zijn boek over Maria en nu met zijn boek over de hel en het kwaad: Inferno. Lees hieronder een fragment uit de inleiding van Inferno.

De Nederlandse koloniale bezetter zag zichzelf als het volk dat door God uit de Egyptische slavernij was bevrijd, maar de zwarte christenen, zoals de Surinaamse zendeling Johannes King, zag de Nederlandse koloniale bezetter als de wrede Egyptische farao waarvan bevrijding nodig was!

Het grootste handgeschreven boek ter wereld staat bekend als ‘de Bijbel van de duivel’. In het Latijn wordt dit werk, vanwege zijn afmetingen, de Codex Gigas genoemd. Het boek meet 90 bij 50,5 cm en weegt maar liefst vijfenzeventig kilo. Waarschijnlijk is het geschreven aan het begin van de dertiende eeuw in het Benedictijner klooster van Podlaice in Oost-Bohemen, maar betrouwbare informatie over het ontstaan van dit enorme boek ontbreekt. Wel is er een legende die verhaalt van een zondige monnik die, nadat hij ter dood was veroordeeld, vóór zijn executie dit boek zou hebben moeten schrijven. Omdat dit een onmogelijke opgave was, zou hij hulp gezocht hebben bij de duivel zelf, die voor zijn diensten in het werk een hele bladzijde kreeg.

Vaag zei zijn naam mij wel iets. Ik kreeg een uitnodiging om een lezing van hem bij te wonen aan de Nijmeegse universiteit. Al snel begon me te dagen dat het aan mij lag dat de naam van Édouard Louis nauwelijks herkenning bij me opriep. Weken van tevoren was de avond uitverkocht. Een aantal keer ontving ik een mailtje met het verzoek of ik, als ik onverhoopt toch verhinderd bleek te zijn, dat even wilde melden. Dan kon iemand op de wachtlijst nog blij worden gemaakt.

Eeuwenlang werd het doen van het kwade gezien als een bewuste keuze. Een keuze om de eigen belangen na te streven, de keuze om rücksichtlos te doen wat geluk of voordeel oplevert. Maar na de Holocaust stelden Joodse denkers de vraag of mensen wel doelbewust het kwade deden. In wiens belang was de Tweede Wereldoorlog geweest? Er leek sprake van een ongeziene vernietigingsdrang, waarbij ook de daders zichzelf in het ongeluk stortten, eerder dan dat ze er beter van werden.