Verdriet over de kerk

Een voorbeeld uit de praktijk van het bezoekwerk

De maat is vol

Al een tijdje had Esther hen gemist in de kerk: Jaap en Ans de Vries. Allebei jarenlang actief in het kerkenwerk. Voorheen maakten zij deel uit van wijkgemeente Zuid. Bij een fusie acht jaar geleden zijn wijkgemeentes Zuid en Noord samengegaan. Het kerkgebouw van Zuid is toen afgestoten. Jaap en Ans hadden destijds – net als veel andere gemeenteleden van Zuid – moeite om hun vertrouwde kerkgebouw te verlaten en over te stappen naar het gebouw van Noord. Maar ze stelden zich positief op en bleven ook in de gefuseerde kerk volop meedoen. Jaap als diaken, Ans als leidster van de kindernevendienst. Vorig jaar zijn ze allebei gestopt met hun taak. Daarna heeft Esther hen weinig meer in de kerk gezien. Tijd om weer eens contact op te nemen, besluit ze. Het maken van een afspraak is snel voor elkaar.

Esther voelt zich een beetje schuldig dat ze hen niet eerder heeft gebeld. Als ze bij Jaap en Ans is, vraagt ze hoe het met hen gaat.

‘Goed,’ antwoordt Jaap. ‘Maar wat er op het moment allemaal in de kerk gebeurt, daar voelen we ons heel ongelukkig bij.’ ‘Welke dingen bedoel je?’ vraagt Esther. ‘Nou, al die bijzondere liederen tegenwoordig, vaak nog in het Engels ook. En twee keer per maand een speciale themadienst. De dominee gaat ook steeds meer op de moderne toer. Hij zei laatst in een preek dat je de bijbelverhalen niet zo letterlijk moet nemen, maar dat ze vooral symbolisch bedoeld zijn,’ zegt Jaap.

Ans vult aan: ‘De laatste tijd botste ik daar ook tegenaan bij de kindernevendienst. We kregen het over hoe je aan kinderen de wonderverhalen in de Bijbel uitlegt. Voor mij zijn die verhalen echt zo gebeurd, maar de anderen in de leiding dachten daar anders over.’ ‘We voelen ons steeds meer alleen staan in de gemeente,’ zegt Jaap. ‘En dat doet ontzettend pijn!’ Zijn stem hapert. Het blijft even stil. Dan probeert Esther hun gevoel onder woorden te brengen: ‘Jullie voelen je eenzaam in de kerk, terwijl jullie altijd met zoveel liefde meegedaan hebben.’ ‘Klopt,’ antwoordt Jaap. ‘Daarom gaan we voorlopig ook maar even niet meer. Maar we missen de kerk en de mensen wel.’

Verdriet

Verdriet hangt vrijwel altijd samen met verlies. In het bijzonder geldt dat bij het verlies van een geliefde naaste. Het dagelijks gemis van die ander geeft veel verdriet. Er is een lange tijd van rouw aangebroken. Verdriet kan ook veroorzaakt worden door het verlies van íéts wat dierbaar en belangrijk voor ons is. Zoals verlies van onze gezondheid of die van onze naasten, verlies van ons werk, ons huis, een vaste club die opgeheven wordt… We zijn aan iets gehecht, we zijn er blij mee, en dan valt het weg.

In de kerk kunnen ingrijpende veranderingen tot verdriet leiden. Mensen missen de vertrouwde gang van zaken. Zo maakt het afstoten van een kerkgebouw veel emoties los. Datzelfde geldt voor liturgische vernieuwingen. Iemand kan ook verdriet hebben omdat een predikant vertrekt met wie hij of zij een goede band had opgebouwd. Een nieuwe dominee brengt weer een nieuwe stijl met zich mee. Voor sommigen is die vernieuwing welkom, voor anderen moeilijk. Conflicten in de gemeente kunnen ook veel verdriet geven. Als de gemoederen verhit zijn, vallen er soms harde woorden. Betrokkenen (en ook anderen die het zien gebeuren) kunnen daardoor diep gekwetst worden. Als dat niet goed wordt uitgepraat, kunnen mensen jarenlang met verdriet en pijn blijven rondlopen.

Een andere oorzaak van verdriet is het gemis van iets waar we in ons leven heel erg naar verlangen, maar wat er (nog) niet is. Bijvoorbeeld verdriet bij een onvervulde kinderwens, of verdriet bij het gemis van een vaste levenspartner. Ook ten aanzien van de kerk kunnen mensen een sterk verlangen of een bepaald ideaal hebben. Bijvoorbeeld een homopaar dat heel graag een inzegening in de eigen gemeente wil. De partners (en anderen in hun omgeving) lopen verdriet op als de kerkenraad dat afwijst. Of mensen die dromen van een missionaire kerk die meer naar buiten treedt. Zij zien het met veel verdriet aan als alle energie van de kerkenraad opgaat aan binnenkerkelijke aangelegenheden.

Gehechtheid

In het geloofsleven hechten we ons vaak aan bepaalde gewoontes, objecten en mensen. We kunnen God niet zien. Wel kunnen we soms zijn aanwezigheid en liefde ervaren. Bijvoorbeeld als we in de Bijbel lezen, als we bidden of zingen, in de liefde van en voor andere mensen, in het kerkgebouw, bij het orgelspel… Deze situaties en alles wat daarbij hoort, raken in onze beleving steeds meer verbonden met God. Zeker als we dat al jaren zo ervaren.

Als we vanaf onze vroegste kinderjaren in hetzelfde kerkgebouw komen, krijgen we daar een bepaalde band mee. Die band wordt gekleurd door de ervaringen die we in en met de kerk opdoen. Het gebouw is voor ons verbonden met onze ouders die ons meenamen, met onze verdere familie en vrienden, met speciale levensgebeurtenissen als doop, huwelijk, uitvaart. Het gebouw kan een sterk gevoel van vertrouwdheid en geborgenheid oproepen. Het voelt als ‘thuis’. Geen wonder dat het enorm veel verdriet geeft als je dat huis en thuis moet opgeven. Net als een gebouw kunnen ook bepaalde christelijke liederen nauw met onze geloofsbeleving verbonden zijn. Wie van jongs af aan graag psalmen zingt en/ of leest, zal het missen als deze steeds meer uit de zondagse eredienst verdwijnen. Zeker als de nieuwe liederen onbekend zijn.

Aan wie of wat we gehecht zijn is heel persoonlijk. De één hecht aan bepaalde gebruiken en opvattingen, die voor een ander minder belangrijk zijn. Voor sommigen is de vertrouwde bijbeluitleg wezenlijk voor hun geloofsbeleving, anderen staan open voor nieuwe visies op de Schrift.

Gehechtheid betekent een innige verwevenheid. We hebben een diepe emotionele band met iemand of iets. Die band laat je niet zomaar los. Het geeft veel verdriet als we op een gegeven moment toch iets moeten opgeven waaraan we gehecht zijn.

Opmerkzaam zijn

Aan sommige mensen merk je het meteen als ze verdriet hebben om bepaalde ontwikkelingen in de kerk. Ze spreken bijvoorbeeld op een gemeenteavond hun gevoelens uit. Of schrijven een emotionele brief aan de kerkenraad.

Vaak vertaalt verdriet zich in boosheid. Het is goed om te beseffen dat onder boosheid in veel gevallen verdriet schuilgaat. Er staat iets op het spel wat elangrijk voor iemand is.

Er zijn ook mensen die hun verdriet niet zo direct uiten. Ze praten er slechts in kleine kring over. Of lijden in stilte. Mensen die verdriet oplopen aan de kerk trekken zich soms steeds verder uit de geloofsgemeenschap terug en komen op een bepaald moment helemaal niet meer. Als ze niet gemist worden, kan dat het verdriet versterken. Niet alleen de zaak waar het om gaat, maar ook het gevoel van alleen staan maakt deel uit van het verdriet.

Daarom is het belangrijk om in de geloofsgemeenschap attent te zijn op elkaar. Bel eens op als iemand een tijdje niet komt. Hoe gaat het met die persoon? Het kan zijn dat iemand ziek is, of dat hij of zij moeite heeft met iets in de kerk. Contact zoeken is een teken van betrokkenheid bij elkaar. Daar hoef je niet speciaal bezoekmedewerker voor te zijn. Omzien naar elkaar is een taak van alle gemeenteleden. Als je open vraagt hoe het met iemand gaat en aangeeft dat je iemand mist, stelt die ander dat meestal zeer op prijs. In dat geval geef je iemand ook de kans om te vertellen of er iets aan de hand is en wat.

Na een emotionele uitbarsting op een gemeenteavond of in de kerkenraad is het belangrijk dat iemand persoonlijk contact opneemt met de betrokkene. Stem met de leidinggevenden/aanwezigen af wie dat het beste kan doen. Maak na afloop van de vergadering meteen een afspraak met de gekwetste persoon om op een rustig moment samen verder te praten. Wacht niet te lang.

Aandachtspunten in het gesprek

Als iemand geraakt is door veranderingen in de kerk, kan een persoonlijk bezoek bij die persoon thuis helpen om de pijn samen te bespreken en te delen. Om de ander goed te kunnen begrijpen en om elkaar in het gesprek nader te komen, zijn er enkele punten om op te letten.

In de eerste plaats is het belangrijk om de ander ruim de gelegenheid te geven om te vertellen. Waar heeft iemand verdriet over? Wat vindt hij of zij moeilijk? Luister, vraag door en probeer het gevoel van de ander op te pakken. Positieve vragen kunnen het gesprek verder verdiepen. Wat is voor de ander van grote waarde? Waar verlangt iemand naar? Kom in het gesprek niet te snel met een eigen reactie. De verleiding is groot om bij kritiek op de kerk meteen met een weerwoord te komen. Het effect daarvan is echter dat iemand zich niet voldoende gehoord zal voelen. Dat versterkt het verdriet en schept verwijdering.

Pas als de ander zich helemaal heeft kunnen uitspreken, kun je als bezoeker zelf iets inbrengen. Dan staat die persoon daar meestal ook open voor. Je kunt iets vertellen over je eigen beleving. Hoe ervaar jij datgene waar het om gaat? Hoe sta je zelf tegenover de verandering? Door dit te delen kan het gesprek tot een onderlinge ontmoeting worden. Iets toelichten of uitleggen kan in dit stadium van het gesprek ook. Hoe is de kerkenraad tot het besluit gekomen? Wat was de aanleiding?

Tot slot is het belangrijk om samen te kijken of je iets met het verdriet van de betrokkene kunt doen. Vindt de persoon het fijn als je het zere punt meldt in het wijkteam of in de kerkenraad? Zonder of met diens naam erbij? Vraag ook waar iemand behoefte aan heeft. Wil hij of zij een keer met de dominee verder praten over omgaan met de Bijbel? Zijn er in de gemeente andere gelegenheden voor onderling gesprek over geloofsbeleving? Stimuleer mensen die verdriet hebben over de kerk om met anderen in de gemeente in gesprek te blijven. Hun inbreng is van waarde en nodig.

Samen

Verdriet over de kerk is niet altijd weg te nemen. Sommige zaken zijn goed uit te praten, andere zijn en blijven ingewikkeld. Aandacht en meeleven kan wel helpen om samen verder te komen. Laat merken dat je iemand mist, dat je bewogen bent met zijn of haar verdriet over de kerk. Geef de ander en jezelf tijd, heb geduld. Blijf elkaar trouw, ook als het gesprek moeilijk is.

Het is onvermijdelijk dat bepaalde veranderingen en ontwikkelingen in de kerk pijn geven. Iets loslaten kost moeite. Daarom is het belangrijk om veranderingen in de kerk goed voor te bereiden en de gemeente er tijdig bij te betrekken. Probeer besluiten zoveel mogelijk samen als gemeenschap te nemen. Hoor alle stemmen, weeg deze zorgvuldig af. Het samen tot een besluit komen doet een sterk appèl op de onderlinge verdraagzaamheid en liefde. Soms moet je iets opgeven waar je aan gehecht bent terwille van de opbouw van gemeente. Zorg er als kerkenraad wel voor dat niet steeds dezelfde mensen iets moeten inleveren. Een nieuw verlies doet het oude weer opleven. Het verdriet stapelt zich dan op en wordt op een gegeven moment te veel. Voer veranderingen ook niet te snel achter elkaar door.

Bied mogelijkheden dat mensen samen in kleine kring over geloofsthema’s in gesprek kunnen gaan. Organiseer bijvoorbeeld huiskamerbijeenkomsten over ieders favoriete christelijke lied. Geef mensen de gelegenheid om op de bijeenkomst te vertellen wat een bepaald lied voor hen betekent. Of ga op een koffieochtend samen in gesprek over een bijbelverhaal. Wissel met elkaar gedachten en gevoelens uit rond het bijbelgedeelte. Gesprekken in kleine kring over persoonlijke geloofsbeleving maken duidelijk hoeveel verscheidenheid er in de gemeente is. En dat verschillen heel goed naast elkaar kunnen bestaan. Juist die verscheidenheid maakt het onderlinge gesprek zo boeiend en verrijkend. Deze persoonlijke gesprekken met elkaar vormen een onmisbare basis voor besluiten en veranderingen in de gemeente.