Vliegen naar een groen hotel

Het meest duurzame hotel van Afrika, Hotel Verde in Kaapstad, ligt op steenworp afstand van een drukke internationale luchthaven. Het hotel is afhankelijk van de vliegtoeristen, dus hoe duurzaam is het project eigenlijk? Thandi Soko-De Jong komt aan de hand van Johannes 9 en het wereldbeeld van de Kichwa tot de conclusie dat onze relatie met de aarde één van wederkerigheid is. Ze laat echter ook zien dat wie goed voor de aarde wil zorgen, de kwetsbaren niet moet vergeten.

Een groene droom

Hotel Verde bevindt zich midden in het drukke deel van Kaapstad. Het hotel is niet alleen mooi om te zien, maar valt ook op door haar innovatieve windturbines, kleine stukjes drasland en haar interieur, dat door de natuur geïnspireerd is. De turbines wekken schone energie op, waardoor het hotel minder afhankelijkheid is van niet-hernieuwbare bronnen. Afval wordt verantwoord beheerd, grijswater gerecycled en de broeikasgasuitstoot van de gasten wordt gecompenseerd door CO2-opslagprojecten. Het hotel biedt ook alternatieven voor traditionele flipovers, stelt gerecycled schrijfmateriaal ter beschikking en biedt videoconferenties aan als optie voor emissie-intensieve conferentiereizen.

Maar dat is nog niet alles. Door duurzame keuzes te maken tijdens hun verblijf, zoals het nemen van de trap in plaats van de lift, het scheiden van afval, het hergebruiken van beddengoed en handdoeken en het opwekken van energie via fitnessapparaten, kunnen de gasten Verdinos verdienen, waarmee ze aankopen kunnen doen in het hotel of kosten kunnen compenseren. Verdinos is een woordspeling op de naam van het hotel en Italiaanse woord verde, wat ‘groen’ betekent. Met behulp van dit beloningssysteem hoopt het hotel positief gedrag te bevorderen. Wie wil er nu niet beloond worden voor duurzame keuzes?

Stilletjes afhankelijk

Hotel Verde blijft echter afhankelijk van de vervuilende vliegindustrie. Deze afhankelijkheid wordt echter niet expliciet verwoord. Hoewel hun CO2-compensatiemaatregelen zichtbaar zijn, blijft de publieke stem van het hotel zwak als het gaat om de uitstoot van de reizigers die zij huisvesten. Hun beloningssysteem is waardevol, maar pakt niet het onderliggende, structurele probleem van vervuiling aan.

Niet alleen het vliegveld is een probleem. Zelfs de groenste hotels blijven namelijk afhankelijk van een efficiënte omgang met de kosten om overeind te kunnen blijven. Dit betekent dat kostenbesparing vaak voorrang krijgt, wat in sterk ongelijke samenlevingen kan leiden tot lage lonen. De laagbetaalde werknemers kunnen dus niet zelf genieten van de luxe die ze de hotelgasten aanbieden. Hoewel Hotel Verde zich bewust inspant om dergelijke ongelijkheden te verkleinen, blijft het comfort en de veiligheid die de reizigers genieten, onbereikbaar voor de meeste leden van de lokale gemeenschappen.

Ook blijft de groene ervaring altijd een gecommercialiseerde ervaring. Neem bijvoorbeeld de Verdino-beloningen voor wandelen of joggen rond de draslandjes van het hotel. Alleen hotelgasten krijgen toegang tot de privédraslandjes. Voor de economisch kwetsbare buurtbewoners blijft dit gebied buiten bereik. Veel bestemmingen die afgelegen liggen en gepromoot worden als ‘dichtbij de natuur’ of ‘eco-vriendelijk’ zijn economisch exclusief en om ze te kunnen bereiken is vaak niet-hernieuwbare energie nodig. Wat dat betreft heeft Hotel Verde een voordeel: het is gunstig gelegen en brengt klanten al snel in contact met een duurzame omgeving, in plaats van dat ze hen op pad stuurt om duurzame ervaringen elders te beleven.

Johannes 9

Het hotel laat een spanning zien tussen duurzame aspiraties en keuzes die een uitbuitend en ongelijkwaardig systeem in stand houden. Wat heeft de Bijbel eigenlijk over deze spanning te zeggen? Ik moet denken aan Johannes 9 vers 6-7, waarin Jezus een blinde man geneest met een modderpapje gemaakt van zijn speeksel en aarde en hem opdraagt om zich te wassen in een vijver.

“Na deze woorden spuwde hij op de grond. Met het speeksel maakte hij wat modder, hij streek die op de ogen van de blinde en zei tegen hem: ‘Ga naar het badhuis van Siloam en was u daar (Siloam is in onze taal ‘gezondene’). De man ging weg, waste zich en toen hij terugkwam, kon hij zien.”

Verschillende interpretaties van deze passages wijzen op de verwevenheid tussen God, mens en natuur. In de genezing van de man maakt Jezus geen scheiding tussen het goddelijke en de natuur. Het passage in Johannes 9 herinnert ons eraan dat onze gezondheid en die van de planeet onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Het behoud en de bloei van beide zijn van elkaar afhankelijk.

De Kichwa uit Ecuador

Ook van de Kichwa van Sarayaku in Ecuador¹ kunnen we veel leren over onderlinge verbondenheid. Via hun Kawsak Sacha cosmovisión (Selva Viviente/Levend Woud) – een kosmisch wereldbeeld – zien zij het behoud van de natuur niet in termen van rentmeesterschap, waarin de natuur passief is, maar benadrukken ze juist de wederkerigheid van de relatie tussen mensen en de levende, dynamische aarde. Volgens José María Gualinga,² de leider van de Kichwa, is de natuur dynamisch: de aarde reageert op degradatie met natuurrampen en op zorg met bloei. Gualinga is ook van mening dat menselijk welzijn onlosmakelijk verbonden is met ecologisch welzijn.

De Kawsak Sacha cosmovisión is een voorbeeld van wereldbeelden die essentieel zijn voor het aanpakken van klimaatverandering, omdat ze niet worden bepaald door consumententrends maar door continuïteit. Ze maken deel uit van de kennis van inheemse bevolkingsgroepen die ecosystemen generaties lang hebben beschermd. We kunnen veel van hun cultureel erfgoed leren.

Geen rentmeesterschap maar wederkerigheid

Ecologische theologie gaat dus niet over rentmeesterschap. De focus ligt op de wederkerigheid van de schepping. De natuur is niet passief, maar zij handelt en reageert. De stijgende CO₂-uitstoot en milieucrises laten de interactie tussen menselijk handelen en de reactie van de aarde duidelijk zien. Daarnaast leggen ze de ongelijke impact bloot tussen de welgestelden met de grootste ecologische voetafdruk, mede door de verre reizen die ze maken, en de kwetsbare gemeenschappen, die uiteindelijk het meeste lijden onder klimaatverandering.

Hotel Verde is op veel manieren prijzenswaardig. Ze heeft een milieuvriendelijke infrastructuur, maakt gebruik van hernieuwbare energie en prikkelt duurzaam gedrag bij de gasten. Toch ontbreekt het aan een bredere morele verbeelding. Het hotel heeft nog niet de stap gezet om ‘groene gastvrijheid’ te verbinden met ‘economische gelijkwaardigheid’. Duurzame acties zouden niet alleen ecosystemen en economieën ten goede moeten komen, maar ook de meest kwetsbare leden van de samenleving. Johannes 9 toont ons dat het goddelijke, het welzijn van de mens en de natuur niet los staan van elkaar maar onderling zijn verbonden.

Thandi Soko-de Jong is theoloog en promovenda aan de Desmond Tutu Centre for Religion and Social Justice, University of the Western Cape, Zuid-Afrika. Ze is co-moderator van de Gender Justice Reference Group van de Wereldraad van Kerken en actief betrokken bij diverse netwerken rond theologie en sociale kwesties.

1. ICCA-consortium 2025. “José María Gualinga: Lid van de Raad van Oudsten.” Online beschikbaar:  https://www.iccaconsortium.org/people/jose-maria-gualinga/ ↩︎
2. Presentatie gegeven door José Gualinga. Paulo Freire Jaarlezing 2025: “Leren met de Kawsak Sacha (Living Forest).” Het Institute for Creative Futures (ICF) en de Communication and Social Change Hub aan de Loughborough University, Londen, VK.  22 oktober 2025. ↩︎