Voortdurend moeten vluchten bepaalde het werk van Rumi

Recensie van Kader Abdolah’s boek over de dertiende-eeuwse islamitische mysticus Rumi. Abdolah benadert Rumi vooral als vluchteling, hetgeen naar zijn mening Rumi voor het leven getekend heeft. Met die bril op beschrijft hij Rumi’s mystieke reis door het leven.

De Perzische dichter Rumi (1207-1273) is vooral bekend geworden als een belangrijke vertolker van mystiek getinte poëzie. Geboren in Afghanistan, vluchtte hij later met het gezin voor de Mongolen en uiteindelijk streek hij neer in Konya in Turkije.

Rumi’s vader was een groot islam-geleerde en de zoon werd dat ook. In Turkije kwam hij tevens in aanraking met het soefisme, de vrome mystiek van de islam. Vooral door zijn vriendschap met de mysticus Sjams leerde hij de wervelende ‘dans van de derwisjen’ kennen.

Liefde, pijn en hoop

Er zijn wel duizenden boeken over Rumi geschreven. Kader Abdolah voegt daar nu weer een boek aan toe. Eerder schreef Abdolah al 1001 nacht en Het huis van de moskee. Ook vertaalde hij de Koran. Hij is een gedreven boodschapper en wil graag wat hij ontdekt doorgeven.

Abdolah: de vluchteling Rumi bezingt de pijn van de mensheid

Zo is hij al lang getroffen door het levensverhaal van Rumi, in wie hij een mede-vluchteling, een immigrant, herkende. Abdolah vluchtte zelf in 1988 uit Iran. Rumi was in zijn tijd voortdúrend op de vlucht voor de Mongoolse veroveraar Djengis Khan, die de oosterse wereld op zijn kop zette. Daardoor maakte hij kennis met vele culturen en talen en leed hij vele verliezen.

Abdolah is ervan overtuigd dat dat de persoon van Rumi erg moet hebben bepaald. Dat is ook de reden dat hij zo mooi de liefde, de pijn, de hoop en het verlangen van de mensheid kan bezingen. Abdolah groeide op met zijn gedichten en was jarenlang intensief met hem bezig. Overtuigd van de waarde van zijn werk wilde hij Rumi graag in het Nederlands presenteren. Maar vertalen is ook altijd interpreteren. De vertaalsleutel voor het verstaan van Rumi werd voor hem hoe langer hoe meer de benadering van Rumi als vluchteling.

Zielsvriendschap

Dit mooi uitgegeven, gebonden boek, ‘opgedragen aan het huis waar ik vandaan kom’, gaat over de ‘mystieke reis door het leven’ van Rumi en bevat drie verschillende delen.

Rumi verwoordt het verlangen naar het thuisland

Deel een is een novelle over de levensloop van Rumi. Dit wordt ingeleid met een mededeling dat, hoewel de verhalen en gebeurtenissen in dit boek gebaseerd zijn op historische feiten, ‘alles volgens de wetten van de literatuur gelezen mag worden’. Hier komt ook zijn bijzondere zielsvriendschap met Shams aan de orde, een rondtrekkende derwisj.

Dan volgt in het tweede deel een keuze van 92 gedichten. Daarbij gaat het vaak om het verlangen naar een oorspronkelijk thuisland, zoals zo mooi verwoord in bijvoorbeeld Het lied van het riet:

Deel drie ten slotte bevat 53 oude, religieuze, historische volksverhalen die indertijd algemeen bekend waren en die Rumi in zijn oeuvre verwerkte. Kader Abdolah vertaalde en bewerkte ze op zijn manier.

Het hele boek is een mooie aanvulling op de bestaande boeken over Rumi.

Kader Abdolah, Wat je zoekt zoekt jou. Een mystieke reis door het leven van de Perzische dichter Rumi. Prometheus, Amsterdam, 2022. 432 pp. €25,00. ISBN 9789044651928