Vrijheid

Vergeven is een zoektocht naar wat je te doen staat, en naar welke ruimte er is vanbinnen.

‘Tot 7 maal 70 maal, vergeef ik een ander zijn schuld; tot 7 maal 70 maal, de Heer heeft met mij ook geduld.’ Als klein meisje zong ik dit kinderliedje vol overgave mee. Toen ik ouder werd realiseerde ik me steeds vaker dat dat vergeven helemaal niet zo eenvoudig is. Er zitten heel wat haken en ogen aan.

Zo kun je allerlei vragen stellen bij vergeving. Als ik zeg dat ik een ander vergeef, is het kwaad dan zomaar verdwenen? En als ik zeg dat ik vergeef, plaats ik mezelf dan niet boven die ander? Of als ik een ander vergeef, neem ik mijzelf en mijn pijn dan wel serieus? Wordt het foute dan niet terzijde geschoven, omdat ik vergeven mijn plicht vind? Kan ik een ander vergeven als diegene zich niet verontschuldigt? Kan ik iemand vergeven die ik niet meer zie, of die er niet meer is? En wanneer voel ik vanbinnen dat ik iemand vergeven heb?

Schuld

Vergeving is een complex begrip en vraagt nadere doordenking. Is het trouwens niet tegenstrijdig? Dat er een nieuw begin mogelijk is, ondanks het kwaad?

Vergeving hangt nauw samen met het begrip verontschuldiging. Jonge kinderen leren we al vroeg ‘sorry’ zeggen. Maar met dat iemand zich verontschuldigt, lijkt het wel of diegene de schuld kleiner maakt of relativeert: ‘Het spijt me, maar…’ Degene die zich verontschuldigt, verwacht begrip.

Vergeving omvat meer dan verontschuldiging. Iemand die om vergeving vraagt, ziet juist de eigen schuld onder ogen. Diegene weet dat wat gedaan is, niet meer ongedaan gemaakt kan worden. Het enige dat kan gebeuren, is dat het kwade in een ander licht komt te staan. En daarvoor heeft hij degene aan wie het kwaad geschied is, nodig.

Ruimte

Hoe kun je vergeven wanneer jou kwaad is aangedaan? Ik denk dat dit een vraag is waarin iedereen die ermee te maken heeft een eigen weg zoekt. Vanuit plicht kun je niet vergeven, alleen vanuit oprechtheid en liefde die van binnenuit komt en die ten volle gewild wordt. Het is een proces om daar te komen. Verschillende denkers zoals bijvoorbeeld de joodse psychiater Viktor Frankl hebben gezocht naar de ruimte die een mens heeft om bij die vergeving te komen. Vergeven heeft te maken met vrijheid.

Zelfkennis

Frankl, die in de Tweede Wereldoorlog verschillende concentratiekampen overleefde, zei: ‘Alles kan een mens ontnomen worden, behalve één ding: het kiezen van een houding in elke omstandigheid.’ Ook al is het soms heel moeilijk om te zien. Je hebt altijd een keuze; als je die keuze bewust maakt, neem je je eigen verantwoordelijkheid. Los van de situatie, hoe vreselijk die ook kan zijn. En bewust de keuze maken in hoe je je opstelt, dat maakt je vrij. Je zou kunnen zeggen dat je pas vrij bent als je de kwaliteit van je leven niet langer afhankelijk maakt van de buitenwereld en van anderen. Als je het grotere geheel kunt zien waarvan je onderdeel uitmaakt. En dan vraagt de daad van vergeving ook om zelfkennis. Wij hebben zelf ook onze eigen donkere kanten; die zullen we onder ogen moeten zien, aanvaarden en vergeven. Pas als wij een realistische kijk op onszelf hebben, dan zullen we een ander kunnen vergeven.

Zoektocht

Het kinderliedje blijft in mijn hoofd hangen. Ook na het lezen van verschillende beschouwingen over vergeving. Het is een zoektocht besef ik, vergeven. Eigenlijk ook een buitengewone daad. Iedere situatie is weer anders. Ik vind het een prachtig iets, vergeving. Ik ben onder de indruk als ik verhalen lees van mensen die anderen kunnen vergeven. Maar ik kan me soms ook zo voorstellen dat het niet lukt. Dat het kwaad zo groot is, dat je er niet aan voorbij kunt en dat je daar tegelijkertijd onder lijdt. Dan hoop ik dat er mensen zijn die met je meegaan op die zoektocht naar waar ruimte zit, om toch een (kleine) keuze te maken, zodat er lucht komt en een beetje vrijheid.