Interview: “Dankbaarheid is niet zomaar een leuk gevoel”

Theologiestudent Romy Kersten en jezuïetenpastor Nikolaas Sintobin schreven samen het boek Dankretraite. Een praktische gids om in 31 dagen dankbaarheid te beoefenen, gebaseerd op de ignatiaanse spiritualiteit. Maar wat betekent dankbaarheid voor de auteurs zelf? Hoe passen ze het toe in hun dagelijks leven? En wat heeft het ze gebracht? Redacteur Maartje Amelink ging met ze in gesprek.

Hebben jullie vandaag al ergens voor gedankt?

Romy: ‘Ja, ik ben nu in Gent en heb vanochtend hardgelopen. Ik heb een paar mooie dagen achter de rug, het is prachtig weer, de omgeving is hier mooi. Dus ik werd wel even overspoeld door dankbaarheid tijdens het rennen. Vroeger moest ik er echt voor gaan zitten, maar hoe meer ik met dankbaarheid bezig ben hoe vaker het gewoon opkomt in het dagelijks leven. Ik ervaar het als een soort blik naar boven naar God, zo van, wat fijn dat het allemaal kan en dat ik een goed leven heb.’

Nikolaas: ‘Ik heb elke dag een vast dankmoment, we gaan dan met de medebroeders naar de huiskapel om tien minuten in stilte te bidden. Dat is eigenlijk een terugblik op de dag: welke momenten van vreugde, schoonheid en blijheid heb ik ervaren? En om daar dan voor te danken. Maar voor mij geldt ook wat Romy zegt. Er is een ruimere gevoeligheid in mij ontstaan, waardoor ik het mooie dat me overkomt niet als evident of normaal beschouw maar besef: dat wordt me gegeven. Het is niet zo dat ik principieel altijd dankbaar ben, maar er is een aandacht voor gegroeid.’

En waar dank je dan voor?

Nikolaas: ‘Dat kan van alles zijn. De gewone, dagelijkse dingen. Lekker eten. Een wandeling. Ik zou bijna zeggen: hoe banaler, hoe liever. Af en toe gebeuren er in je leven uitzonderlijke dingen, maar als ik daar op moet wachten? De kunst is volgens mij om die kleine eenvoudige momenten te zien, om daarop afgestemd te zijn. Want van die momenten zijn er tientallen, zo niet honderden, op een dag.’

Romy, je vertelt in Dankretraite dat het bijhouden van een dankbaarheidsdagboek grote impact op je heeft gehad. Hoe kwam dat?  

Romy: ‘Voordat ik bekeerd was, ging ik door een moeilijke periode. Een psycholoog raadde mij toen aan om een dankbaarheidsdagboek bij te houden. Ik rolde eerlijk gezegd echt met mijn ogen, zo van ‘ja ja, werkt dat nou echt?’. Maar ik kan er niet om liegen dat het mij goed heeft gedaan. Het heeft me opengesteld. Ook voor het geloof. Ik wilde niet verbitterd blijven. Toen ik net christelijk was geworden heb ik een hele goede periode gehad. Alles ging super als het ware. Maar vorig jaar had ik opnieuw een zwaar jaar, ook bidden werd weer moeilijk. Op dat moment dacht ik: dankbaarheid is iets wat in de mens zit, ook los van geloof. Dus ik ben weer begonnen met een dagboek. Dit keer wilde ik mijn geloof meenemen in het dagelijkse danken en ik merkte dat dat mijn relatie met God hielp.’

Dus je kent de seculiere en de christelijke variant van dankbaarheid. Wat is het verschil?

Romy: ‘Voor mezelf merk ik dat christelijke dankbaarheid iets moeilijker is. Het is niet ‘ik heb dit of dat goed gedaan’, maar ik heb de goede dingen ontvangen van Iemand. Dat is een extra stap die je zet en een relatie die je aangaat, maar dat maakt het ook meer vervullend voor mij. Het is het besef dat God goed is. En niet dat ik toevallig goede omstandigheden heb. Bij het christelijke danken gaat het ook nadrukkelijker om dankbaar kunnen zijn voor alle omstandigheden. Dat ben ik steeds meer aan het leren, maar is natuurlijk een levenslang proces.’   

Nikolaas: ‘Ik vind het interessant, Romy, dat je het woord ‘relatie’ gebruikt. Ik denk ook dat al het christelijke danken relationeel is. Uiteindelijk dank je Diegene die aan de oorsprong ligt van al het goede dat je overkomt. Je kunt vanuit dankbaarheid ook doorgroeien naar een houding van loven. Ik loof U God, omdat U God bent. Omdat het goed is. Danken doe je voor iets in het bijzonder, maar loven kan in het algemeen. Misschien is hier ook een seculiere manier voor, dat weet ik niet, maar voor de christen staat het loven van God wel heel centraal, denk ik. En oefenen in dankbaarheid kan daartoe leiden. Daar gaat het altijd om: oefenen, oefenen, oefenen. Het is nooit een verworvenheid.’

Kun je overal dankbaar voor zijn? Ook voor de drie miljoen op je bankrekening of je nieuwe Tesla?

Nikolaas: ‘Ik moet denken aan Theresia van Lisieux. Misschien wel de populairste vrouwelijke heilige in de katholieke kerk. Ze was slotzuster, karmelietes, en is een verstikkingsdood gestorven vanwege tbc toen ze 24 was. Een verschrikkelijke dood, er waren geen pijnstillers, geen zuurstof, niks. Ze is anderhalf jaar ziek geweest en die fase ging bovendien gepaard met een geloofscrisis. Dus je bent jong, weet dat je gaat sterven en op gelovig vlak gaat het ook niet voor de wind. Maar Theresia had een onwaarschijnlijk innerlijk leven. De priorin van haar communiteit vraagt haar om haar levensverhaal op te schrijven, en dat doet ze, in die barre omstandigheden. En… het levensverhaal van Theresia is één groot loflied. Op een bepaald moment dankt ze zelfs voor haar ziekte, omdat die haar geloofsleven heeft verdiept. Een ander voorbeeld: ik hoorde eens van een hoogbejaarde monnik die blind werd. Hij dankte God voor die blindheid, omdat het hem had geleerd om nog meer te vertrouwen op God. Dus ja, je kan danken voor de Tesla die je hebt. Maar je kan danken voor alle mogelijke ervaringen die je hebt. De uitdaging van de christen is hoe je via die ervaringen een stap dichter bij God kunt komen. Daar gaat spiritualiteit over.’

En dan is het om het even of je dankbaar bent voor een Tesla of voor een ziekte?

Nikolaas: ‘De meeste mensen verkiezen gezondheid en welvaart. Maar wat ik bijzonder vind, en nu zet ik even alle registers open, Jezus had een kort leven dat qua gezondheid niet goed is geëindigd en qua materiële rijkdom ook geen groot succes was, dus ja, waar liggen de prioriteiten? Het is moeilijk om daar zomaar antwoord op te geven. De vraag is denk ik: hoe ga je met je ervaringen om?’        

Romy: ‘Ik denk dat dankbaarheid ook leidt tot willen geven. Als je dankbaar bent, wil je het beste van je eigen leven maken en zul je minder snel op iemand anders gaan haten. Je zult iemand in een moeilijke situatie sneller willen helpen. Bij ‘welvaart’ moet ik ook denken aan vorig jaar. Ik stond toen op het punt om in te treden in het klooster – ik hou liever privé waar precies. Ik was nog student, maar begon al als slotzuster te leven. Ik stond om vijf uur ’s ochtends op en had besloten om bijna niks meer te kopen, dus als ik onderweg zin had in een koffietje deed ik dat niet. Ik kocht geen nieuwe kleding meer, stopte met make-up dragen. Uiteindelijk ben ik niet ingetreden, het liep anders. Nu drink ik weer vijf keer per week koffie in een cafeetje. En ik doe dat met vreugde. Ik ben nu eigenlijk dichter bij God door die koffie wél te kopen en daar met een big smile te zitten, dan dat ik het niet meer doe en denk ‘wauw, arme ik’. Dit gaat misschien niet om enorme welvaart, maar het raakt wel aan hoe je de dingen doet.’  

Nikolaas: ‘Ja, dankbaarheid maakt dat je wilt teruggeven, dat denk ik ook. Niet omdat het moet of omdat je voorbeeldig en deugdzaam wilt zijn, maar omdat er een dynamiek op gang komt die opent naar het leven. Dankbaarheid is niet zomaar een leuk gevoel. Het gaat over de kern van het christelijke leven. En het is geen toeval dat in de katholieke mis de eucharistie het belangrijkste onderdeel is van de liturgie. Eucharistie is Grieks voor: dankzegging.’  

Kun je pessimist zijn én dankbaar?

Romy: ‘Ik denk zeker dat sommige mensen pessimistischer zijn dan andere. Maar dankbaarheid is geen graadmeter, zo van, ik ben de meest dankbare persoon en daardoor ben ik ook een betere christen. Het maakt in principe niet uit of je dankbaar bent in de slechtste periode van je leven of juist in de beste. Ik denk dat dankbaarheid voor iedere persoon heilzaam is, hoe dan ook.

‘Toen ik besloot om niet in te treden, had dat een enorme impact op mijn mentale welzijn, mijn geloofsleven en mijn band met de kerk. Dat was zwaar. Ik kan me herinneren dat ik in die periode op een dag tot 13.00 uur in mijn bed bleef liggen, wat niks voor mij is, en al vier keer had gehuild en een paniekaanval had gehad. Ik wist niet meer wat ik met het leven moest. Ik pakte mijn laptop en begon te schrijven, een half A4’tje, meer niet. Ergens voelde ik: God zal mijn crisis gebruiken. Ik heb toen mijn eerste idee voor Dankretraite opgeschreven en gemerkt: hier moet ik iets mee doen. Daarna ben ik toch maar opgestaan en mijn dag begonnen. Ondanks de rode, dikke ogen en het zware gevoel heb ik kunnen denken: het gaat goedkomen, het zal vrucht dragen. Dat is wat dankbaarheid doet, denk ik, het sleept je erdoorheen.’

Het klinkt alsof er onder die dankbaarheid een dieper vertrouwen ligt.

Romy: ‘Ja, ik denk dat die twee aan elkaar gelinkt zijn: dankbaarheid en vertrouwen. Als je dankbaar bent, dan zie je hoe goed God is en begin je God meer te vertrouwen. Maar je moet God ook een beetje kunnen vertrouwen om dankbaar te kunnen zijn en te erkennen dat het van Hem komt. Dat versterkt elkaar en is wederkerig, denk ik.’  

Nikolaas: ‘Dankbaarheid is ook een stuk concreter. Je kunt zeggen: ik ben dankbaar voor dat ene moment, die ene ervaring, enzovoort. Vertrouwen is meer een algemene wijze van in het leven staan. Rechtstreeks werken aan vertrouwen lijkt me lastig, maar oefenen in dankbaarheid zal er wel toe leiden dat je vertrouwen sterker wordt.

‘En nog over pessimisme, iets wat ik in de ignatiaanse spiritualiteit heb geleerd is om er heel bewust voor te kiezen altijd eerst naar datgene te kijken wat me dankbaar maakt. Niet om het negatieve onder de mat te vegen, maar om de dankbaarheid voorrang te geven. Spontaan wordt onze aandacht vaak getrokken door het negatieve, op dat wat pijn deed of vervelend was, bijvoorbeeld als we ergens op terugblikken. De Geestelijke Oefeningen van Ignatius van Loyola moedigen aan om eerst te focussen op het goede. Als dat niet lukt, wat heel menselijk is, dan kan ik ook aan God vragen: ik zie het vandaag niet, toon mij waar de schoonheid zit, help mij om het goede te herkennen.’

In het boek besteden jullie ook aandacht aan ‘kwaad en zonde’. Hoe hangt dat samen met dankbaarheid?

Nikolaas: ‘Als je het existentieel bekijkt, betekent ‘zonde’ dat je ‘nee’ zegt aan het leven. Dat je jezelf of anderen afbreekt, dat je uit de relatie met de ander stapt, op wat voor manier dan ook, dat je de zuurstoftoevoer stopt. Hoe meer inzicht ik krijg in mijn grote, maar misschien vooral in mijn kleine zonden, de kleine weigeringen, de kleine ‘nee’, hoe meer plaats er komt voor leven. Juist als ik me laat confronteren, kan ik bevrijd worden. Er ontstaat ruimte om te ademen, om ‘ja’ te zeggen.’

Romy: ‘Ik moet denken aan een lied met de tekst: ‘Ik dank u, omdat u mij kent en toch bemint’. Of in het Engels: to be known, is to be loved. Ik denk dat als je je niet volledig blootgeeft aan God, je je ook niet volledig geliefd kan voelen of volledig het evangelie kan begrijpen. Door eerlijk te zijn met jezelf en met je fouten leer je hoeveel liefde God voor ons heeft en hoe graag Hij in relatie met ons wil zijn. Ondanks het kwaad, ondanks de zonde.’

Durf jij je volledig aan God te laten zien?

Romy: ‘Nee, ik denk dat niemand dat durft. Dat is een levenslange reis. Ik hoop dat zodra het mijn tijd is, ik er helemaal ben. Maar ik denk wel dat het een blijvende uitnodiging is: om jezelf volledig te laten zien.’

Nikolaas: ‘Met permissie gezegd, ik vind de vraag niet juist. God kent mij veel beter dan ik mezelf ken. Hij weet het, Hij kijkt door mij heen. Het probleem is veel meer: durf ik naar mezelf te kijken in alle eerlijkheid? Ook naar die plekken die gekwetst zijn, die vastzitten? In Dankretraite nodigen we uit om dat aan te gaan. Niet met een verwijtende, oordelende blik, maar met de milde, liefdevolle, leven-gevende blik van God. Zodat er beweging komt in die schaduwzijden van ons leven.’

Wat kan een lezer verwachten na 31 dagen dankbaarheid beoefenen met jullie boek?

Romy: ‘Als ik voor mezelf spreek: meer vreugde. De simpele vreugde die gaat om kleine dingen als een lekkere appel, een mooie vlinder, enzovoort. We verlangen allemaal naar vreugde. We zoeken geluk. En dat is precies wat ik het meeste uit de retraite heb gehaald.’

Nikolaas: ‘Ik zou de lezers willen adviseren om de retraite van A tot Z door te maken, dus echt van dag 1 tot en met dag 31. Er zit een sterke opbouw in die noch Romy noch ik heeft uitgevonden, maar die is gebaseerd op de beroemde Geestelijke Oefeningen van Ignatius van Loyola. Als je die dynamiek binnentreedt, dan ga je veel dieper geraakt worden en zal er meer dankbaarheid kunnen groeien dan je nu zou vermoeden. Dankretraite is dus geen bloemlezing van mooie gedachten of gebedsteksten, daar heeft het niks mee te maken. Het is een stevige constructie waarvan de ervaring al meer dan vijfhonderd jaar leert dat het, en nu ga ik grote woorden gebruiken, de ontmoeting tussen Schepper en schepsel rechtstreeks mogelijk maakt. De godsontmoeting. Dat is hoog gegrepen en kan bijna aanmatigend klinken, maar dat is wat Ignatius van Loyola belooft en wat ook beantwoordt aan de concrete ervaringen van veel mensen.’   

Dan kan ik niet laten om te vragen… hebben jullie God ontmoet?

Romy: ‘Ik denk het wel… tsja, hoe zeg ik dit? Ik denk dat godsontmoetingen overal zijn, als je je ervoor openstelt. Dankbaarheid opent je blik daarvoor.

Nikolaas: ‘Alweer 37 jaar geleden ben ik jezuïet geworden en dat lag niet in mijn carrièreplanning. Ik was advocaat. Maar ik ben ingetreden omdat ik iets heb ervaren van die hogere orde. En nadien, als ik het een beetje scherp verwoord, heb ik in die 37 jaar misschien een halfuur aan godsontmoeting beleefd, verspreid over meerdere momenten. Ik weet nog heel specifiek waar ik die ervaringen heb gehad. Er was niks te zien, ik heb geen stemmen gehoord, ik had ook geen jointje gerookt [lacht], maar ineens was daar een overrompelende vreugde in het hart, dat je denkt: wat gebeurt er? Die momenten waren zo intens dat ik daar nu in zekere zin nog steeds van leef.’  

Romy Kersten is katholiek influencer en studeert Theologie aan de Katholieke Universiteit Leuven. Ze bekeerde zich tot het christendom in haar late tienerjaren en verkondigt sindsdien haar geloof in media. Samen met Nikolaas Sintobin schreef ze het boek Dankretraite. 31 dagen danken.

Nikolaas Sintobin is jezuïet en internetpastor. Hij schreef meerdere boeken over de ignatiaanse spiritualiteit, onder andere God zelf ontmoeten. Retraite met het leven van Jezus, Op het kompas van de vreugde. Ignatius van Loyola als levensgids en Bidden met de Bijbel. In de leer bij Ignatius van Loyola. Samen met Romy Kersten schreef hij het boek Dankretraite. 31 dagen danken.

Bestel nu Dankretraite bij onze partner Boekenwereld

In Dankretraite nemen influencer Romy Kersten en jezuïet en internetpastor Nikolaas Sintobin je in 31 dagen mee in een verrassende en laagdrempelige dankreis. Een maand lang geven de auteurs dagelijks een korte bijbeltekst als vertrekpunt om te danken. Ook laten ze zien hoe dankbaarheid je leven kan vernieuwen en hoe je dit concreet kunt oefenen in het dagelijks bestaan. Met inspiratie uit de ignatiaanse spiritualiteit leer je oog te krijgen voor het goede, ook in kleine en onverwachte momenten. De retraite bestaat uit zes thema’s, met telkens een intro over wat dankbaarheid kan betekenen voor het betreffende thema.

Bestel Dankretraite