Welke boeken vielen op in juni?

Iedere maand lichten we drie nieuwe boeken uit die het verdienen om gelezen te worden. In juni zijn dat: Inferno. De ontdekking van de hel van Theoloog der Nederlanden Arnold Huijgen, Wat als we niet alleen zijn? Twintig verhalen over geloof en kosmos van Ruben van Wingerden en Drie-eenheid. God zet alles in om ons te redden van Bram van de Beek.

Inferno van Arnold Huijgen

Seculieren bestempelen aardse tragedies vrijmoedig als ‘hel’, stelt Huijgen, terwijl christenen het woord amper nog durven uitspreken. De hel lijkt uit kerk, preek en geloof te zijn verdwenen. Daar zijn redenen voor, zoals traumatische ervaringen van gelovigen die zijn opgegroeid met ‘hel en verdoemenis’ als continue bedreiging. Maar het lijkt ook een blinde vlek geworden. Terwijl, stelt Huijgen, er zijn genoeg hedendaagse hellen: de klimaathel, de mentale hel, de oorlogshel. De hel bevindt zich ‘niet alleen aan gene zijde van dit leven’, maar strekt ‘zijn tentakels al in dit leven uit’.

Bestel Inferno

De hel lijkt uit kerk, preek en geloof te zijn verdwenen.

We moeten ons dus zien te verhouden tot het kwaad dat gaande is. In onszelf en buiten onszelf. Huijgen ziet hierin een urgente oproep aan de theologie:

De taak van de theologie is de hel te ontdekken en te ontmaskeren: in de mentale crisis van depressies, de wreedheid van oorlog, de pijn van wie te lijden heeft onder de machtigen. Die taak gaat echter nog verder. Veel lezers van dit boek zullen het leven bepaald niet als hel ervaren als ze met dit boek in een comfortabele stoel zitten, wellicht met een glas wijn en een blokje oude kaas onder handbereik. Maar de uiterste leegte, het absolute niets, bedreigt ieder mens.

Die taak van de theologie plaatst Huijgen in het licht van Christus’ nederdaling ter helle. Christus kent ‘het niets van binnenuit’ en op Stille Zaterdag ervaren we dat ‘nulpunt’ in kerk en ziel. Het is het diepste moment tussen ‘kwaad als geweld (Goede Vrijdag)’ en ‘het nieuwe leven (Pasen)’. Maar naar welke hel daalde Christus eigenlijk af? Wat heeft Hij daar ervaren? En wat betekent Zijn afdaling naar de diepste diepte voor ons?

Huijgenblijft hierbij stilstaan in Inferno en laat de ‘paasjubel’ niet te snel toe. In een wereld die knarst, barst, piept en kraakt is het heilzaam om taal en ideeën over ‘de hel’ opnieuw toe te laten, om een vocabulaire te vinden dat, gestoeld op het evangelie, een context biedt voor die aloude vraag: hoe gaan we om met de hel op aarde?

Wat als we niet alleen zijn? van Ruben van Wingerden

Wie nog wil blijven ronddobberen in helse sferen, kan ook prima bij Ruben van Wingerden terecht. In Wat als we niet alleen zijn? staan verhalen die lezen als een creatieve cross-over tussen theologie en sciencefiction met titels als ‘Verduistering’, ‘Vlammen’ en ‘Kinderen van Satan’. En, vooruit, ook met veel lievere titels, zoals ‘Thuiskomst’, ‘Als vissen konden blozen’ en ‘Wat de sterren fluisteren’. Met deze bundel verkent Van Wingerden het evangelie vanuit de vraag die in de astrobiologie steeds plausibeler wordt: wat als er buitenaards leven is?

De verhalen van Van Wingerden ‘nodigen uit tot denkoefeningen’. Het is een vorm van ‘kosmische theologie’ waarin kernaspecten van het christelijke geloof heroverwogen worden, zoals: geldt de verlossing door Christus’ kruisdood alleen voor mensen of ook voor mogelijk buitenaards leven, kan Christus gezien worden als een ‘kosmisch principe’ zoals in de mystieke traditie wel is geopperd, en aan wie moeten we het evangelie eigenlijk verkondigen, ook aan intelligent leven elders?

Bestel Wat als we niet alleen zijn?

Kan Christus gezien worden als een ‘kosmisch principe’?

Het werk van Van Wingerden past in de traditie van C.S. Lewis die in zijn essay Religion and Rocketry met het idee speelde dat buitenaards leven nooit ‘gevallen’ kan zijn en dus ook niet ‘verlost’ hoeft te worden. Sciencefictionschrijver Ray Bradbury speculeerde over de mogelijkheid dat Christus ook andere planeten heeft bezocht en dus niet uitsluitend op onze aarde verscheen. Deze denkers, en vele anderen, inspireerden Van Wingerden, wat hem heeft aangemoedigd om ook zelf genre-overstijgend te theologiseren.

Wat als we niet alleen zijn? is voor lezers die houden van een mix van Bijbel, kosmologie en literatuur, die niet vrezen voor het gigantische universum dat ons omringt en die de mogelijkheid van buitenaards leven niet zonder meer uitsluiten. Maar bovenal leest het boek als een plezierige en prikkelende ode aan de menselijke verbeeldingskracht.

Drie-eenheid van Bram van de Beek

In Drie-eenheid duikt de invloedrijke hervormde theoloog Bram van de Beek in een ‘kernthema uit het belijden van het christelijk geloof’, namelijk de triniteitsleer. De drie-eenheid is een uniek aspect van het christendom: geen zuiver monotheïsme, geen zuiver polytheïsme, maar iets ertussenin. ‘Christenen belijden één God, die tegelijk drie is’, schrijft Van de Beek. Maar hoe verhouden God, Christus en Heilige Geest zich tot elkaar? Welke ideeën leven hierover, door de eeuwen heen en nu?

Bestel Drie-eenheid

Christenen belijden één God, die tegelijk drie is.

Opvallend is dat Van de Beek een vrij compact boek heeft geschreven, 280 pagina’s, over een complex theologisch onderwerp. Wellicht komt dat omdat hij de triniteitsleer weet terug te brengen naar dat ene kernachtige christelijke ritueel: de doop. Zoals in Mattheus 28:19 staat: ‘Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest’. Dat is de basis van de triniteitleer, schrijft Van de Beek. ‘Ieder mens die christen wordt, wordt dat door de doop. En vanaf het begin is daarvoor de trinitarische formule gebruikt’.

Verwacht in Drie-eenheid geen handige argumentaties om anderen te overtuigen van de levende relatie tussen ‘Schepper, Verlosser en Vernieuwer’ – zij het in gesprek met ‘christenen die daarmee moeite hebben, met atheïsten of met moslims’ – maar veeleer een christelijke oproep om te getuigen dát het zo is, als een ‘expressie van God’. En daarover argumenteren we niet, stelt Van de Beek, nee, ‘dat maken we bekend’. Drie-eenheid is daarmee niet alleen een historisch of analytisch boek, maar ook een gids voor het belijden van het geloof in het dagelijks leven.

Lees ook deze artikelen