Zien en gezien worden

Zacheüs, hoofdtollenaar en klein van stuk, klom in een vijgenboom om Jezus te kunnen zien. In dit verhaal is de vraag: ‘Wie ziet wie?’ Er wordt heel wat gekeken over en weer. De omstanders kijken, Zacheüs kijkt, Jezus kijkt. Iedereen kijkt naar elkaar, en iedereen wil gezien worden. Zien ze de ander ook echt? Of zien ze vooral wat ze willen zien?

Het maakt uit wat je plek is in de maatschappij. Als hedendaags miljardair weet je waarschijnlijk niet wat het is om ‘gewoon’ een werknemer te zijn. Je kunt het je proberen in te denken, maar toch is het anders in de miljardairsbubbel. Je hebt meer inkomen, meer zeggenschap en meer macht om dingen te veranderen. Daar ga je naar leven en dat is logisch: je dagelijks leven ziet er letterlijk en figuurlijk heel anders uit.

Zo leefde Zacheüs ook in zijn eigen bubbel. Hij was zelfs hoofdtollenaar; hij stond helemaal aan de top. In de beschrijving van Lucas lezen we dat Jezus omhoog kijkt. En dat is niet alleen omdat Zacheüs in een boom klom om Jezus te kunnen zien. Jezus ziet Zacheüs daar in de vijgenboom en vraagt hem om naar beneden te komen. En dat terwijl iedereen erom heen stond.

Interessant is om te bedenken dat Zacheüs een hoge maatschappelijke positie had en erg rijk was. Tegelijk was hij een kleine man. Dat maakte ook dat alle omstanders hem de blik op Jezus heel makkelijk ontnamen. Hij moest vanwege zijn geringe lengte heel wat moeite doen om Jezus te zien. Die omstanders beseffen helemaal niet dat Zacheüs ondanks zijn maatschappelijke positie klaarblijkelijk een extra sterke wil moet hebben om Jezus te zien. Hoe vaak gebeurt het ons, dat wij anderen onbewust wegduwen of in de weg staan?

Blind zijn en toch zien

Er is een groot verschil tussen kijken en daadwerkelijk iets zien. Als je door de stad loopt, zie je wel dat er andere mensen zijn. Je ziet niet iedereen tot in detail. Je krijgt wel een indruk. Aan de meeste mensen loop je min of meer voorbij zonder ze echt te zien.

Als je een slechte dag hebt, is alles met een grauwe sluier bedekt. Als je verliefd bent, gebeurt het omgekeerde: dan ziet de wereld er plots heel mooi en positief anders uit! Het maakt uit hoe je je voelt, als het gaat om hoe je de wereld en de mensen ziet.

Het is niet toevallig dat het verhaal van Zacheüs direct volgt op het verhaal van Bartimeüs. In beide gevallen gaat het om mannen die niet konden zien. De eerste zag letterlijk niets: Bartimeüs was blind. En toch zag hij al van verre dat Jezus bijzonder was. De tweede was meer figuurlijk blind. Beide mannen zagen echter dat Jezus iets bijzonders te bieden had. Ze waren allebei ziende blind.

Wie ziet wie?

In het verhaal lijkt het erop dat iedereen elkaar ziet. En toch is er maar één die werkelijk zag, en dat was Jezus. Hij keek dwars door alles heen. Jezus zag de slechte reputatie van Zachëus én zijn verlangen naar vergeving en redding.

Wonderlijk (en tragisch) is dat de omstanders dan juist gaan morren. Je zou toch denken: ‘Eind goed, al goed? Iedereen blij!’ Maar nee: ‘Allen die het zagen, mopperden.’ Juist toen Zacheüs ging zien dat geld geen doel op zich is, maar dat het ook een middel kan zijn om zaken in deze wereld beter te maken. ‘Vandaag moeten we in jouw huis zijn’: Jezus nodigt zichzelf en alle anderen uit om dat te vieren.

Hoe vaak kijk jij voorbij aan mensen om je heen? Hoe vaak zie je ze wel, maar niet echt?

Een andere kijk

Zacheüs wilde zien wie Jezus was. Toen hij gezien werd, veranderde zijn kijk. Met de open uitnodiging van Jezus valt ook ons de uitnodiging toe om mensen zoals Zacheüs te gaan ontmoeten. Zodat de Zacheüssen in deze tijd anderen om hen heen ook weer kunnen gaan zien als medemensen.

Het verhaal van Zacheüs is te vinden in Lucas 19:1-10.