Pionierslessen voor de ‘gewone’ gemeente

Het vorige nummer van ons blad ging over pionieren, of eigenlijk: wat leren van pioniersplekken voor onze eigen gemeente? In deze ‘Aan de slag!’ worden we uitgedaagd met wat we dáár leerden om ons heen te kijken, naar óns kerk-zijn en onze omgeving. Met wee handen vol vragen en opdrachten kunt u aan de slag…

Het laatste themanummer ging over ‘Pionierslessen voor de ‘gewone’ gemeente’.
Een uitdaging om door de bril van het pionieren naar je eigen gemeente te kijken. Want we kunnen met elkaar heel wat leren van pioniersplekken, waar het soms heel anders gaat dan in de ‘gewone’ gemeente, zoals het zo mooi in de titel staat.

Op de website protestantsekerk.nl vond ik een mooie omschrijving over pionieren: Pionieren is naast je gemeente in de omgeving blijven, met een pastorale, diaconale en/of getuigende focus.

Pionieren, emoties en meningen

Ik ga ervan uit dat iedereen ergens wel nieuwsgierig wordt van de vraag wat pionieren in onze eigen ‘gewone’ gemeente zou kunnen betekenen. Want aanwezig zijn als kerk in de omgeving willen we graag. Maar vaak komen daar al snel allerlei vragen en gevoelens bij: waarom zouden we? nog meer werk, het gaat toch goed zoals het gaat? we doen gewoon ons best, we hebben al een koffieochtend! of: daar zijn wij een ‘te grijze’ gemeente voor…

En misschien zijn er ook wel negatieve associaties bij pionieren, zoals bekeringsdrift of eigenbelang met de hoop om nieuwe vrijwilligers te vinden, die de kerk overeind houden. Maar ook angst dat het allemaal oppervlakkiger wordt, omdat pionieren te veel gericht zou zijn op gezelligheid, ontmoeten, samen doen.

Al die emoties en meningen zijn er, mogen er zijn, maar ze moeten ons niet klemzetten en ons ervan afhouden om met aandacht naar onze eigen werkwijzen te kijken. Want hoe je ook denkt of kerk wilt zijn, er is toch niets mis met: ‘luisteren’, ‘liefhebben en dienen’, ‘opbouwen’, ‘ontdekken’, ‘kerk-zijn vormgeven’ en ‘doorgaan’? Dat zijn allemaal herkenbare woorden, ook in de ‘gewone’ gemeente. En tegelijk zijn dit de woorden die samen onderdeel zijn van een pioniersreis.

Op reis door de eigen gemeente én de omgeving… gaat u mee…?

Zes etappes van de pioniersreis

In de inleiding op het thema, de pagina’s 4 tot 6, introduceert Sake Stoppels het model van de ‘pioniersreis’. Die wordt zichtbaar gemaakt in zes, elkaar deels overlappende cirkels.

Alle zes etappes komen in het oktobernummer uitgebreid aan bod. In deze Aan de slag! wil ik u meenemen in de uitdaging om met elkaar in gesprek te gaan en een stukje mee te gaan op die pioniersreis. Niet de hele reis komt aan bod, daarvoor verwijs ik u terug naar het oktobernummer.

Eerst een startvraag, voor u met de reis begint:
1. Inventariseer eens met elkaar in een paar minuten waar u blij mee bent, wat goed loopt. En waar u minder blij van wordt, wat aandacht nodig heeft. Noteer de antwoorden en leg ze even weg voor later.

Viervoudig luisteren. Luisteren naar elkaar en naar onze omgeving.

Nynke Dijkstra benoemt het viervoudig luisteren als ‘het luisteren naar God, naar elkaar, naar onze omgeving en naar de bredere wereld van kerk en traditie. In dat alles luister je ook naar jezelf, je eigen hart, je verlangen en je grenzen’.

2. Als je luistert naar elkaar en naar de omgeving, wat hoor en zie je dan? Laat iedereen eens de ogen dicht doen. Wat zie je als je zo in gedachten de gemeente rondkijkt en stil staat bij de mensen? wat speelt er bij hen, waar is iedereen mee bezig? Wat zijn de thema’s die langskomen in je gedachten?

Na een paar minuten mag iedereen, in stilte, op een flapover opschrijven welke woorden opkwamen. Waar zijn de mensen in de gemeente mee bezig/ bij betrokken vanuit de kerk of in hun eigen leven.
Als voorbeeld: in de kleine dorpsgemeente, waar ik bij betrokken ben, zullen vermoedelijk woorden als eenzaamheid – ziekte – kwetsbaarheid – toekomst – ontmoeten – volhouden en zorg voor elkaar op het bord komen. Dat zijn thema’s die hier leven.
Ik mis hierin woorden, gekoppeld aan het dorp, gekoppeld aan verbinding naar buiten de kerk. Dat zijn thema’s waar men niet echt mee bezig is.

De omgeving leren kennen, weten wat er speelt – wat vraagt God daar van ons?

De volgende vraag zou kunnen zijn:
3. Wat houdt mensen in de omgeving van de kerk bezig? Wat zijn de thema’s die daar spelen? Ook dat kan verzameld worden op een flapover, zo maak je inzichtelijk wat er speelt. De vraag daarbij is: Wat vraagt God van ons in deze omgeving?
Zo denken en luisteren naar de omgeving is een uitdaging! Niet het denken vanuit doen en gelijk van alles willen organiseren, maar de omgeving leren kennen, weten wat er speelt. Dat is luisteren naar je omgeving.

Deze avond gaan we in gedachten rond, het mooist zou het zijn om echt de wijk in te gaan en het gesprek aan te gaan. Dan hoor je echt wat er speelt. Bovenstaande is een klein deel van het viervoudig luisteren, maar neemt iedereen mee in een andere manier van kijken naar de gemeente.

Vragen bij de tussenliggende etappes voor ik naar de laatste etappe ga

Een paar lastige vragen, want liefhebben en dienen klinken bekend.
4. Is er ook ruimte voor de ‘sterken’ of hebben we alleen aandacht voor de kwetsbaren?

Gemeenschap opbouwen klinkt logisch. We willen allemaal een open en gastvrije gemeente zijn.
5. Lukt het om nieuwkomers te zien met waardering voor hún vragen en inbreng?
Hebben we blijvende aandacht voor wie thuis meeluistert met de dienst, voor wie langdurig ziek, kwetsbaar, eenzaam of afwezig zijn? Zijn we als gemeente echt op hen betrokken?

Nog een ingewikkelde vraag:
6. Zijn we een veilige kerk? Bewaken we de grenzen ook als het gaat om roddels of denigrerende opmerkingen? Ook als het gaat om het bewaken van de grenzen van vrijwilligers, dat we hen niet overvragen?

Het geloofsleven ontdekken klinkt mooi, maar:
7. Is er de vrijmoedigheid om over persoonlijk geloof met elkaar in gesprek te gaan?

Do it again

Dat is de Engelse titel voor de laatste etappe van de pioniersreis. Pioniersplekken zijn erop gericht om zich iedere keer opnieuw ergens nieuw te vestigen. Het is een oproep om, als het goed gaat, ergens anders weer opnieuw te gaan pionieren. Het begrip: ‘deels sterven’ hoort hierbij: als een deel van de gemeente elders opnieuw begint, wordt de moeder-gemeente kleiner of sterft deels.
8. Is er bij u als gemeente ruimte om ergens anders een nieuwe gemeente te beginnen?

In dit artikel gaat het ook over delend sterven. Als de gemeente niet kan doorgaan door krimp en kerksluiting, is er het beeld dat vanuit de erfenis iets nieuws kan ontstaan. Uitdelen over de grenzen van je eigen bestaan heen. Dit is een ingewikkeld gesprek voor kleine gemeenten waar de toekomst niet vanzelfsprekend is. Het vergt moed en visie om dat gesprek aan te gaan. Net zoals moed nodig is om naar de eigen financiën te kijken en met elkaar het gesprek aan te gaan of er ruimte is om vanuit eigen rijkdom te delen met pioniersplekken.
9. Is er in uw gemeente ruimte om zo het gesprek aan te gaan over eigen financiën?

Er is moed nodig om naar de eigen financiën te kijken en met elkaar in gesprek te gaan

De startvraag

De vraag aan het begin was een vraag naar hoe alles loopt in het hier en nu. Kijk nu nog eens naar de antwoorden, die u daar met elkaar verzameld heeft. Zijn er vragen / thema’s waar u mee verder wilt? Waar kan deze pioniersreis, waar u samen al pratend mee kennis heeft gemaakt, u als gemeente uitdagen of verder helpen? Deze pioniersreis is nooit af, altijd weer komen verschillende etappes terug, ook voor de ‘gewone’ gemeente! Goede reis!