Achter AI schuilt een geloofsovertuiging, stelt schrijver Paul Kingsnorth. Een onwrikbaar geloof in groei, techniek en materialisme. Het is een geloof dat steeds meer mensen doet ontwortelen en tot grenzeloze wezens maakt. Theoloog Fulco Timmers las Tegen de machine en noteert waarderende opmerkingen in de kantlijn zoals ‘treffend’, totdat Kingsnorth wat hem betreft uit de bocht vliegt.

Welke visie heeft de paus op technologie en AI? Moeten kerken zich wel buigen over dit soort wereldse zaken? En wat betekent het om menselijke waardigheid te behouden als techniek zo nauw met ons verweven is? Theoloog en AI-kenner Fulco Timmers over de encycliek Magnifica Humanitas van paus Leo XIV.

Fulco Timmers maakt zich zorgen. Terwijl hij AI eerst nog zag als een geavanceerde rekenmachine, blijkt het niet alleen een reflectie te zijn van de verlangens en de wil van diens programmeurs. AI-systemen zijn niet deterministisch en hun gedrag is niet volledig vast te leggen. Het is daarom naïef om te veronderstellen, betoogt Fulco, dat de plannen van AI samenvallen met onze eigen plannen – zoals ook onze plannen niet op één lijn zaten met die van onze Schepper.

AI heeft geen werkelijk inzicht en geen eigen bewustzijn, stelt John Lennox in zijn boek 2084. Hij biedt daarmee een ‘hoopvol perspectief op AI’, zoals de ondertitel suggereert. Theoloog Fulco Timmers ziet dat toch iets anders. Hij las 2084 met grote interesse, maar vraagt zich af: waar blijft de diepgaande christelijke reflectie?  

Eindtijdfascisme is geen randverschijnsel meer, ziet ook Fulco Timmers. Techbro’s als Elon Musk en Peter Thiel geloven dat de wereld reddeloos is verloren en maken plannen om een kleine elite van een aanstaande ramp te redden. De ‘zondvloed-thematiek’ die aan dit denken ten grondslag ligt, wordt in verschillende SF-films verbeeld, waaronder I Am Mother. Wanneer Fulco deze film echter vergelijkt met het verhaal van Noach, valt hem iets op. In tegenstelling tot de robot-moeder uit de film, ontmoeten we in het Bijbelverhaal een God die twijfelt – en dat maakt al het verschil.

Strikt materialisme als verklaringsmodel is niet vol te houden, menen steeds meer wetenschappers. Toch lijkt de invloed van het puur materiële denken nog sterk te leven onder theologen, stelt Fulco Timmers, ook al beweegt de natuurwetenschap een andere richting op. Maar waar leidt de nieuwe interesse voor het immateriële eigenlijk toe? De overtuiging dat er toch ruimte is voor God in de wetenschap?

“In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God. Alles is erdoor ontstaan, zonder het Woord is niets ontstaan van wat bestaat.”[1] In dit artikel onderzoekt Fulco Timmers het dieperliggende besef dat deze zinnen proberen te verwoorden, namelijk de kracht van woorden. De evangelist stelt, voortbordurend op Genesis 1, dat het Woord, Gods Woord, zelfs de ultieme grond vormt onder alles wat bestaat. Misschien ervaart niet iedereen dat zo, maar dat ook menselijke woorden kracht hebben, wordt door velen wel erkent. AI dreigt deze kracht echter te eroderen, doordat ze wel woorden maar geen betekenis weet te genereren. Timmers legt uit hoe dit precies werkt.

Kunnen taalmodellen een preek schrijven? Computers hadden lange tijd grote moeite om op een natuurlijke manier om te gaan met taal. Maar met de stormachtige opkomst van taalmodellen is dit verleden tijd en is het een reële vraag geworden of deze modellen een preek kunnen schrijven. Er wordt al volop geëxperimenteerd. Praktische tips en ervaringen om AI te gebruiken in het preekproces worden uitgedacht en gedeeld. In dit artikel wil Fulco Timmers wat graven onder deze praktische experimenten om zo mogelijk grenzen te verkennen. Waar zou AI in het preekproces bruikbaar kunnen zijn en waar (vooral) niet?

Techniek en theologie lijken op het eerste gezicht niets met elkaar te maken te hebben. De een zoekt oplossingen, de ander worstelt met onoplosbare vragen. Toch raken beide werelden elkaar dieper dan we denken. Wie het mens-zijn wil begrijpen, kan niet om techniek heen – en wie technologische ontwikkeling wil duiden, kan niet zonder theologie.