Menu

Collectie

Redactie Opinie

Basis

De subtiele wreedheid van categorieën

Mensen zijn geobsedeerd door patronen. We vinden ze in de sterren, in de grond, en wie goed op let ziet ze ook in andere mensen. Het herkennen van patronen kan noodzakelijk zijn, omdat het ons helpt een complexe wereld te categoriseren en te navigeren. Toch kleeft er ook een schaduwzijde aan: wanneer patronen gebruikt worden om een andere groep te controleren, te definiëren of zelfs te schaden. Op het moment dat categorieën worden verheven van voorlopige beschrijvingen naar onbetwistbare waarheden, volgt schadelijk gedrag in onze meest intieme omgevingen en in onze belangrijkste instellingen. In gezinnen spreken we bijvoorbeeld over de “verantwoordelijke eerstgeborene kinderen” en zien we hoe die labels geleidelijk verharden tot verwachting. In samenlevingen worden mensen ingedeeld in “verdienstelijk” of “onwaardig,” en vervolgens wordt daar beleid op gemaakt. Wat begint als een handige mentale snelweg verandert langzaam in een script dat bepaalt wie mag floreren en wie klein moet blijven.

None

De synodale weg

Voor protestanten is synodaliteit een heel bekend woord en ook ordes en congregaties zijn gewend te werken op synodale wijze, met een kapittel bijvoorbeeld. In de katholieke kerk is dit een relatief nieuwe term, hoewel de basis al in elk geval in Vaticanum II werd gelegd. Het betreft vooral het samen onderweg zijn naar een levendige kerk met toekomst. Het gaat om het betrekken van alle gedoopten als leden van dat ene lichaam, en om daarin ieder diens verantwoordelijkheid in te laten nemen. Wat heeft dat voor consequenties?

Basis

De verzuiling is terug van weggeweest

Sinds kort is er een partij in Nederland die ‘PRO’ heet. PRO is pro van alles: pro rechtvaardigheid, sociaal beleid, noem maar op. Maar wie ‘pro’ is, is natuurlijk ook altijd ‘contra’. De nieuwe naam van deze progressieve partij lijkt me typerend voor de huidige samenleving, die steeds meer uiteenvalt in kampen: voor en tegen, links en rechts, intellectueel en volks, gelovig en ongelovig, stad en platteland. Het hoort bij de politiek, maar de scheiding der geesten heeft inmiddels de samenleving doordesemd. Er lijkt sprake van een nieuwe verzuiling, het clubgevoel is terug van weggeweest.  Wij zijn voor onszelf en tegen die anderen, de tegenpartij. De maatschappij als voetbalwedstrijd.

Nieuwe boeken