“Hoop lijkt op een ei, zegt kerkvader Augustinus. ‘Het is een ei en nog geen kip. En het is omhuld met een schaal. Omdat het bedekt is, kan het niet gezien worden. Laat er met geduld op worden gewacht, laat het warmte voelen om tot leven te komen’ (uit preek 55).”

Er is iets eerlijks aan wanhoop. Ze laat niets heel van onze illusies, maar legt bloot wat we liever niet zien: hoe kwetsbaar we zijn, hoe weinig grip we werkelijk hebben. In tijden van oorlog, klimaatcrisis en morele uitputting klinkt het woord hoop bijna naïef. Alsof we onszelf voor de gek houden door te blijven geloven dat het goedkomt. Toch bestaat er een andere hoop – een hoop die de realiteit niet ontvlucht.

In deze bijdrage ga ik in op twee gebeurtenissen uit het leven van Hildegard waarin er sprake is van hoop en wanhoop. Deze gebeurtenissen hebben te maken met haar roeping tot profetes. Rond haar veertigste levensjaar ontving Hildegard van God in een visioen de opdracht om zijn wegen bekend te maken in een tijd van geloofstwijfel. Deze opdracht kon zij echter niet vervullen, omdat de middeleeuwse vrouw gezien werd als ondergeschikt aan de man. En daarom kon zij met haar profetische opdracht niet in de openbaarheid treden.

Hoop doet leven: iedereen kent die uitdrukking wel. Wie hoop heeft, heeft uitzicht. Uitzicht op iets wat er nu nog niet is, maar in de toekomst misschien komt. Wie hoopvol is, heeft er vertrouwen in dat dat toekomstige zich op enig moment zal aandienen. Hij of zij verlangt ernaar en leeft uit dat verlangen. Hoop is een belangrijke bron van energie. De vraag is wel, waar die energie op gericht is. Wat is nu eigenlijk het ‘object’ van de hoop? Hoop je op succes, een geslaagd resultaat of een goede afloop? Maar wat bepaalt of iets geslaagd of goed is?

Is hoop naïef of juist wijs? Gaat hoop altijd samen met optimisme? En moeten we per se hoopvol zijn? Geestelijk begeleider Jan Venderbos las het boek Hoop van historicus Philipp Blom en Hoopvol pessimisme van filosoof Mara van der Lugt. Hij leert dat er moed nodig is om hoopvol te blijven en dat er naast greenwashing ook zoiets als hopewashing bestaat.

De aarde wordt aangetast en grote groepen mensen zijn op drift, verjaagd van hun geboortegrond. Anderen vrezen hun komst. In Meer dan het leven maakt Erik Borgman duidelijk dat ook in deze situatie het christelijk geloof uitzicht biedt. Zijn woorden klinken even weerbarstig als stimulerend. Telkens wordt onze hoop gewekt en worden wij op onze mogelijkheden aangesproken. Wie zich opent voor de bron van een ‘meer dan het leven’, wordt vrij van angst en moedeloosheid, vrij voor en in verlangen en liefde.

What is hope? Hope is commonly presented as a feeling—an expectation regarding a future that instills a sense of gladness. Whatever happens, things will somehow turn out well. Who would fail to appreciate being offered something that is hopeful? Yet the person who extends hope does not do so on the basis of some superior knowledge about what awaits another; rather, hope is a gesture of support, a performative speech act.

Als Jezus in de laatst uren die Hij doorbrengt met zijn leerlingen aan tafel zit, maakt Hij zich vooral zorgen over hen. Hij wil dat ze hun geloof niet verliezen. Ze hebben reden om moed te houden, omdat Hij de wereld al overwonnen heeft.

Bidden kun je overal, op elk moment. In de oudheid was dat anders. Daar waren plaatsen die ‘heilig’ waren en waar een taboe op rustte: zo’n plaats was de woon- […]