De vergeten klimaatregel
Met zondagsrust bespaar je meer uitstoot dan alle warmtepompen en airco’s samen
De Nederlandse politiek zoekt al jaren naar manieren om de CO₂-uitstoot terug te dringen. Er worden warmtepompen gesubsidieerd, elektrische auto’s gestimuleerd en eindeloos discussies gevoerd over stikstof, vliegbelasting en rekeningrijden. Maar stel dat een van de effectiefste klimaatmaatregelen al drieduizend jaar in de Bijbel staat.
De zondagsrust als klimaatoffensief: je zou er misschien niet meteen aan denken. Toch toont een recent rapport van emeritus lector dr. ir. B.M. Visser (Hanzehogeschool Groningen) dat de huidige maatschappelijke invulling van de zondag bijdraagt aan een meetbare vermindering van broeikasgasemissies. Zelfs nu de zondag allang geen algemene rustdag meer is, levert de verminderde bedrijvigheid nog altijd een klimaatwinst op die groter is dan de CO₂-reductie van alle warmtepompen en airco’s in Nederland samen.
Waarom een wekelijkse rustdag klimaatwinst oplevert
Dat is op zijn minst opmerkelijk. Jarenlang gold de warmtepomp immers als hét paradepaardje van het klimaatbeleid. Er gingen miljarden euro’s aan subsidie naartoe. Ondertussen blijkt een eeuwenoud Bijbels ritme, zonder ooit als klimaatmaatregel bedoeld te zijn, een grotere CO₂-reductie op te leveren: circa 1 megaton per jaar, tegenover 0,7 megaton voor alle warmtepompen en airco’s in Nederland samen. Hoe dat kan? De verklaring is eenvoudig: op zondag leggen Nederlanders ongeveer een kwart minder autokilometers af. Ook blijven kantoren, banken en veel bedrijven gesloten, waardoor er minder wordt gestookt en minder elektriciteit wordt verbruikt. Per saldo daalt de landelijke CO₂-uitstoot merkbaar.
Wat als we één dag per week vertragen? Dit onderzoek laat zien dat dan ook het klimaat tot rust komt.
– Robbert-Jan van de Werken
De sabbat als tijdloos verzet tegen een jachtige 24-uurseconomie
Het onderzoeksrapport verscheen in opdracht van Protestants Nederland en GroeneKerken. Dat een eeuwenoude religieuze praktijk nu ook ecologisch wordt onderbouwd, zal ongetwijfeld vragen oproepen. Toch is het rapport geen pleidooi om mensen op zondag weer de kerk in te krijgen. Het is vooral een uitnodiging om te vertragen. “Wat als we één dag per week vertragen? Dit onderzoek laat zien dat dan ook het klimaat tot rust komt. Het inspireert om onze economische ritmes anders op te bouwen”, concludeert Robbert-Jan van de Werken, kwartiermaker van Protestants Nederland.
Die koppeling tussen rust voor de mens én voor het land is niet nieuw. Opvallend is dat de sabbat — in de Joodse traditie gevierd op zaterdag, de dag waarvan de christelijke zondagsrust een latere, eigen invulling is — in de Bijbel voor de mens als gebod wordt geformuleerd, maar rust voor het land als recht. Volgens Leviticus 25 moet de akker elk zevende jaar braak blijven liggen: het sabbatsjaar. Een ander ritme dan de wekelijkse sabbat, maar geworteld in hetzelfde principe. De aarde is geen machine die eindeloos kan produceren, maar een levende werkelijkheid die recht heeft op herstel, of anders uitgeput raakt.
Rust nemen, vertragen: het zijn blijkbaar geen dingen die we makkelijk uit onszelf doen. Onze economie draait op voortdurende beschikbaarheid. Winkels zijn zeven dagen per week open, webshops kennen geen sluitingstijd. De smartphone heeft zelfs onze laatste vrije uren gekoloniseerd. We zijn altijd bereikbaar, altijd consument, altijd onderweg. Intussen klinken de alarmsignalen steeds luider. We kampen massaal met burn-out, chronische stressklachten en een groeiende zingevingscrisis.
Juist in dat opzicht wordt de sabbat een vorm van verzet. Niet tegen werk, maar tegen de hardnekkige gedachte dat meer altijd beter is.
De zondag als rustdag betekent dat we ademruimte geven aan onszelf en aan de aarde.
– Carla Dik-Faber
Werkelijke vooruitgang: weten wanneer je moet stilstaan
Zoals Carla Dik-Faber, projectleider bij GroeneKerken het verwoordt: “De zondag als rustdag betekent dat we ademruimte geven aan onszelf en aan de aarde. Het is misschien wel de belangrijkste vorm van verzet tegen de ‘hypernerveuze samenleving’. Een rustdag helpt ons om meer (mede)mens in plaats van consument of werknemer te zijn.”
Zo’n rapport dat de zondagsrust ecologisch onderbouwt, is natuurlijk prachtig. Maar de grootste winst zit niet in die ene megaton CO₂. De ware winst is de ontdekking dat een samenleving pas werkelijk vooruitgaat wanneer zij ook weet wanneer zij moet stilstaan.
Kelly Keasberry is theoloog, freelance journalist en promovenda (VU Amsterdam/KU Leuven), gespecialiseerd in ecotheologie en comparatieve theologie. Ze is oprichter van Geworteld Geloven en auteur van Geworteld in Verbinding (Garant, 2024).
