“Mevrouw, dank u. Die preek leek voor mij geschreven.” Na de dienst komt hij naar me toe. Een oudere man, pas weduwnaar. Zijn verdriet is groot, maar hij staat er niet alleen voor. Achter hem staat een gemeenschap die hem kent, draagt en opvangt. In veel Zeeuws-Vlaamse dorpen is dit nog dagelijkse realiteit. Ik kom er als gastpredikant. Gemeenten zijn soms verspreid over meerdere dorpen. De ene zondag hier, de andere daar. Wie niet meer kan rijden, wordt opgehaald. Zorg is hier geen systeem, maar iets wat mensen gewoon voor elkaar doen. En toch.. er knelt iets.

Na een lezing over Laudato si’ stak een man zijn hand op. Halverwege de dertig, schatte ik. “Als je het over ecologie hebt, moeten we het ook weer eens over vasten hebben.” Hij zei het zonder ironie. De veertigdagentijd was voor hem geen folkloristische traditie, maar een oefening in matiging. Veertig dagen nee zeggen tegen tussendoortjes, webshops, social media en andere verleidingen van de consumptiemaatschappij. “Vasten leert je wat echt belangrijk is,” vond hij. “En die oefening hebben we in onze samenleving hard nodig.” Hij is niet de enige. Het afgelopen jaar gaf ik diverse lezingen, en opvallend vaak viel na afloop het woord ‘vasten’. Alsof mensen intuïtief aanvoelen dat de ecologische crisis niet alleen vraagt om nieuwe technologie, maar ook om begrenzing van onze verlangens.

“Wie ben ik als ik niet werk?” Die prangende vraag stond centraal tijdens een gespreksavond in Antwerpen, georganiseerd volgens het Estuary-protocol. Een zorgvuldig vormgegeven gespreksvorm waarin mensen in een kring zitten, thema’s pitchen, en dan één vraag kiezen om samen uit te diepen. Estuary draait niet om debat of profilering, maar om je al luisterend en sprekend te verdiepen in elkaars leefwerelden.

Ongelofelijk maar waar: het is alweer december. Ook dit jaar zijn er weer tientallen boeken verslonden door alle taalliefhebbers van Nederland. Wij zijn benieuwd wélke boeken, en dan natuurlijk specifiek op het vlak van theologie, religie en zingeving. Van klassiekers tot net verschenen, en alles ertussenin. We vroegen daarom naar de eindejaarslijstjes van onze vertrouwde columnisten en auteurs. Welke drie boeken wisten hen dit jaar het meest te raken? Deze week het lijstje van Kelly Keasberry.

Vooroordelen. We hebben ze ongetwijfeld allemaal weleens. Dat blijkt meteen tijdens een workshop over stereotypering voor een diverse klas in Lokeren — het merendeel moslims. Leerlingen die zelf vaak met vooroordelen te maken krijgen, maar er tegelijkertijd ook niet immuun voor zijn. Dat wordt al snel duidelijk als de eerste beelden over het scherm schuiven.

Zweven tussen hoop en wanhoop… het is bij uitstek iets wat ons overkomt op breukmomenten. Op die momenten waarin de normale gang van zaken plots wordt doorbroken en we oog in oog komen te staan met onze kwetsbaarheid en eindigheid. Het overkwam dichteres Lieke Marsman (1990). Ze had nog zoveel toekomstplannen, totdat een kankerdiagnose daar abrupt een streep door trok. Haar ervaringen van het ‘samenleven met de dood’ bundelde ze in Op een andere planeet kunnen ze me redden (Pluim, 2025). In deze recensie duiken we in dit boek met een prangende vraag: hoe gaat Marsman om met hoop en wanhoop?

Er is iets eerlijks aan wanhoop. Ze laat niets heel van onze illusies, maar legt bloot wat we liever niet zien: hoe kwetsbaar we zijn, hoe weinig grip we werkelijk hebben. In tijden van oorlog, klimaatcrisis en morele uitputting klinkt het woord hoop bijna naïef. Alsof we onszelf voor de gek houden door te blijven geloven dat het goedkomt. Toch bestaat er een andere hoop – een hoop die de realiteit niet ontvlucht.

Als late pelgrim ging Antwerpenaar Joost (54) op pad. Het kon nog net — vlak voor Allerheiligen, de afsluiting van het pelgrimsseizoen. Zo tegen het einde worden de wegen stiller, de herbergen leger. Motregen dwarrelt neer, de lucht is dof als tin. Dat hij juist dit moment koos, was veelzeggend: kort geleden verloor Joost zijn baan. En zoals een oude pelgrimswijsheid zegt: “Als de camino roept, dan moet je gaan.”

Tien jaar na Laudato si’ groeit het besef dat ecologische bekering niet slechts een kwestie is van beleid of gedrag, maar van innerlijke vernieuwing. De aarde zucht onder het gewicht van menselijke onmatigheid. Toch ligt de diepste verandering niet in verzet tegen de wereld, maar in een andere manier van aanwezig zijn ín de wereld.