Een aureool maakt nog geen heilige

Wij verlangen naar levende heiligen. Naar mensen die zichzelf wegcijferen, die altijd beschikbaar zijn en zichtbaar leven vanuit een roeping die groter is dan henzelf. Maar, zodra iemand in dat beeld past, stellen we ongemerkt minder vragen. Het aureool neemt het over van de kritische blik. Dat is niet alleen een psychologisch mechanisme, aldus Kelly Keasberry, maar het is ook een theologisch probleem.

“Ik ben er 24 uur op 24 voor iedereen. Ik zie dit niet als een job, maar als een plicht.” Zo sprak Latifa Chebaa Aminou over haar werk. De oprichtster van de stichting MOPA — Moslims en Palliatieve Ondersteuning — was moeder van twaalf kinderen en waakte toch dag en nacht bij stervende moslims. Haar inzet leek grenzeloos, haar motivatie diepreligieus. Niet voor niets werd ze ‘de nieuwe Moeder Theresa van Antwerpen’ genoemd. Wie zou zo iemand wantrouwen?

Vorige maand werd ze aangehouden. Bij huiszoekingen nam de politie bijna 100.000 euro cash, luxegoederen en twee Mercedessen in beslag. Haar stichting ontving ruim 1,2 miljoen euro aan subsidies. Achteraf kwamen de verhalen naar buiten. Imane (33) vertelde hoe voor haar oma een zorgdossier werd geopend “om geld te vangen”. Marwa Benahmed, een 18-jarig meisje in coma, werd zonder toestemming gefilmd voor TikTok. De beelden werden door MOPA gebruikt, tot woede van haar familie.

Wat de MOPA-affaire zegt over ons vertrouwen

Ik schrok toen ik dit nieuws hoorde. Niet alleen van de verdenkingen, maar ook van mezelf. Want toen ik als geestelijk verzorger in Antwerpen werkte, verwees ik mijn moslimpatiënten met een gerust hart naar MOPA. Dat Latifa werd vergeleken met Moeder Theresa verbaasde me destijds niets. Ze paste precies in het beeld van iemand die je blindelings vertrouwt. En misschien is dat wel de eigenlijke les van deze affaire: dit zegt niet alleen iets over MOPA. Dit zegt iets over ons allemaal.

Wij verlangen naar levende heiligen, misschien juist in een samenleving waarin alles lijkt te draaien om rendement en efficiëntie. Naar mensen die zichzelf wegcijferen, die altijd beschikbaar zijn en zichtbaar leven vanuit een roeping die groter is dan henzelf. Zodra iemand in dat beeld past, stellen we ongemerkt minder vragen. Het aureool neemt het over van de kritische blik. Dat is niet alleen een psychologisch mechanisme. Het is ook een theologisch probleem.

De onderscheiding der geesten: actueler dan ooit

De christelijke — en meer bepaald de ignatiaanse — traditie kende daarvoor een medicijn: de onderscheiding der geesten. Bezieling kan indrukwekkend zijn, maar niet iedere bezieling is betrouwbaar. Niet iedere roeping staat boven kritiek. Juist daar waar vertrouwen het grootst is, is onderscheidingsvermogen onmisbaar. Zou het kunnen dat we die wijsheid gaandeweg zijn kwijtgeraakt?

Tegelijk verlangen we nog altijd naar idolen, iconen en heiligen. In een ontkerkelijkte cultuur misschien zelfs sterker dan vroeger. Niet omdat we geloviger zijn geworden, maar omdat we — in tijden waarin slecht nieuws en polarisatie de boventoon voeren — nog altijd hopen dat altruïsme bestaat. Dat is een prachtig verlangen. Maar het maakt ons ook kwetsbaar.

“Wie eenmaal een aureool draagt, hoeft zich minder te verantwoorden.”

Dat bleek ook in dit geval maar al te zeer waar. Kom op tegen Kanker stopte al in 2023 met de subsidiëring van MOPA vanwege een gebrek aan transparantie. Klachten van patiënten druppelden binnen. Toch duurde het nog jaren voordat de zaak echt aan het rollen kwam. Alsof het aureool langer standhield dan de vragen.

Verantwoording beschermt de kwetsbare mens

Begrijp me goed: ik pleit niet voor cynisme. Mensen die stervenden begeleiden vanuit een diepe roeping verdienen ons grootste respect. Jezus zegt niet voor niets: ‘De arbeider is zijn loon waard’ (Lucas 10). Maar respect is iets anders dan kritiekloos vertrouwen. Juist waar mensen veel moreel gezag genieten, moet verantwoording vanzelfsprekend zijn. Want uiteindelijk beschermen we niet het aureool. We beschermen de kwetsbare mens.