Heiligen beschermen bijna alles
Sommige heiligen worden beschouwd als beschermer van een stad, land, of beroepsgroep. Hun leven dient tot voorbeeld. In geval van nood kan de beschermheilige worden aangeroepen.
In het Westland schalt het minimaal drie keer op een avond door de speakers op de befaamde schuurfeesten: ‘De engelbewaarder’ van Marco Schuitmaker. En als het even meezit wordt de polonaise erop gelopen. Uit volle borst brult men het mee:
Ik weet nu dat er een engelbewaarder bestaat
Je kunt haar niet zien als ze zachtjes tegen je praat
Ik weet nu ook dat zo’n engelbewaarder op je let
Ik kan het weten, ik ben er zelf eens door gered
Een opmerkelijke tekst tussen al het Nederlandstalige repertoire. En toch ook weer niet, want heiligen – en engelbewaarders zijn heilig in de katholieke traditie – zijn altijd gekoppeld aan concrete ervaringen van mensen. Zo ook bij de zanger, die vermoeid achter het stuur van zijn auto een ongeluk heeft gehad. Hij overleefde het ongeluk, waardoor hij zich gered weet door ‘het engeltje op zijn schouder’. Het feest van de heilige engelbewaarders wordt ieder jaar gevierd op 2 oktober.
Functie van heiligen
Heiligen hebben in het leven van gelovigen twee functies. Op de eerste plaats dienen zij als voorbeeld. Hun levenswijze was zo inspirerend dat gelovigen er een voorbeeld aan kunnen nemen. In hen herkennen zij hun eigen levensidealen, zij kunnen zich met hen identificeren of hun voorbeeld helpt hen bij het zoeken naar hun levensoriëntatie. Maar gelovigen kunnen in hun gebed ook heilige hulp inroepen en hen vragen of zij in de hemel bij God meebidden om hun intenties kracht bij te zetten. Dat is geen aanbidding; hun voorspraak wordt ingeroepen.
Bekende heiligen zijn Antonius, Nicolaas, Franciscus en natuurlijk Christoffel. Allen hebben een geschiedenis met mensen, met dingen of met gebeurtenissen. Mensen roepen hen aan voor speciale zaken: ter bescherming van een kerk, ter bescherming van een stad (Amsterdam: Nicolaas) een land (Friesland of soms de Lage Landen: Willibrord) en zelfs een heel werelddeel (Europa: Benedictus). Of mensen roepen hun voorspraak in bij ziekte of tegenslag: Heilige Stefanus (alle ziekten die met stenen te maken hebben: galstenen, nierstenen e.d.), Sint Rochus (bij bestrijding van de pest – hij genas ervan) of de heilige Blasius (tegen keelziekten).
Patroonheiligen van beroepen
Toen in de middeleeuwen beroepsgroepen en gilden ontstonden, kozen zij een patroonheilige voor hun bescherming. Vaak een heilige die hun beroep had uitgeoefend. Zo werd Sint Jozef patroonheilige voor timmerlieden en handwerkslieden. De apostel Andreas voor vissers, schippers en vishandelaars; de evangelist Lukas, van wie Paulus zegt dat hij dokter was, van artsen. En de heilige Nicolaas van zeevaarders, prostituées en bruidsmeisjes. Bij elk patronaat hoort een verhaal.
Voor elke intentie of nood is een toepasselijke patroonheilige.
Brugheilige
Wat te denken van priester Johannes Nepomuk, biechtvader van de Tsjechische koningin, die volgens haar man overspel pleegde. Na haar biecht eiste de koning dat hij hem zou vertellen wat de koningin had verteld. De heilige Nepomuk weigerde. Wenceslas bond hem aan handen en voeten en liet hem vanaf de brug in Praag in de rivier de Moldau werpen. De rivier viel droog toen het lichaam van de martelaar het water raakte. Boven de brug werden lichtende stralen waargenomen. Andere overleveringen vertellen dat het lichaam op de Moldau bleef drijven terwijl vijf sterren een aureool om het hoofd van de verdronkene vormden. De heilige beschermt vanaf die tijd de bruggen tegen instorten. Hij wordt ook aangeroepen bij grote droogte.
Christoffel
Bij een wijdingsplechtigheid wordt de litanie van alle heiligen gezongen. Een mooi gebruik. Bij mijn wijding tot diaken wilde ik de heilige Christoffel laten aanroepen, omdat ik destijds werkzaam was als pastor in de Vreemdelingenbewaring. Dit werd mij helaas niet toegestaan, omdat deze heilige net van de heiligenkalender was afgehaald. Wat had de kerk ontdekt? Alle wonderen waren gebaseerd op legendes. Toch stelt menigeen nog vertrouwen in deze heilige voor reizigers: wie heeft er geen Christoffelpenning in de auto en vraagt om bescherming voor de reis?
Walther Burgering is pastor-diaken in de parochiefederatie ‘Sint Franciscus tussen duin en tuin’.
Veerman van Christus
Er gaan verschillende verhalen over het leven van Christoffel, maar het verhaal dat in de 13e-eeuwse Legenda Aurea staat opgetekend, is het meest bekend.
De reus Reprobus wil de machtigste heerser op aarde dienen. Hij besluit in dienst te gaan bij de duivel., maar ontdekt hij dat die bang is voor Christus. Reprobus gaat op zoek naar Christus, díe wil hij dienen. Op zijn reis ontmoet hij een kluizenaar, die hem adviseert om veerman te worden bij een verraderlijke rivier, waar veel mensen tijdens de oversteek verdrinken. Met zijn lengte en kracht kan hij Christus dienen door mensen veilig op zijn schouders naar de overkant te brengen.
Jarenlang voert de reus zijn nederige taak uit. Op een nacht staat er een kind aan de oever van de rivier. Het kind heeft hulp nodig bij de oversteek. De reus neemt het kind op zijn schouders, maar merkt dat bij iedere stap die hij zet, het kind zwaarder wordt. Zwoegend en worstelend bereikt hij de overkant. Daar vertelt het kind wie hij werkelijk is: Christus. Reprobus heeft Jezus op zijn schouders gedragen, en daarmee het gewicht van de zonden van de wereld.
Daarop krijgt hij een nieuwe naam: Christophorus of Christoffel, dat ‘Christusdrager’ betekent. Hij blijft hij niet bij de rivier, maar gaat hij naar Lycia om de bevolking te bekeren tot het christendom. Dat moet hij uiteindelijk met de dood bekopen.
