Menu

None

Het creatieve proces van de spreker

Hoe richt je een effectief creatief proces in?

Maandag: tijd voor een Theologencolumn. Deze week opent Henk Stoorvogel de week met stappenplan voor het creatieve proces van de spreker. Hoe maak je ruimte voor inspiratie?

„Een goede preek scherpt het denken, vult het hart en zet aan tot handelen.”

portret Henk Stoorvogel

Henk Stoorvogel

Eén van de basisvaardigheden voor een spreker is het ontwikkelen van een effectief creatief proces. Natuurlijk is het proces van de totstandkoming van een preek een diep geestelijk proces, maar het is ook een creatief proces. God, de grote creator, heeft ons creatieve vermogens gegeven om iets nieuws te creëren. Nieuwe woorden voor oude waarheden; nieuwe accenten, nieuwe voorbeelden of toepassingen.

Elke spreker zou dan ook vertrouwd moeten zijn met het eigen creatieve proces. Maar hoe werkt dat dan? In de training van duizenden sprekers blijkt dat er vier stappen zijn die steeds weer terugkomen in een effectief creatief proces. Hier volgen ze.

Stap 1: Bepaal jouw ideale begintijd

Sommige mensen beginnen het liefst een half jaar van tevoren met het voorbereiden van hun preek. De kans is groot dat je verhaal dan ergens onderweg ‘doodslaat’. Je bent er dan zo lang mee bezig, dat je zelf de interesse in je verhaal verliest. Ik heb ook tal van sprekers gesproken die op vrijdag beginnen aan hun preek voor zondagochtend, of, nog erger, op zondagmiddag met hun preek voor zondagavond. Idealiter is je voorbereidingstijd lang genoeg om een krachtig verhaal te ontwikkelen, maar kort genoeg om het ook voor jezelf fris en verrassend te houden.

Vanuit de klassieke retorica is het derde doel, overtuigen, de ultieme taak van elke spreker.

Meestal adviseer ik om veertien dagen voor een belangrijke preek te beginnen met het voorbereidingsproces. Gedurende die veertien dagen kun je vier keer een blok van twee uur en twee keer een blok van vier uur inplannen om te komen tot een verhaal dat klinkt als een klok. De eerste vier blokken zijn voor het doorlopen van je creatieve proces. De laatste twee blokken voor het uitschrijven en memoriseren van je verhaal.

Stap 2: Kies het onderwerp voor jouw kernboodschap

Ben je gevraagd om over een bepaald onderwerp te spreken? Of mag je zelf bepalen waar je preek over gaat? Zelfs wanneer je weet over welk onderwerp je gaat spreken, zijn er verschillende doelen die je na kunt streven. Er zijn drie verschillende doelen die leidend kunnen zijn voor de richting die je in je verhaal kiest:

  1. Uitleggen: je legt uit waarom bepaalde zaken zijn zoals ze zijn, of hoe we ons bepaalde zaken eigen kunnen maken. Je legt bijvoorbeeld uit hoe je je relatie met God kunt onderhouden.
  2. Inspireren: je wilt mensen laten zien hoe mooi iets is en verlangen opwekken naar een alternatieve werkelijkheid. Hierin spelen persoonlijke verhalen of human interest stories vaak een belangrijke rol. Je laat bijvoorbeeld zien hoe groots en bijzonder het is dat je als mens een relatie met God kúnt hebben.
  3. Overtuigen: je wilt mensen ervan overtuigen iets te gaan doen, denken of voelen. Je wilt mensen in beweging spreken. Je roept mensen bijvoorbeeld op om werk te maken van hun relatie met God en daar meer prioriteit aan te geven.

Vanuit de klassieke retorica, die ook in de vroege kerk werd omarmd en beoefend, is het derde doel – overtuigen – de ultieme taak van elke spreker. Het gaat er niet om, om hoofden te vullen, maar harten te bewegen. Een goede preek scherpt het denken, vult het hart en zet aan tot handelen.

Stap 3: Vul je reservoir

Je zou ze de kost moeten geven: de sprekers die het creatieproces van hun preek beginnen met google. Mijn advies: begin nooit, maar dan ook nooit(!), met de ‘g’ van ‘google;’ begin daarentegen met de ‘G’ van ‘Gods Geest.’ Google is funest voor je persoonlijke, creatieve proces. Je belandt in het spoor van een ander, terwijl jij een uniek persoon bent, met een unieke kijk op jouw onderwerp. Begin ook niet met het lezen van allerlei commentaren en boeken. Die dienen als check of aanvulling op de vondsten die tussen jou en God zijn ontstaan, maar niet als bron.

Begin bij de tekst van de Bijbel en open je zintuigen om die diep te doorvoelen. Het is helpend om je een methode eigen te maken die je helpt om op een geestelijk rijke wijze de tekst te bestuderen. Neem twee of drie blokken van een uur voor het bestuderen van de tekst en schrijf alle gedachten en vondsten op.

Voor sprekers geldt het adagium: “Koester je openbaring.”

Stap 4: Vertrouw op de incubatietijd

Ruim nu een paar dagen in voor het zoeken van actieve rust. In deze periodes van actieve rust zullen er allerlei gedachten ‘klikken’ en zul je op bijzondere vondsten komen. Goede activiteiten zijn bijvoorbeeld wandelen, hardlopen, fietsen, schoonmaken, douchen of tuinieren. Klinkt goed toch? Dat jij na een paar dagen heerlijk ontspannen, schoon en fit bent én een fantastische boodschap hebt ontdekt!

Leonardo da Vinci zei: “Mannen met verheven genialiteit bereiken soms het meest als ze het minst werken, aangezien hun geest dan bezig is met hun ideeën en de vervolmaking van hun gedachten, waaraan ze later vorm geven.”

Juist door soms niet te hard te werken en tijd te nemen, kunnen de mooiste dingen ontstaan. Als je pas op zaterdagavond begint aan je preek voor zondagochtend, zoals vaak gebeurd, help je je creatieve proces om zeep en blokkeer je de wonderlijke werking van de incubatietijd.

Tenslotte

Vergeet niet om gedurende je voorbereidingstijd altijd pen en papier bij de hand te hebben. Zoveel mensen zijn tot de meest fantastische inzichten gekomen, die ze vervolgens weer zijn vergeten, omdat ze niet de moeite namen om die op te schrijven. Daarom geldt voor ons sprekers het adagium: “Koester je openbaring.”

Henk Stoorvogel is consultant in leiderschap en ondernemer. Hij is gepromoveerd op de veranderkracht van preken. Vanuit het Sermon Movement Center traint hij sprekers en predikers om met nog meer impact te spreken.

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken