Spiritualiteit en mystiek

Hildegard van Bingen staat volop in de aandacht. Alle reden dus om onze eigen ‘Hildegard expert’ Kitty Bouwman uit te nodigen om ons wat meer over deze middeleeuwse mystica te vertellen. Wie was Hildegard van Bingen, wat maakte haar zo bijzonder en waarom is Kitty zelf al jarenlang door haar gefascineerd? Het gesprek voert ons van het Begijnhof in Amsterdam naar de visioenen van Hildegard in de middeleeuwen, om uiteindelijke te eindigen bij Kitty’s eigen mystieke ervaringen.

Je zou het de corebusiness van theologen kunnen noemen: het gebruik van Grote Woorden. Ze zijn er van huis uit zo aan gewend, dat die vertrouwdheid hen ongevoelig kan maken voor de onvanzelfsprekendheid van wat ze zeggen. Geloof, hoop en liefde—het zijn stuk voor stuk woorden die aanvechtbaar zijn gebleken. Neem de hoop, om dat grote woord  hier uit te lichten.

Een naam is een sleutel tot wie we zijn, tot onze geschiedenis en toekomst. Zonder naam geen identiteit: alsof je niet bestaat. Veel mensen vragen zich af waar hun naam vandaan komt — wie hem gekozen heeft, wat hij betekent, en waarom zij juist die naam hebben gekregen.

Een icoon laat ons iets zien van Gods Koninkrijk. Wanneer we een icoon bekijken, maken we ons voor een moment los van de wereld. We verbinden ons met het hogere, met God.

Na de geboorte van een baby volgt vaak kraambezoek. In Lucas 2 lezen we hoe de herders als eersten hoorden over de geboorte van Jezus. Ze gingen meteen op weg, en vonden Maria, Jozef en het kind dat in de voederbak lag. Een herder vertelt over zijn werk, en over die ene nacht waarin de engelen zongen.

Kerst is een geboortefeest, en sluit daarom naadloos aan bij onze maatschappij waarin het krijgen van kinderen het uitgangspunt lijkt te zijn. Maar vruchtbaarheid gaat verder dan een eigen gezin. Mensen kunnen op allerlei manieren invulling geven aan een figuurlijk vaderschap of moederschap.

De twee grootste christelijke feesten – Kerst en Pasen – worden voornamelijk ’s nachts gevierd: in de heilige Kerstnacht van Jezus’ geboorte en in de heilige Paasnacht van Jezus’ overwinning op de dood.

Dag en nacht zijn twee verschillende manieren om de wereld te ervaren. Het daglicht volstaat voor onze dagelijkse bezigheden. Maar pas als de zon ondergaat en we onze ogen naar de sterrenhemel kunnen opheffen, zien we het: alles wat we overdag waarnemen, de wereld zoals wij die kennen, onze hele planeet, is slechts een onbeduidend stofje in een geheel dat ons oneindig ver overstijgt.

Zweven tussen hoop en wanhoop… het is bij uitstek iets wat ons overkomt op breukmomenten. Op die momenten waarin de normale gang van zaken plots wordt doorbroken en we oog in oog komen te staan met onze kwetsbaarheid en eindigheid. Het overkwam dichteres Lieke Marsman (1990). Ze had nog zoveel toekomstplannen, totdat een kankerdiagnose daar abrupt een streep door trok. Haar ervaringen van het ‘samenleven met de dood’ bundelde ze in Op een andere planeet kunnen ze me redden (Pluim, 2025). In deze recensie duiken we in dit boek met een prangende vraag: hoe gaat Marsman om met hoop en wanhoop?

Voor een buitenstaander ben ik waarschijnlijk een saaie wandelaar. Hij ziet me steeds opnieuw dezelfde route nemen. Zelf vind ik herhaling een ideaal recept om in hetzelfde andere dingen op het spoor te komen. Zelfs na lange tijd ontdek ik zaken die er tevoren waren, maar die ik niet had opgemerkt.