None

Interview met Wim Rietkerk

Verborgen aanwezig is geschreven door Wim Rietkerk en we willen hem hartelijk danken voor het meewerken aan dit interview en het schrijven van de inleiding van dit artikel.

Over het boek Verborgen Aanwezig

Het boek kan gelezen worden als een soort van terugblik, een verwerking van de grote crisis van de twintigste eeuw. De eeuw begon in het jaar dat de filosoof Nietzsche stierf (1844-1900). Van hem komt de gelijkenis van de ‘dwaze mens’ die op de klare voormiddag een lantaarn aanstak, op de markt ging staan en zonder ophouden riep: “Ik zoek God, ik zoek God!”

De mensen keken hem glazig aan en hij vervolgde: “Ik zal het jullie zeggen: wij hebben hem gedood. Gij en ik, wij allen zijn moordenaars. Hoe hebben we het kunnen doen: de zee leeg drinken, met de spons de horizon uitwissen… de aarde van haar zon losmaken? Waarheen bewegen wij ons thans? Dwalen we niet als door een eindeloos niets? Is het niet kouder geworden? Horen wij al niet het geruis van de doodgravers…?” (Zo lezen we in het boek, dat cynisch genoeg de titel droeg: De blijde wetenschap). Toen volgde de eeuw van de wereldoorlogen en de moord op zes miljoen Joden…

Is dat niet één grote bevestiging van de crisis die Nietzsche zag aankomen? Ik begin het boekje met het chassidische verhaal: de vraag aan rabbi Isaac Meyer, toen hij nog een jongen was: “Isaac, kan je mij zeggen waar God is?”

Dit boekje is geschreven voor wie door die crisis is heengegaan. Wees niet bevreesd, Hij is er en hij leeft: Verborgen aanwezig: door mensen gedood, uit as herrezen. Er waren al veel eerder dan Nietzsche mensen die dachten dat hun ‘Hoop op leven’ dood was. Toen kregen zij een wonderlijk verhaal te horen (Lucas 24: 27). Met eye-openers zoals ik ze ook heb beschreven in dit boekje. Verborgen aanwezig zegende Hij hun bestaan. Zondag jl. heb ik in de Jacobi kerk in Utrecht het avondmaal gevierd en ben opnieuw aangeraakt. Van al de figuren die ik in dit boek bespreek was dit de kern van hun hoop, die Verborgen Aanwezigheid, betwist en betwijfeld en ondanks alles steeds nieuw gevonden.

In uw boek heeft u het onder andere over hoe we de Corona crisis in ons verhaal van de geschiedenis moeten plaatsen. Hoe gaat u zelf om met deze crisis en hoe houdt u moed?

De corona crisis was wel de aanleiding tot dit boekje, al was het alleen al doordat wij, ouderen, meer dan normaal aan huis gebonden zijn. Wat mij betreft heb ik van die ‘nood’ (nu ja…) van de sociale isolatie een deugd gemaakt. De crisis zelf beleef ik als een ‘wake-up call’, waar zoals we rondom ons hebben gehoord en gelezen, de één deze en de ander weer andere lessen of lering uit trekt, van een doorbrekend bewustzijn van vreselijk misbruik van de natuur tot hoogmoed van de alles beheersende mens die komt voor de val… Hoe gingen we om met de bomen en bossen, de koersen en het grote geld, waarom zo veel reizen en lucht vervuilen, als het ook anders kan? Hoe voorkomen we de dreigende weer- en klimaatverandering?

Ik zelf heb naast al deze belangrijke doorbrekende inzichten ook een slag dieper willen gaan; hoe verhoudt de Corona crisis zich tot de grote geestelijke crisis die vanuit Nietzsche als een golf over de westerse wereld gaat? Terug naar de apostelen en profeten, die ons alles hebben meegegeven om bemoedigd ook in deze golf overeind te blijven , of om juist nu en hierdoor dieper de God van de bijbel te (her)kennen. Ik ben door deze crisis meer dan te voren bepaald bij die bijzondere omschrijving van het geheim van Gods hand in ook onze geschiedenis, zo bijzonder verwoord in het lied van Sela… door de vrouw die ik heb mogen dopen als kind. Verborgen aanwezig leidt hij ons bestaan, naar de dag van Zijn komst en de doorbraak van het koninkrijk. Wat we nu meemaken zijn de weeën die aan de geboorte voorafgaan.

Veel mensen zijn op zoek naar het verband van de crisis met henzelf en het verhaal van de wereld om hen heen. Waarom denkt u dat veel mensen hier juist nu veel mee bezig zijn?

Ik schrijf dat toe aan een reactie op het levensgevoel van wat wel het postmodernisme genoemd wordt. De tijd van de Grote Verhalen zou voorbij zijn. Maar geen mens kan leven als een vallend blad of een losgeraakt stuk steen. De psychologen hebben gelijk als zij beschrijven hoe de kern van veel levensbedreigende crises bestaat in het teloor gaan van het verhaal. Er is geen uitzicht omdat er geen verhaal te vertellen valt. De samenhang is weggevallen. Geen God noch maatschappij die mij betrekt in een bezield verband (H.Marsman).

Diepe onzekerheid en angst die bij welvaart verborgen blijft komt in crisis tijd boven en kan alleen verdwijnen als wij met hulp van Bijbelse figuren gaan ontdekken dat er patronen zijn te ontdekken in de geschiedenis in het groot en ook bemoediging te krijgen is in persoonlijke nood bij een God die nog van het meest gebroken leven de eindjes weer aan elkaar weet te knopen, zie Jozef, zie Ester, zie Hanna etc.

Hoe verliep het schrijfproces, waren er uitkomsten die u van te voren niet had verwacht?

Het schrijfproces vond ik moeilijk. Ik ben een soort persoon die veel liever een nieuwe tekst , boek of gedachte aanpak dan een al eenmaal gedane studie voor beter of effectiever gebruik te bewerken. Ik krijg een hekel aan mijn opnieuw te bespreken tekst waar de elektriciteit voor mijzelf uit weg is… en voelde mij soms aangevochten om de hele handel opzij te gooien. Tot je na een tijd de drukproef in handen krijgt en opveert. Eigenlijk nog niet zo gek… goed gelukt… nu ja, echt? , dieper beleefd en beter gezegd, naar ik hoop: gezegend…

Welk gedeelte (of gedeeltes) vond u het leukst om te schrijven?

Hanna, omdat het zo doodgewoon is en toch zo bijzonder… eigenlijk zoals wij hopen dat ons eigen kleine leventje mag zijn als we gaan opmerken hoe Hij verborgen aanwezig is in ieder leven op eigen wijze.