Kerk in een digitale tijd – mogelijkheden, voordelen en gevaren

Het moest er een keer van komen… een thema, ‘kerk in een digitale tijd’. Een thema, helemaal gewijd aan wat onze tijd, en daarmee ook onze (kerkelijke) leefwereld, tot een digitale tijd maakt. In deze inleiding op dit thema een overzicht van de thema’s, auteurs en begrippen. Laten we wijzer worden…

Of je er nu blij mee bent, of niet, we leven in een digitale tijd. De één voelt zich er helemaal in thuis, de ander zet aarzelend de eerste stappen en een groep mensen wil of kan niet aanhaken. Hoe je er ook in staat, overal merk je dat de samenleving aan het digitaliseren is. Steeds meer formele en informele contacten gaan via social media, apps en whats-appgroepen. Youtube, podcasts en AI worden veelvuldig geraadpleegd, voor vertier of informatie. Voor de meeste Nederlanders zijn de online en offline wereld helemaal met elkaar verbonden.

Dat geldt net zo goed voor kerkleden. Waarschijnlijk herken je dit uit je eigen leven of je omgeving. Je leest een artikel in de digitale krant en stuurt de link naar je kleinkind via whatsapp. Je kijkt op de camping live mee met een kerkdienst, samen met de buurvrouw van de caravan naast je. Je vraagt chatgpt om mee te denken over een passende opening voor een vergadering.

Kansen en risico’s

Deze digitale middelen brengen kansen en mooie ontwikkelingen met zich mee: je kunt gemakkelijk contact houden met zieke mensen en via de kerkapp houd je de hele gemeente gemakkelijk op de hoogte. Tegelijkertijd zien we risico’s en gaat het soms zelfs gruwelijk mis. Niet iedereen is even behendig of enthousiast digitaal vaardig. Voor je het weet, vergroot je de kloof tussen mensen met een smartphone en snelle internetverbinding en de mensen die dit niet hebben. Ook kennen we verhalen van gemeenten, die voor duizenden euro’s worden opgelicht door sluwe online dieven en van mensen die verdwalen in complottheorieën via eenzijdige algoritmes op youtube.

De digitale tijd roept om nieuwe werkwijzen, bijvoorbeeld als het gaat om bereikbaarheid en toegankelijkheid van persoonsgegevens. Deels zijn dit geen nieuwe vragen, maar ze zijn de afgelopen jaren wel in een stroomversnelling geraakt.

Wat zijn de kansen en mogelijkheden voor kerken op digitaal gebied?

Online zichtbaarheid en kerkapp

In dit nummer proberen we deze hele, brede reikwijdte van kerk-zijn in een digitale tijd te bestrijken. Eric van den Berg, communicatieadviseur en publicist met expertise in digitale media, geloof en kerkelijke communicatie, neemt ons mee de diepte in: waar hebben we het over als we praten over ‘online zijn’, AI en sociale media? Wat zijn de kansen en mogelijkheden voor kerken op dit gebied? Verderop in dit nummer vind je nog een artikel van zijn hand, waarin hij inzoomt op online zichtbaarheid van de kerk.

Steeds meer gemeenten maken gebruik van een kerkapp, een eigen digitale ruimte om informatie, lief en leed en persoonsgegevens met elkaar te delen. Henrik Wienen, directeur van Donkey Mobile, de grootste speler in Nederland op dit gebied, vertelt ons over de voordelen én risico’s van zo’n app en hoe je zorgt dat een app voor alle gemeenteleden een fijne, handige en veilige plek is.

Missionaire initiatieven

Wellicht heb je er iets van meegekregen: jongeren die via sociale media tot geloof komen en op zoek gaan naar een kerk. Henk-Jan van Maanen is expert op het gebied van missionaire, digitale initiatieven en deelt zijn ervaringen en tips om als kerk mee te bewegen en mee te verwonderen hoe de Geest ook via online media verrassend werkt. Dat geldt trouwens niet alleen voor jongeren van de GenZ generatie: Reintje Stomphorst begon al jaren geleden met het ‘Klooster in de Cloud’, nog steeds een levende, online gemeenschap, die juist van waarde is voor mensen die om allerlei redenen niet bij een fysieke kerkgemeenschap kunnen aansluiten.

Nog zo’n bijzondere ontwikkeling waar we niet omheen konden in dit nummer is AI: chatbots als gesprekspartners. Misschien was dit niet in jouw hoofd opgekomen, maar de kans is groot dat ook in jouw gemeente ChatGPT, Gemini of een ander medium als gesprekspartner gebruikt wordt. Wat betekent dit voor het pastoraat? En hoe ga je hier als pastoraal medewerker, ouderling of pastor mee om? AI theoloog Jack Esselink deelt boeiende inzichten en tips.

Hoe blijf je online waakzaam zonder wantrouwen? We helpen graag, als kerken. Dat is onze opdracht, maar kan ons ook kwetsbaar maken. Zeker nu oplichters via allerlei technische middelen wel heel geniepig te werk kunnen gaan. Oetze Deelstra, persvoorlichter bij de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland neemt ons aan de hand van een aantal sprekende voorbeelden mee, om te laten weten hoe we op een passende manier waakzaam kunnen zijn.

Het kan zomaar zijn, dat je weinig op hebt met al die moderne en digitale middelen. Laat jou maar gewoon écht op bezoek gaan bij mensen, bezig zijn in een kerkgebouw of buiten. Die fysieke kant is ook van groot belang. We lezen in dit nummer dat persoonlijk contact nooít vervangen kan worden door digitaal contact. Toch is het belangrijk om als ouderling, predikant, pastoraal werker of gemeentelid kennis te hebben van de mogelijkheden, voordelen en gevaren van deze digitale wereld. Juist om als fysieke gemeenschap van échte personen open te staan voor anderen.