Op deze vijfde zondag van Pasen gaat het om het dragen van vrucht en de voorwaarden hiervoor. De oudtestamentische lezing herinnert – vergelijkbaar met de lezingen in de Paasnacht – aan de daden van de Eeuwige voor zijn volk, en vraagt als vrucht trouw aan de Eeuwige en zijn geboden. Het evangelie onderstreept dat het zonder blijvende verbinding met Christus niet mogelijk is om vrucht te dragen. De epistellezing biedt hulp voor de frustratie van de gelovige over het gebrek aan vrucht in zijn eigen leven.

De ‘herder’ is een uitgesproken beeld voor de Messias in de eerste eeuw. En dat is het nog steeds. Voor de eerste hoorders was het al geladen met bijbelse beelden en verwachtingen uit de Tenach. Voor ons roept het tal van beelden op uit het Oude en Nieuwe Testament. Herders als Abraham, Mozes en David geven de herder een gezicht, en teksten als Psalm 23 geven er nog meer invulling aan. Jezus is de invulling van de messiaanse verwachting, en de Goede Herder zelf.

De opdracht die Jezus aan Petrus geeft in het slot van het Evangelie volgens Johannes, heeft veel vragen opgeroepen in de receptiegeschiedenis ervan. Daarbij draait de controverse om de bijzondere rol die Petrus al dan niet toebedeeld krijgt onder de leerlingen – en de mogelijke gevolgen daarvan voor Petrus’ opvolgers, de bisschoppen van Rome. De tekst gaat echter over meer dan over de relatieve posities van Jezus’ leerlingen – in deze perikoop naast Petrus ook de geliefde leerling. Met name staat de vraag van navolging überhaupt centraal.

Het is een opvallend verschil tussen Johannes en de andere evangeliën: alleen Johannes maakt melding van de wonden van de Verrezene. Matteüs en Marcus zeggen daar niets over. Bij Lucas toont de Verrezene zijn handen en voeten (24,39-40), zoals Hij bij Johannes zijn handen en zijn zijde toont (20,20). Maar alleen Johannes noemt daarbij ook de wonden (20,25.27). De reden is dat Johannes op een heel eigen manier reageert op het in zijn tijd dominante ideaal van het mooie en ongeschonden lichaam. Als je dat weet, begrijp je Tomas beter.

In de diepte van zijn gevangenschap krijgt Jeremia ‘grote, wonderlijke’ dingen te horen van JHWH (33,3 – NBV21). Niet alleen hoort Jeremia over oordeel en ondergang, hij krijgt ook berichten over een hoopvolle toekomst. Heel nadrukkelijk wordt de Naam van JHWH tien keer genoemd. Ik moest hierbij denken aan Psalm 113,5-6: ‘Wie is als JHWH, die zeer hoog woont, die zeer laag neerziet?’ (NBG51). De beweging van ondergang en diepe pijn naar nieuw begin, genezing en vergeving (33,6.8) past helemaal in de Paasnacht.

De lange reeks lezingen van de paaswake kan verwarrend overkomen. Voor de meeste gemeentes of instellingen zal het zeker ook teveel van het goede zijn. Laten we daarom nog eens nagaan hoe een en ander bedoeld is en wat de thema’s van de paaswake zijn. Dat kan helpen keuzes te maken bij de voorbereiding van deze viering.

Met Witte Donderdag begint in de westerse kerk het Paastriduüm, de drie dagen waarop het verhaal van Jezus’ lijden, sterven en opstanding in herinnering wordt geroepen. Het is een belangrijk verhaal: als kerk nemen we de tijd het breed uit te meten.

Het is nogal wat: je laten leiden door Gods wil, een houding die Petrus in zijn eerste brief (4,2) aanbeveelt. Het zou niet vreemd moeten zijn voor christenen, maar toch, het is nogal wat. En zeker wanneer je ook lichamelijk lijden ondergaat. Dat ‘lichamelijk’ staat er niet bij, dus het lijden kan ook mentaal zijn. Geestelijk lijden. Aan deze wereld bijvoorbeeld. Maar het einde van alles is nabij. Dus ook van deze wereld. En van de Paastijd. Of niet? Petrus schrijft op het scherp van de snede.

Johannes 17 is de afsluiting van het gedeelte dat begint met hoofdstuk 13: het verhaal van de voetwassing. Jezus is met zijn leerlingen bijeen. Zij houden een maaltijd. Dé maaltijd? Vieren zij het Pascha, het feest van de bevrijding uit alle vormen van slavernij en horigheid? Een bevrijding die gestalte krijgt waar de ene mens de ander dient en liefheeft? Een bevrijding die haaks staat op wat de wereld leert: opkomen voor jezelf, het recht van de sterkste?