Korte Metten: Relevant voor Nederland

Het is koud en winderig op één van de meest afgelegen plekken van Nederland. Over het strand van Schiermonnikoog lopen vier monniken. Hun pijen wapperen en ze leunen voorover om niet gezandstraald te worden. De documentairemaakster die hen volgt, vroeg ze zojuist of het monnikenleven nog enig nut heeft in de maatschappij.

Hun antwoord? “Nee. De zin is: wij zijn er.”

We zitten met een rare tweedeling in de maatschappij. Aan de ene kant zijn theologen en christelijke organisaties zich aan het heroriënteren op de relevantie van het christelijk geloof. Met boeken en lezingen, en de EO lanceerde eind 2023 zelfs het initiatief Jezus2033, waarmee de komende jaren gewerkt moet worden aan ‘de missie om Jezus weer relevant te maken voor alle Nederlanders’.

Aan de andere kant noemt de helft van de jongvolwassenen hun mentale gezondheid niet goed. Met als belangrijke reden prestatiedruk en stress. Ze hebben het gevoel het nooit goed genoeg te doen. Te moeten strijden voor een carrière, huis en relatie, op een toneel dat steeds drukker wordt, in een wereld waarvan we de grenzen al veel te lang opzoeken. Onderliggend de vraag: als ik niet slaag, ben ik dan eigenlijk wel relevant voor deze wereld?

Het lijkt een één-tweetje allemaal. Een hele generatie zoekt naar zingeving, een oude traditie meent die in petto te hebben. En beiden zoeken naar relevantie. Zouden die elkaar kunnen vinden?

De monniken van Schiermonnikoog: de laatste generatie?

Terug naar de monniken op hun eiland. Schiermonnikoog. Zo’n plek waar nieuws gerust een dagje later doordringt, en de wind de prioriteiten in een hele andere volgorde blaast.

Ze zijn er nog niet zo lang. In 2015 verlieten ze hun klooster in het Overijsselse Diepenveen. Dat is te groot geworden. Of eigenlijk: hun gezelschap te klein.

In de documentaire, genaamd ‘Monniken van Schiermonnikoog’ zie je de broeders tussen het monnikenwerk door – het afkrabben van verf van plafondbalken met een klein krabbertje, en het handmatig onkruidvrij maken van het hele terrein – worstelen met het lot van hun gemeenschap. De vier broeders worden steeds ouder, en van de laatste vijftig kandidaten die zich meldden, bleef er maar eentje. De rest vertrok weer. Ook Daniël, de Mexicaanse kandidaat-monnik die in de documentaire gevolgd wordt, neemt uiteindelijk de boot terug naar het vasteland. Je ziet de monniken even wankelen. Zijn zij dan werkelijk de laatste generatie?

Bidden voor anderen als liefdesplicht

Broeder Vincentius komt in beeld. Hij was die ene kandidaat, die kandidaat die bleef. In de scène staat hij te strijken in het klooster en vertelt over zijn keuze om geen gezin te stichten: “Ik wil puur God dienen, met heel mijn hart en heel mijn leven. Ten goede van mezelf, de mensen om me heen en de hele mensheid.”

De interviewster vraagt door: “Als mensen dit horen, denken ze: die Vincentius weet niet wat hij mist. Want de relatie met een vrouw en kinderen krijgen, het is toch goud waard?”

Vincentius denkt een aantal lange seconden na.

“Het kan zeker een heilig leven zijn. Dat zag ik bij mijn ouders. Maar je hebt ook mensen nodig die voor die mensen bidden. En daar zijn monniken voor. Al die mensen die druk zijn met hun kinderen en gezin vragen ook om gebed. Omdat ze zelf niet veel kunnen bidden. Dus ik voel ook een soort plicht, een liefdesplicht, om voor die mensen te kunnen bidden.”

De kracht van religie: een verhaal dat niet strookt met de moderne logica

Als kijker moet ik denken aan al die gezinnen, druk met eten koken, kinderopvang, ouderavonden en luiers. Zij hebben geen idee dat er ergens op een afgelegen eiland een monnik koos voor een eenzaam leven. Ze merken niet dat hij voor ze bidt. Hij kent hen niet en zij hem niet.

Waar slaat dit eigenlijk op?

Maar dat niet stroken met de moderne logica, is precies wat religie onze samenleving te bieden heeft, betoogt de Duitse socioloog Hartmut Rosa in een interview met Trouw. “Kerken beschikken over een verhaal, een reservoir aan riten en praktijken waar niet alleen luisteren kan worden geoefend, maar ook het leven in een andere versnelling,” vertelt hij. “Religies hebben elementen in zich die ons eraan kunnen herinneren dat er een andere houding tegenover de wereld mogelijk is dan één die op groei gericht is.”

Religie is per definitie een vorm van irrelevantie. En dat is precies wat we soms nodig hebben

Een eerste stap voor al die gestreste ouders – maar net zo goed voor al die hardwerkende jongeren, redacteuren, theologen en programmamakers – is om daar in een spaarzaam momentje even stil bij staan. Dat er op het meest afgelegen stukje Nederland een klooster staat, waar een monnik woont, die zelf niet druk is met zijn eigen leven, maar met dat van anderen. En dat hij bidt, ook al merk je het niet.

Het heeft geen nut in de maatschappij. Het is niet relevant. Maar ze zijn er.

Over de auteur